Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 96, սյունակ 1
ԱՐՏԵՒԱՆ
(հգն. -ունք)
«թարփիչ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *der-
«մաշկել, քերթել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *drep-)
Աղայանը (ԲՍՀ 34) բխեցնում է *drep- «տեսնել» արմատից։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
drapī
«հագուստ, զգեստ»
հուն.
άρπωπας
«մազաթափիչ նյութ»
հ. վ. գերմ.
trabe
«ծոպերիզ»
լիտվ.
drãpanas
«հագուստ, զգեստ»
Էջ 327, սյունակ 1
ԽԵՃԵՊ
(կեճեպ, կճեպ, այլեւ, թերեւս, փեճեկ, փեճոկ, փոճոկ)
«կճեպ, կեղեւ, պատյան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sek-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(k)h)ed-)
o-ձայնդարձ
Հնարավոր է ծագումը հնդեւրոպական *s(k)h)ed- «ճեղքել, ցրել» արմատից (Պետերսոն), որտեղից հայ. շերտ (*skhedri-), այլեւ հնդկ. skhádatē «ճեղքում է»... մանավանդ որ *s(k)h)ed-ը ծագում է *sek- «կտրել» արմատից, որից ծագում է նաեւ *skend- «պոկել, անջատել» հիմնաձեւը, եւ որից ծագում են հայերենին մոտ իմաստներով բառեր։ Աճառյանը բերում է քարթվելական զուգահեռներ (վրաց. xečbi, ճան. xečepa, մեգր. sepčo), բայց չի լուծում այն հարցը, թե որն է որից փոխառել: Վերեւում տրված ստուգաբանության դեպքում հայերենն է քարթվելական ձեւերի աղբյուրը, մանավանդ որ հայերենում առկա է խ/կ հերթագայությունը, ինչպես խեղ եւ կաղ արմատների դեպքում:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skhádatē
«ճեղքում է»
լիտվ.
skedervà
«բեկոր»
հ. հոլ.
ceinn
«թեփ, թեփուկ, կճեպ, պատյան, կեղեւ»
մ. բրետ.
quenn
«կաշի»
բրետ.
kenn
«թեփ»
բրետ.
ken
«կաշի»
հ. բրետ.
skant
«թեփ»
հ. բրետ.
skān
«կեղեւ»
հ. վ. գ.
scinten
«քերթել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 358;
Ջհայկյան, ՕԻԱՊԱՅ 112
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
փոխատու լեզու՝ վրաց. xweça
«քերթել, թելը մաքրել»
փոխատու լեզու՝ մեգր.-ճան. xoc
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 335, սյունակ 1
ԽՆԴԻՐ
(-ոյ)
(բրբ. խնդիլ «ուզել»)
«որոնում, վեճի առարկա, քննություն, պահանջ, խնդիրք, խնդրվող բան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ken-
«ջանալ, ձգտել, շտապել»
հ.-ե. արմատ՝ *ken-
«քերել, քերթել, տրորել»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնդրել,
խնդրակ,
խնդրական,
խնդրություն,
խնդրված,
վրեժխնդիր,
լրախնդիր,
իմաստ(ն)ախնդիր,
զուգախնդիր,
համառոտախնդիր,
մամռախնդիր,
մարդախնդիր,
պատճառախնդիր,
ջրխնդիր,
խնդրագիր,
խնդրամատույց,
խնդրարկու,
խնդրատու,
արկածախնդիր,
բծախնդիր
Էջ 593, սյունակ 1
ՇՈՐԹԵԼ
«հափշտակել, խլել կորզել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-t-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *skhort-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
karta-
«բաժանում, տարբերություն»
հայ.
քերթել
Էջ 684, սյունակ 1
ՍԿՐԹԵԼ
«մորթը պլոկել, քերթել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
(կապ ունի՞ քերթել-ի հետ)։
Տե՛ս նաեւ
Էջ 725, սյունակ 1
ՏԱՐՐ
(-եր, ուշ՝ -ոյ, -ի, -ից)
(տառ)
«նախաբաղադրիչ, նախանյութ, տարր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *der-
«քերթել, ճեղքել»
արմատից, որից նաեւ տեռել, տրամ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տար(ե)րական,
տարրապաշտ,
տարրատր,
տարրեղեն,
տարրանալ,
կարծրատարր,
ողորկատարր,
միատարր,
մեծատարր,
մերկատարր,
անտարր,
տառանալ,
տառատիպ,
տարերային,
տարրարանություն,
տարրագիտություն,
տարրալուծել,
տառակեր,
տառացի,
մեծատառ,
փոքրատառ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
dar-
«բաժանել»
աւ.
darodar-
«ճեղքել»
կիմր.
darn
«կտոր, մաս»
Էջ 727, սյունակ 1
ՏԵՌ
I
«շղարշ, քող»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *der-
«քերթել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *der-s-)
որտեղից նաեւ տեռ «կոշտուկ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տեռակալ,
շղաշատեռ,
խլատեռ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
δέρος
«կաշի»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 395
Տե՛ս նաեւ
Էջ 727, սյունակ 1
ՏԵՌ
II
(-ի)
«կոշտուկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *der-
«քերթել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *der-s-)
որտեղից նաեւ տեռ «շղարշ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տեռել,
տեռագործ,
տեռագործել,
տեռաւոր,
տեռատես,
տեռատեսութիւն,
ողնատեռ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 395
Տե՛ս նաեւ
Էջ 733, սյունակ 1
Տ(Ո)ՐՈՄԵԼ
(տորորել)
«տորորել, ճմռել»
Ստուգաբանություն ()
հ.-ե. արմատ՝ *der-
«քերթել, ճեղքել, պատռել»
հ.-ե. արմատ՝ *ter-
«պտտելով տրորել, շփել»
իրանական միջնորդությամբ
Իմաստային առումով քիչ հավանական է բխեցումը հնդեւրոպական *der- արմատից, որից հայ. տոռ «կոշտուկ» եւ տեռ «շղարշ»։ Բավարար հիմնավորում չունի նաեւ միջնորդական (իրանական միջնորդությամբ) բխեցումը *ter- բառից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տրոսանք,
տորոսանք,
տրոր,
տրորել
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։