Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 44, սյունակ 1
ԱՄԲՈՂՋ
-ի, -ից
(ամպողջ)
«ամբողջ, բովանդակ, ամբողջական, ողջ, անվնաս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ambhi-
«շուրջը, երկու կողմից»
Հին կազմություն՝ ամբ- (հնդեւրոպական *ambhi- «շուրջը, երկու կողմից» եւ հայ. ողջ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամբողջանալ,
ամբողջապես,
ամբողջան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἀμφί
«շուրջը, երկու կողմից, բոլոր կողմերից»
լատ.
amb-
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 152;
Pok. IEW 34
Տե՛ս նաեւ
Էջ 44, սյունակ 1
ԱՄԵԹ
«հաստատուն, կայուն, փորձառու, բերրի»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *omo-
«եռանդով հարձակվել, ամուր կանգնել, ամրացնել»
Կապ ունի՞ հնդեւրոպական *omo- «եռանդով հարձակվել, ամուր կանգնել, ամրացնել» (հմմտ. հ. հնդկ. ámatra- «ամուր») արմատի հետ։ Քիչ հավանական է Գ. Ղափանցյանի ենթադրությունը ավ. maētha «տատանվող, անհաստատ» բառի՝ ժխտական լինելու մասին:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամեթագոյն,
ամեթանալ,
ամեթութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
ámatra-
«ամուր»
Էջ 45, սյունակ 1
ԱՄԵՍՏ
«անտեղյակ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *med-
«չափել, կշռադատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *n-med-to)
*n ժխտական նախամասնիկով
*d>t *tt ստ անցումով (*med- > հայ. միտ)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամեստութիւն
Էջ 45, սյունակ 1
ԱՄԵՆ
I
(-ի, -ից)
(ամենի, ամենից, ուշ` ամինո ձեւերով)
«բոլոր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sem-
«մեկ, միասին, հետ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *smto-)
-ն ածանցով
որպէս գերադրականի մասնիկ` ամենամեծ, ամենալաւ, ամենամաքուր, ամենաբազում եւ այլն, գոյականների հետ «ամենից աւելի ունեցող» իմաստով` ամենաբախտ, ամենագիշեր, ամենաճառագայթ, ամենաբանտ, ամենագլուխ, ամենահառաչ, ամենահայր եւ այլն: (ա-մէն-` սխալ գրութեամբ)` ամենիմաստ, ամենողորմ եւ այլն (ուշ` ամենի-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամենայն,
ամենագետ,
ամենաբժիշկ,
ամենազատ,
ամենաբար,
ամենացոյց,
ամենաշնորհող,
ամենամեծ,
ամենալաւ,
ամենամաքուր,
ամենաբազում,
ամենաբախտ,
ամենագիշեր,
ամենաճառագայթ,
ամենաբանտ,
ամենագլուխ,
ամենահառաչ,
ամենահայր,
ամենիմաստ,
ամենողորմ,
ամենեքեան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
samá
«մեկը»
հուն.
άμο-
«միասին»
գոթ.
sums
«մեկը»
Մատենագիտություն
H. AG 416;
Աճ. ՀԱԲ 154
Էջ 45, սյունակ 1
ԱՄԻՍ
(-ոյ, -եան)
(ներգ. յամսեան)
«ամիս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հայերենի ա- հաւելուածը բացատրւում է կամ որպէս ամ «տարի» բառի ազդեցութիւն կամ որպէս նախնական կոկորդայինի արտացոլում
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամսագլուխ,
ամսատուր,
ամսամուտ,
ամսաւրեայ,
ամսական,
ամսակէս,
ամսային,
ամսատան,
ամսանահանջ,
ամսապակաս,
երեքամսեայ,
եռամսեայ,
եւթնամսեայ,
նորամսութիւն,
չորեքամսեայ,
երկամսեայ,
կիսամսեայ,
վեցամսեակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
māsa
«լուսին, ամիս»
հուն. հռն.
μείς
դոր.
μής
լատ.
mēnsis
ռուս.
месяц
«ամիս»
Մատենագիտություն
H. AG 417;
Աճ. ՀԱԲ 157-158
Էջ 46, սյունակ 1
ԱՄՈԼ
(-ի, -ից, -աց)
(ամոլի)
«լծակից, լծորդ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pel-
«քշել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sm-poliio-)
*sm- «միասին, համա-» եւ *pel- «քշել»
Կազմութեան համար հմմտ. ամուլ` *n-polō-.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եզնամոլ(ի),
գառնամոլք,
ամոլաջիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
pellō
«խփել, հրել, քշել»
լատ.
opilio
«հովիվ < ոչխար քշող»
(*owi-pilio)
Տե՛ս նաեւ
Էջ 46, սյունակ 1
Էջ 46, սյունակ 1
ԱՄՈՒՍԻՆ
(-ոյ)
«ամուսին՝ կնոջ մարդ կամ մարդու կին, հասակակից, ժամանակակից»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *euk-
«սովորել, ընտելանալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *som-euk-՛en-)
ամ- եւ -ին մասնիկներով
ամ- եւ -ին մասնիկներով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամուսնանալ,
ամուսնակից,
ամուսնասէր,
ամուսնատոր,
ամուսնութիւն,
վաղամուսնիք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
ուսանիլ
հ. հնդկ.
úcyati
«սովոր է, ընտելացած է»
ռուս.
учить
«սովորեցնել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 161
Տե՛ս նաեւ
Էջ 46, սյունակ 1
ԱՄՈՒՐ
(-ոյ, -ի, -աց)
«ամուր, պինդ, ամուր տեղ, ամրոց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *mei-
«ամրացնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *moi-ro-)
«փայտի կառույց»
ձայնավորի՝ առայժմ անբացատրելի փոփոխությամբ եւ ա-ի հավելմամբ (*o-°). հայ. ամուր-ի եւ վեդ. հնդկ. āmur բառերի նմանությունը պատահական է.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամրախիթ,
ամրանալ,
ամրաձածուկ,
ամրական,
ամրակողմն,
ամրաշէն,
ամրասրահ,
ամրապարիսպ,
ամրոց,
ամրութիւն,
անամրութիւն,
մենամուր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
mūrus
«պատ, պարիսպ, պատնեշ, պաշտպանություն»
(հին՝ moiros)
լատ.
moe-nia
«պարիսպ, ամրություններ, ամրացված տեղ, քաղաք, քաղաքասահման, շենք, բնակարան, պալատ»
(այլ ածանցով)
գերմ.
*mairja
«(սահմանա)գիծ, (սահմանա)սյուն»
հայ.
մոյթ
անբացատրելի ձայնավորմամբ
Մատենագիտություն
Pok. IEW 709;
Mayrhofer, KEWA 673
Տե՛ս նաեւ
Էջ 47, սյունակ 1
ԱՍՈՒՐԻ
(ամուրեայ, ամարեայ), -եաց
«անամուսին (ազապ կամ այրիացած)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pō-u-
«փոքր, որդի, ձագ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *n-putro-)
*n- ժխտական
որտեղից ավ., հ. պ. puθra «որդի, զավակ»
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
puθra
«որդի, զավակ»
հ. պ.
puθra
«որդի, զավակ»
Մատենագիտություն
Adontz, Mélanges Boisacq 12;
Ջահ. ՀԼՊ 188
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։