Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 27, սյունակ 1
ԱԽԱՅԻԽԻՐ
«համեմունք»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 33, սյունակ 1
ԱՂԱԽԻՆ
(-ի, -աց, -անց, -այց, -եաց)
«աղախին, կին ծառա»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Կասկածելի են համեմատությունները ակկադ. alāhinnu(m) «ջրաղացպան» (< խուռ.) եւ ուրարտ. alahhi «տիրային» բառերի հետ։ Հնարավո՞ր է արդյոք կապը աղխ «ցեղ, զարմ, ժողովուրդ» բառի հետ, որ սեմական ծագում ունի։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղախնութիւն,
աղախնել,
աղախնայել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ակկադ.
alāhinnu(m)
«ջրաղացպան»
խուռ.
ուրարտ.
alahhi
«տիրային»
Էջ 36, սյունակ 1
ԱՂԷՏ
-ի, -ից -աւք
«գութ, ցավ, վիշտ, չարիք, փորձանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *lei-
«դադարել, փոքրանալ, անհայտանալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *oleid-)
*lei- <*elei-
ամենից ավելի հավանական է բխեցնել հ.-ե. *oleid- ձեւից... Ավելի քիչ հավանական է համեմատությունը *ol- «ոչնչացնել, վնասել, փչացնել» արմատի ածանցյալների հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղետական,
աղետաբեր,
աղիտաբեր,
աղետանալ,
աղետալ,
աղետաւոր,
աղիտարար,
բազմաղետ,
չարաղետ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. խալ.
litt
«քիչ, վատ»
գ.
leiden
«հանդուրժել, տառապել»
հայ
եղեռն
հայ
ողբ
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, OIDПAЯ 150;
Աղայան, ԲՍՀ 17-18
Էջ 39, սյունակ 1
ԱՂՏ
I
«կեղտ, ընկերք, խարամ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ld-
«փտել, նեխել, հոտել»
Բաղադրութիւններ՝ աղտեղի, աղտղել, աղտեղանալ, աղտանալ, աղտահանք, աղտեղութիւն, աղտել (աղտեալ «նեխած, ապականված»)։ Հնչյունապես անհավանական է համեմատությունը...
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղտեղի,
աղտղել,
աղտեղանալ,
աղտանալ,
աղտահանք,
աղտեղութիւն,
աղտել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
oltar
«կեղտի կտոր»
հ. իռլ.
ylda
«նեխահոտ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 305
Էջ 40, սյունակ 1
ԱՂՔԱՏ
(-ի, -աց)
«աղքատ, մուրացիկ, խեղճ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *leig-
«պակասավոր, խեղճ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(o)lika-)
թերեւս *(o)lika- նախաձեւից՝ *leig/k- «պակասավոր, խեղճ» արմատից։ Ավելի հավանական է բխեցնել *ln- «քաղցած, վատ» արմատից, որտեղից՝ աղձ «կարիք»։ Նախ՝ հնդեւրոպական *leig/k-ը, ամենայն հավանականությամբ, կապված է *el-k-, *el-g- (>հայ. աղկաղկ) արմատի հետ, երկրորդ՝ «աղքատ», «կարիքավոր» իմաստներն ավելի առաջնային են «խեղճ» փոխաբերական իմաստի համեմատությամբ, երրորդ՝ աղքատ-ի համար *oliko-ի դեպքում պետք է ենթադրել *աղիք սկզբնաձեւ, որ քիչ հավանական է։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղքատանալ,
աղքատութիւն,
աղքատակցութիւն,
աղքատ(ա)սիրութիւն,
աղքատախնամ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ὀλίγος
«փոքր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 137
Տե՛ս նաեւ
Էջ 42, սյունակ 1
ԱՄԱԼ
(ամանալ, ուշ՝ ամարել)
«լցնել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sem-
«ջուր քաշել, լցնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *smā-)
Թերեւս նաեւ ամայի «անբնակ, դատարկ, լքված», այլեւ՝ ամայել «ծեփել կամ շպարել»։ ըստ Պետերսոնի։ Ավելի քիչ հավանական է համեմատությունը *am- «բռնել» (ըստ Աճառյանի՝ «լցնել») արմատից բխող բառերի հետ, թեեւ դրանց մեջ է դրվում հ. հնդկ. ámatram- «աման» բառը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աման,
խնկաման,
գինեման,
ոտնաման,
ամանեղեն,
աղաման,
կաթնաման,
շաքարաման,
թանաքաման,
գրչաման,
թքաման
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
άμη
«դույլ»
հուն.
άμίς
«գիշերաման»
հ. իռլ.
sem
«բուրս թափել»
լիտվ.
sémti
«հեղուկ քաշել, լցնել»
ըստ Պետերսոնի
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 146;
Pok. IEW 35;
H. AG 416;
Աճ. ՀԱԲ 143
Էջ 46, սյունակ 1
ԱՄՈՆԻ
«գինձ, համեմ կամ չաման»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. ἄμωμον
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 160
Էջ 47, սյունակ 1
ԱՍՈՒՐ-Ք
«քող, ծածկոց (բբ)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արաբ. amra
«գլխածածկոց, գլխազարդ»
կապը ամուր բառի հետ: Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 161) համեմատում է ամարա(յ)նոց բառի հետ (տե՛ս ամար), որի համար մեր կողմից նշվել է արաբական աղբյուր՝ amra «գլխածածկոց, գլխազարդ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 161
Տե՛ս նաեւ
Էջ 53, սյունակ 1
ԱՆԳՈՒՏԱՆ
«մի բույս, համեմ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պրս. angudān
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 185
Էջ 57, սյունակ 1
ԱՆԹԵՂ
«անթեղ, կրակախառն մոխիր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *anth-
«տաք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *anth-°)
Եթե բաղկացած չէ ան- ոչ ժխտական նախածանցից (հմմտ. անձեռոցիկ, անբանի) եւ թեղ «դեզ, շեղջ, կույտ» բառից, ապա կամ համեմատելի է կամ հայ. բրբ. անթայր «կայծ», հուն. άνθραξ «ածուխ», խեթ. ant «տաք» բառերի (< հ.- ե. *anth-°), կամ վրաց. anteba «կրակ վառել, հրահրել, բորբոքել» բառի հետ: Հ. Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 194) վերջինիս հիման վրա համարում է փոխառություն կովկասյան աղբյուրից:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
άνθραξ
«ածուխ»
խեթ.
ant
«տաք»
վրաց.
anteba
«կրակ վառել, հրահրել, բորբոքել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 194
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։