Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«եղ» որոնման արդյունք՝ 1998 բառահոդված
· Էջ 80 / 200
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՁ
(-ի, -ից)
((խարջ), -ճունք, -ճանք)
«եղեգնուտ, շամբ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«ծառանուանական արմատ»
Քիչ հաւանական է կապը հնդեւրոպական *ker- ծառանուանական արմատի հետ, որտեղից պրուս. kirno «թուփ», kirnis «ճահճուտ», լիտվ. kìrna «ջրասոյզ ծառ», kirba «ճահիճ», ռուս. корень- «արմատ», այլեւ հուն. κρανος, լատ. cornus «հոնի ծառ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարճի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրուս.
kirno «թուփ»
պրուս.
kirnis «ճահճուտ»
լիտվ.
kìrna «ջրասոյզ ծառ»
լիտվ.
kirba «ճահիճ»
ռուս.
корень- «արմատ»
հուն.
κρανος
լատ.
cornus «հոնի ծառ»
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՄԵԱՅ
«սուտ, կեղծ (ակն)»
Ծագումն անհայտ է
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՇԵԼ
(ուշ՝ խաշել)
«այրել, վառել, խաշել, եփել»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khrs-
«այրել, վառել, ջեռուցել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khrs-, *khər-ə- *khər-s)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարշումն,
խարշատել,
խարշատումն,
խարշապատիլ,
խաշոյ,
խաշու,
խաշմիս,
աղեխարշ,
տապախարշ,
տաւբախարշ,
անխարշ,
երկնախարշ,
խաշիլ,
քրտնբախաշ,
քրտինքխաշ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
karštas «տաք, շոգ»
ռուս.
красный «կարմիր»
ռուս.
красивый «գեղեցիկ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 348;
Pok. IEW 572
Տե՛ս նաեւ
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՈՅՐ
«մթին, խրթին, տգեղ»
Փոխառություն (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *suer-
«սեւ, կեղտագոյն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *suir-d)
ածականազուրկ ձեւ
Աղբյուր՝ իրանական *xvār
(թերեւս)
Թերեւս փոխառութիւն իրանական աղբիւրից՝ *xvār (< հնդեւրոպական *suer-), եթե եղել է *suir-d «սեւ, կեղտագոյն» արմատի այսպիսի ածականազուրկ ձեւ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարուրել
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՈՒ
«թշուառ, խեղճ»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ ավ. xvara-
(թերեւս)
«վերք»
Աղբյուր՝ պ. xār
(թերեւս)
«անարգ, ստոր, թշուառ»
Թերեւս փոխառութիւն իրանական աղբիւրից, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: աւ. xvara-ն նշանակում է «վերք», թեեւ ունի հնդեւրոպական իմաստային այլ կարգի զուգահեռներ. պ. xār «անարգ, ստոր, թշուառ» բառը իմաստով համապատասխանում է, բայց նրա մ. պ. իմաստը համարւում է «թեթեւ»-ը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարուանք,
խարուիլ,
խարուակ,
խրուակ,
խրուատ
Մատենագիտություն
Horn, NE 110;
Barth. AW 1876
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՐՏԵԱՇ
(-ի)
«խարտյաշ, շեկ, դեղնակարմիր»
Անստույգ (հավանաբար)
Հաւանաբար կազմւած է *խարտի- հիմքից՝ -աշ ածանցով։ Կապ ունի՞ արդյոք խարել «այրել, դաղել» արմատի հետ (հմմտ. շէկ- շիկանալ)։ Քիչ հաւանական է կապը գոյնանիշ *ker- արմատի հետ, որ նշանակում է մուգ գոյներ։
Տե՛ս նաեւ
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՑԱԿ
(բրբ. խածուկ)
«բծավոր, պտավոր. արատավոր, հիվանդ, տկար»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kēth-/*(s)kəth-
«վնասել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəth-s-)
որտեղից հայ. խաթարել, այլեւ խաբել «նւազել, թուլանալ»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խացկութիւն,
խացկիլ,
խասկիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἀσκηθής «անվնաս»
գոթ.
skapjan «վնասել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒԼ
(-ի, -աց)
(խօլ, խուլ, բրբ. ղօլ)
««հիմար, խենթ. խեղճ» (բրբ. «տգեղ, անպըռգ, շատ կարճ»)»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *skēu-(t)-
«կտրել, անջատել, քերել, քրքրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəu-l-)
Իմաստով մոտ է *(s)k(h)el- «ծռել» արմատից ծագող խեղ, խուլ բառերի հետ, բայց հնչյունական առումով ունի այլ ձայնավորում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւլանալ,
խաւլութիւն,
խաւլառատ,
խաւլաբանութիւն,
խաւլաբար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skānti «փսխում է, քրքրում է»
լիտվ.
kiãuras «ծակուծկեն»
մ. վ. գ.
schiel «բեկոր»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 325, սյունակ 1
ԽԱՓ
«որոգայթ, ծուղակ, ծուղակի մեջ ընկնելը, արգելք, խափանում»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kap-
«բռնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khaph-)
*k>kh եւ *p>ph անցումներով (իմաստի ուժեղացմամբ)
Արմատից՝ *k>kh եւ *p>ph անցումներով (իմաստի ուժեղացմամբ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խափան,
խափանած,
խափանածոյ,
խափանել,
խափանիչ,
խափանութիւն,
խափնուլ,
խափուցանել,
անխափան,
նորխափանաբար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
čapsidan «բռնել»
ալբ.
kap «բռնել»
լատ.
capio «վերցնել, բռնել, որսալ»
հ. վ. գ.
haft «ձերբակալում, կապանք»
Էջ 325, սյունակ 1
ԽԱՓԱՆՔ
«Կշեռք համաստեղություն»
(աստղաբաշխական)
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արեւել. թրք. qapan
Փոխառություն թյուրքական աղբյուրից։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 353
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։