Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«եղ» որոնման արդյունք՝ 1998 բառահոդված
· Էջ 84 / 200
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՏ
«խիտ, հոծ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտութիւն,
խստանալ,
խստաբար,
խիտամայրի,
խիտասաղարթ,
թանձրախիտ,
տերեւախիտ,
բազմախիտ,
ոստախիտ,
թաւախիտ,
անտառախիտ,
խտաչափ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda- «ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti «պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիստ (*t ածականով)
հայ.
խիթ
հայ.
խթել
հայ.
խեթ
Մատենագիտություն
Scheftelowitz, BB 32;
Meillet, Dial. I.-E. 57
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՒ
«սարյակ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khēu-
«ճչալ, ոռնալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kau-, *keu-)
բնաձայնական արմատ
Քմայնացած *k'-ով ձեւից է սագ (*k'auā):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
hūwo «բու»
լիտվ.
kóvás «եղջերուկ»
լիտվ.
kóva «սերմնաքաղ ագռավ»
բուլղ.
cavka
չեխ.
cavka
լեհ.
kawkaw «եղջերուկ»
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԵՄՍ
(խլեմս, կլեմս)
«բաժին»
(բառարանային)
Փոխառություն
Աղբյուր՝ հուն. κλίμα
«աշխարհամաս, երկրամաս, եղանակային (կլիմայական) գօտի»
Փոխառութիւն՝ հուն. κλίμα «աշխարհամաս, երկրամաս, եղանակային (կլիմայական) գօտի» (>արաբ. iqlīm)։
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԻԿ-Ք
(խլին-ք, -ամբք, խլնիք)
«խլինք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«բծերի, գորշ եւ սեւ գոյների նշանակման համար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēl- (+ -իկ), *khēl-no-, *khēlniio-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalana «բիծ, կեղտ»
հուն.
κελαίνος «սեւ»
հ. վ. գ.
huiwa «խոնաւութիւն, տիղմ, ջրի կեղտ, ցեխ»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻՄՊԱՅ 119
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
Աղբյուր՝ վրաց. xweça
(քիչ հավաստի է)
«քերթել, թելը մաքրել»
Աղբյուր՝ մեգր.-ճան. xoc
(քիչ հավաստի է)
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 334, սյունակ 1
Խ(Ղ)ԽԱՅԹ
(-ի, -ից)
«վերքի ուռուցք, բարախ, որդ, ճիճու, հպարտություն, կեղծիք, խարդախություն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«խփել, կտրել»
*k > *kh անցմամբ
Բաղադրյալ կազմություն (բարդ բառ)՝ խող- եւ խայթ. առաջինը կարելի է բխեցնել հնդեւրոպական *kel- «խփել, կտրել» արմատից՝ *k > *kh անցմամբ: Հմմտ. խիղ- (խող-): խայթ-ն էլ թերեւս առնված է ավելի լայն առումով (հմմտ. խեթ, խիթ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խ(ղ)խայթիլ,
խղխայթումն,
բազմախ(ղ)խայթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
calamitas «վնաս»
լատ.
clades «վնաս, աղետ, խեղություն, խեղանդամություն, հաշմ»
ռուս.
колоть «ծակել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 335, սյունակ 1
ԽՄԻ
«նեխուրազգի մի բույս»
(բրբ.)
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kem-
«սեղմել, ճզմել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khemiiā-)
խմի < *khemiiā-
Էջ 335, սյունակ 1
ԽՆԴ
(խունդ)
«խորդուբորդություն, անհարթություն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)en(d)-
«ճեղքել, ցրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khond)
*khond > *խանդ > *խունդ
*khond > *խանդ > *խունդ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնդբունդ,
խնդբուծակ,
խնդբաձակ
Էջ 335, սյունակ 1
ԽՆԴԱԿԵԼ
«նեղել»
(ԲՀ)
Ծագումն անհայտ է
Էջ 336, սյունակ 1
ԽՆՋՈՅՔ(-Ք)
((խնճոյ(-ք)), -ի, -ից)
«ուրախության սեղան, հանդիսավոր հացկերույթ, խրախճանք, հանդիսականների բազմություն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khendh-
«խնդալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khendhi-o-)
Աբաեւը (Абаев, ИЭСОЯ 265) եւ Հ. Բեյլին (Bailey, DKS 483) համեմատում են օս. xyncyn «հյուրասիրել, պատվել» բայի հետ՝ համարելով իրանական փոխառություն, բայց նրանց անծանոթ է հայ-իրանական *k(h)endh- «խնդալ» զուգաբանությունը (տե՛ս խինդ)։ Աբաեւը խնջոյ-ք-ը բխեցնում է ալաներենից։ Օսերեն բայը Աբաեւը համարում է նույնական xyncyn «հաշվել, համարել» բայի հետ, իսկ Բեյլին աղբյուր է համարում *haik-/*hik- «հագեցնել, կշտացնել» արմատը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնճոյական,
բազմախնճոյ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խինդ, խինձ (խնձիղ)
մ. պ.
xandītan
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 131
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։