Մաքրել
Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Զտման արդյունք՝ 263 բառահոդված (էջ 9/27)
Արտահանել արդյունքները (Excel / CSV)
Էջ 204, սյունակ 1 Էջ 204
ԴՈՒՆ II «կարճ սուսեր, դաշույն»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *dhō- «սրել»
Հազիվ թե կապ ունի հնդեւրոպական *dhō- «սրել» արմատի հետ։ Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 683) հնարավոր է համարում կարդալ դան եւ նույնացնել դան «դանակ» բառի հետ (տե՛ս)։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 683
Տե՛ս նաեւ
Էջ 208, սյունակ 1 Էջ 208
ԴՐՈՒԱԳ (դրուագ), -ի, -աց «սիւնագլխի կամ խորանի զարդ, զարդանիւթ, զարդաթիթեղ, գրքի գլուխ, հատուած, դպրութիւն»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական
բայց Փերիխանեանի (Периханян. МЭСДЯ, 36-39) վարկածը պրթ. dodβay «երկձաւ» բառից ծագելու մասին անհաւանական է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դրուագել, դրուագէլ, բազմադրուագեալ, ինքնադրուագեալ
Էջ 213, սյունակ 1 Էջ 213
ԵՂԵԱՄՆ (-ան) «եղեամ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *el- «գունանիշ» սկզբնական «փայլուն» > «սպիտակ» իմաստի անցումով
այդ իմաստն առկա է ծառանունների, կենդանական անունների մէջ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եղեմնախառն, եղեմնախար, եղեմնապատ, եղեմնածին
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
olor
«կարապ» <*«սպիտակ»
Էջ 213, սյունակ 1 Էջ 213
ԵՂԵԲՈՐՈՍ (եղբորոս, ղեբերոս, ղեբորոս, եբորոս, եբուրոս սխալմամբ` եղդորոս) «մի բոյս` դանձլամեր, խարբախ, քրիստոսածաղիկ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. ελλέβορος
Մատենագիտություն
H. AG 348; Աճ. ՀԱԲ 17
Էջ 213, սյունակ 1 Էջ 213
ԵՂԵՒԻՆ «եղեւնի (եւ, նմանութեամբ, այլ բոյսեր)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *el- «գունանիշ» (անմիջական նախաձեւ՝ *eleu-)
որից ծագում են զանազան բուսական եւ կենդանական անուններ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եղեւնի, եղեւնափայտ, եղեւնափայտեայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սլավ.
*ëlovьcь
«գիհի» (*el-eu>)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 18; Pok. IEW 303
Էջ 222, սյունակ 1 Էջ 222
ԵՐԲՈՒՃ (-ոյ) «կենդանու կրծքամիս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bhrugo- «կոկորդ» (անմիջական նախաձեւ՝ *bh(ե)rug-, *bhorg-)
արմատից:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
φαρυξ (ուշ՝ φάρυνξ)
«կոկորդ»
լատ.
frumen
«կոկորդ» (*frug-s men)
հ. իսլ.
barki
«պարանոց»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 45; Ջահ. ՀԼՊ 116
Էջ 224, սյունակ 1 Էջ 224
ԵՐԵՒԻԼ «բույսի ժանգ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *erebh- «մութ, կարմիր, դարչնագույն» *-իլ ածանցով
այս արմատից են կազմված բազմաթիվ բուսանուններ եւ կենդանական անուններ՝ տրված ըստ գույնի։
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Էջ 224, սյունակ 1 Էջ 224
ԵՐԷ (-ոյ) (երէ, երայ, հգն. երունք) «որս, որսի կենդանի, կենդանի էակ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *er(i)- «կենդանանիշ» (անմիջական նախաձեւ՝ *eretiio-)
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *eretiio- (՞) *er(i)- կենդանանիշ արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երէվայրի, քաջերէ, շիկերէ, երէորս
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
երինջ, որոջ (<*երոջ)
հուն.
ἔριφος
«ուլ»
լատ.
ariēs, -etis
«արու ոչխար, խոյ»
հ. խլ.
heirp
«այծյամ, այծ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 123
Էջ 225, սյունակ 1 Էջ 225
ԵՐԻ (-ւոյ, -եաց) (երի) «կենդանու կրծքամաս, երբուծ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *rēiti-
Աճառեանը (ՀԱԲ 2, 54) բխեցնում է հնդեւրոպական *perə- «առջեւ» ձեւից, բայց բերած օրինակները բուն մարմնամասերի անուանումներ չեն:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
rietas
«ազդր»
լատվ.
rieta
«ոտք»
հ. սլ.
ritə
«հետույք»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 863; Աճ. ՀԱԲ 54
Էջ 225, սյունակ 1 Էջ 225
ԵՐԻՆՋ (-ոյ, -ու) «էգ հորթ, մատաղ կով, կով»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k'er- «գլուխ, եղջյուր, եղջերավոր անասուն» (անմիջական նախաձեւ՝ *k'rentio-)
հմմտ. հ. վ. գ. (h)rind «խոշոր եղջերավոր անասուն, տավար, եզ» (ըստ Պատրուբանյանի. մերժում է Աճառյանը, ՀԱԲ 2, 56, առանց հաշվի առնելու, որ *k'r-ով սկսվող նախաձեւի դեպքում *k'-ն կարող էր ընկնել, ինչպես k'l-ի դեպքում). (հմմտ. *k'luke-> լսել, *k'lu-ro> լուր)։ Ավելի քիչ հավանական է բխեցումը կենդանի նշանակող արմատից՝ որոջ բառի հետ միասին։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երնջ(ն)ակ, երիժնակ, իգատերնջնակ, իգատերնջայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
(h)rind
«խոշոր եղջերավոր անասուն, տավար, եզ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 56