Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«դեւ» որոնման արդյունք՝ 2100 բառահոդված
· Էջ 86 / 210
Էջ 314, սյունակ 1
ԽԱՅՏ
I
«խատուտիկ, բծավոր, պիսակավոր»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khaid-
«լուսավոր, պայծառ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kāid/t-)
որտեղից նաեւ՝ խայծ (տե՛ս)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խայտուց,
խայտացուցանել,
խայտարղէտ,
խայտարղետութիւն,
խայտանկար,
խայտապիսակ,
խայտուած,
խայտառակ,
խայտառակամահ,
խայտառականք,
խայտառակել,
խայտակն,
գորշախայտ,
գեղեցկախայտուց,
կարմրախայտ
Նոր՝
խայտաճամուկ
խայտաճամուկ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 326
Տե՛ս նաեւ
Էջ 315, սյունակ 1
ԽԱՅՏ(ԱԼ)
(խայտալ)
«ուրախանալ, ցնծալ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khaid-
«լուսաւոր, պայծառ»
(անմիջական նախաձեւ՝ (s)kāi-d/t-)
արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խայտալից,
խայտախնդութիւն,
խայտամահ,
խայտումն,
բացախայտալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
heitar
գ.
heiter «պայծառ, պարզ, զուարթ, ուրախ»
հայ.
խայտ
հայ.
խայծ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 327
Էջ 315, սյունակ 1
ԽԱՆԳԱՐ
(խանկար)
««կռիւ, իրարանցում. խանգարուած, փչացած» (թրք. «մթագնած». «խակ». «ապաքինուած»)»
Բնիկ հնդեւրոպական (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *ken-
«սեղմել, կծմթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khn-k-, *khn-g)
արմատի հետ (*khn-k-, *khn-g > խանգ)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանգարել,
խանգարիչ,
խանգարումն,
դիւախանգարիլ,
անխանգար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
hnekkja «հետ քշել, արգելակել»
Էջ 315, սյունակ 1
ԽԱՆԴ
(խանտ), -ոյ, -ի, -ից
«ուժգին կիրք, եռանդ, սրտի բորբոքուածութիւն, գորով, սէր»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khand-
«լուսաւորել, վառվել, այրվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kand-, *(s)kend-)
ռնգայինից հետո տ/դ անցումով
արմատից (ռնգայինից հետո տ/դ անցումով)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանդակաթ,
խանդալ,
խանդանի,
խանդութիւն,
խանդել,
խանդեղնութիւն,
խանդաղանի,
խանդաղական,
խանդաղիլ,
խանդաղատ,
խանդաղատիլ,
խանդաղատութիւն,
խանդաղատանք,
չխանդաղատանք
Նոր՝
խանդավառ, խանդավառութիւն, խանդոտ, խանդոտիլ, խանդոտութիւն
խանդավառ, խանդավառութիւն, խանդոտ, խանդոտիլ, խանդոտութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
candati «լուսաւորում է»
հուն.
κανδαρος «ածուխ»
լատ.
candeō
հինդկ.
candra-
հուն.
κανδαλος
հայ.
խանդ
Էջ 316, սյունակ 1
ԽԱՆՁ
(խանձ)
«այրվածահոտ, հրդեհ, վառելիք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kend-
«լուսավորել, վառվել, այրվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khndio-)
ռնգայինից հետո խուլ/ձայնեղ (ծ/ժ) անցմամբ
արմատից՝ ռնգայինից հետո խուլ/ձայնեղ (ծ/ժ) անցմամբ։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 329) խանձ-ից է բխեցնում խազ «ցանկացող, մոլյալ», որ իրանական ծագում ունի
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանձել,
խանձիլ,
խանձոց,
խանձառ,
խանձատ,
խանձող,
խանձողի,
խանձիք,
խանձրահոտ,
խանձրահոտիլ,
խանձրահամ,
խանձրահամութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
candati «լուսավորում է»
հուն.
κανδαρος «ածուխ»
լատ.
candeō «սպիտակ լինել, փայլել, բոցավառվել, շիկանալ»
կիմր.
cann «սպիտակ, լուսավոր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 331
Տե՛ս նաեւ
Էջ 317, սյունակ 1
ԽԱՉ
(խայչ, խէչ), -ի, -ից
«խաչ, խաչափայտ. (փխբ.) վիշտ, չարչարանք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khet-
«փայտ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khotiō-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d/t-
«խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել»
Աղբյուր՝ թրք. խաչագող
(թերեւս)
Աղբյուր՝ թրք. խաչդուռ
(թերեւս)
Աղբյուր՝ թրք. խաչեղբայր
(թերեւս)
Աղբյուր՝ թրք. խաչերկաթ
(թերեւս)
Աղբյուր՝ թրք. խաչմերուկ
(թերեւս)
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *khotiō- *khet- «փայտ» արմատից։ Ջահուկեանը (ՀԼՊ 147) միացնում է հնդեւրոպական *(s)k(h)ai-d/t- «խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել» արմատի հետ՝ նրա համար նշելով ձայնաւորման եւ ձայնդարձի տարբեր տիպեր։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաչական,
խաչակիր,
խաչակից,
խաչել,
խաչելութիւն,
խաչամահ,
խաչափայտ,
խաչապան,
խաչկրան,
խաչվերաց,
խաչարձան,
խաչքար,
խաչագող,
խաչդուռ,
խաչեղբայր,
խաչերկաթ,
խաչմերուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
xada «ուղիղ եւ երկար ճիւղ, ձող, կախաղան» ((հայ-իրանական զուգաբանութիւն))
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 334;
Լիդեն None;
ՀԼՊ 147
Տե՛ս նաեւ
Էջ 318, սյունակ 1
ԽԱՌ
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«ոլորել, ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khr- (*khror-, *khər-))
արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խառամանել,
խառոմանել,
խառնամանել,
խառան,
խառնել,
խառնածիգ,
խառիսախոտ,
խառատել,
խառատումն,
խառել,
միգախառն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κυριος «ծուռ»
հուն.
κορωνος «ծուռ, ոլոր»
լատ.
curvus «ծուռ, ոլոր»
ռուս.
сорточки «պպզած»
Էջ 319, սյունակ 1
ԽԱՐԱՄ
«հալվածքի մնացորդ»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«կեղտագույն, գորշագույն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ker-/*k'er-)
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *ker-/*k'er- «կեղտագույն, գորշագույն» արմատի հետ... Քիչ հավանական է կապը նաեւ խարել «այրել, դաղել» բայի հետ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kardama «կեղտ, աղբ»
հ. վ. գ.
uoz
հ. սաքս.
hrot «մուր, մրուր»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 319, սյունակ 1
ԽԱՐԱՄԱՆ(Ի)
(խարամայնի, հարամանի)
««դեւ, սատանա, չար օձ» (հրամանի «դաժան»)»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. harmanā
«օձ»
իմաստի հետագա ընդլայնմամբ՝ իրան. Ahr(a)man-ի հետ զուգակցվելով
Մատենագիտություն
H. AG 26;
Աճ. ՀԱԲ 341
Էջ 320, սյունակ 1
ԽԱՐԱՏԻԼ
«կարծրանալ (մորթի մասին)»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kar-
«պինդ, կարծր»
*k/kh անցմամբ
Եթե կապ չունի խարել «այրել, դաղել» արմատի հետ, ապա ծագում է հնդեւրոպական արմատից:
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։