Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«ետ» որոնման արդյունք՝ 1892 բառահոդված
· Էջ 82 / 190
Էջ 360, սյունակ 1
Էջ 360, սյունակ 1
Էջ 360, սյունակ 1
ԾԱՒԱԼ
(-ի, -աց)
«ծաւալ, սփռուածք, տարածում»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *g'eu-
«շտապեցնել, շտապել»
Իմաստով հեռու է հնդեւրոպական *g'eu- «շտապեցնել, շտապել» արմատից։ Միւս կողմից՝ անհայտ է հարաբերութիւնը բաւալ, տապալ, ճապաղ բառերի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծաւալիլ,
ծաւալանալ,
ծաւալումն,
բոցածաւալ,
լայնածաւալ,
խաղաղածաւալ,
լուսածաւալ,
ծաղկածաւալ,
գեղեցկածաւալ,
գերածաւալ,
ծովածաւալ
Նոր՝
ծաւալուն, ընդարձակածաւալ, меծածաւալ
ծաւալուն, ընդարձակածաւալ, меծածաւալ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԵԾ
«ծեծ, գան, թեփահանում»
Անստույգ (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'eg-
Աճառյանի վերականգնումը
Աղբյուր՝ վրացերեն seca
(թերեւս կարելի է)
«ծեծում, թեփահանում»
Քիչ հավանական է համեմատութիւնը հ. հնդկ. jājā «կռվող, պայքարող», jājati «կռվում է, պայքարում է» ձեւերի հետ եւ հնդեւրոպական *g'eg- արմատի վերականգնումը, ինչպես անում է Աճ. (ՀԱԲ 2, 451)՝ ըստ Շեֆտելովիցի (չկա Pok. IEW եւ Mayrhofer KEWA)։ Բխեցնել քարթվելական (վրացերեն) աղբյուրից` seca «ծեծում, թեփահանում», եթե գոյութիւն չունի համատիպ արմատների հետ։ Ենթաշերտային բա՞ռ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծեծել,
բրաձեծ,
գանաձեծ,
բրաձեծ,
կարկտաձեծ,
ճիւնաձեծ,
ողորաձեծ,
ծեծած,
ծեծան,
ծեծիչ,
ծեծիկ,
ծեծկանք,
ծեծկել,
ծեծկռիչ,
ծեծվռտիչ,
ծեծքել,
ծեծփայտ,
ծեծքար
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 451;
Pok. IEW None;
Mayrhofer KEWA None
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԵՐ
I
««ծերացում» (ծեր, -ոյ «ծեր, ծերունի»)»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *g'er-
«հասունանալ, ծերանալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'ero-)
«հասունանալ, ծերանալ» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծերանալ,
ծերունի,
ծերակոյտ,
ծերոյթ,
ծերութիւն,
դառնաձեր,
չարաձեր,
միջաձեր,
յետնաձեր,
ծերունազարդ,
ծերունական,
ծերակուտական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jārant «ծեր, թույլ, ծերունի»
հուն.
γέρων «ծեր. ծերունի»
ռուս.
зреть «հասունանալ»
Մատենագիտություն
H. AG 456;
Աճ. ՀԱԲ 452
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԵՐ
II
«տարածում»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *ag'-e-r-
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'er-)
ըստ Bailey-ի
կապ ունենա հ. հնդկ. jarate «շարժվում է», ավ. zarš «քշել» (հ.-ե. *g'er- < *ag'-e-r-) բառերի հետ (Bailey):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծերիլ,
ծերք
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԵՐՊ
-ի, -ից
«ծերպ, ճեղք»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *g'ep(h)-
«ծնոտ, բերան»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'ebh-)
կապը հնդեւրոպական *g'ep(h)-, *g'ebh- «ծնոտ, բերան» արմատի հետ (հմմտ. ավ. zafar/n «բերան, երախ»), ինչպես կարծում է Հյուբշմանը, KZ 23, 389 (չի ընդունում Աճառյանը ՀԱԲ 2, 453):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծերպել,
քարածերպ,
որմածերպ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
zafar/n «բերան, երախ»
Մատենագիտություն
KZ 389;
Աճ. ՀԱԲ 453
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԵՓ
-ոյ, -աւք
«ծեփում, ծեփանյութ»
Բնաձայն (հավանաբար)
Աղբյուր՝ վրաց. cebo
(հավանաբար)
«սոսինձ»
Աղբյուր՝ վրաց. cebeba
(հավանաբար)
«սոսնձել»
բնաձայն կազմութիւն՝ ծափ-ի ձայնդարձային ձեւ։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 453) կապում է վրաց. cebo «սոսինձ», cebeba «սոսնձել» ձեւերի հետ՝ փոխառութիւն համարելով մեկ ընդհանուր աղբյուրից՝ թերեւս ուրարտերենից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծեփել,
ծեփած,
ծեփկել,
ծեփուկ,
ծեփելիք,
բրուծեփ,
կավածեփ,
ծեփան,
ծեփիկ
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 453
Էջ 362, սյունակ 1
ԾԻԱԾԱՆ
(ծիածանդ «օդերեւույթ»)
«ծիածան»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
Կապ ունի՞ արդյոք հնդեւրոպական արմատի հետ, որտեղից ծագում է լիտվերեն բառը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծիածանածավալ,
ծիանածավալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
ziedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի»
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Փոխառություն (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
Աղբյուր՝ ակկադ. sirū
(թերեւս)
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill «նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։