Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 334, սյունակ 1
ԽՂՈՒՐՏ
(խլուրտ-, խովրտ-, խլորտ-, խոլորտուրտ-)
«ժխոր, աղմուկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«կանչել, գոչել, աղմկել, հնչել»
*k > *kh անցմամբ
Բաղադրություն՝ խողուրտին: Եթե կապ չունի խլիրտ արմատի հետ (հնարավոր է բաղադրություն), ապա թերեւս ծագում է հնդեւրոպական *kel- «կանչել, գոչել, աղմկել, հնչել» արմատից՝ *k > *kh անցմամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խողուրտին
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
καλεω
«կանչել»
լատ.
calō
«կանչել, հրավիրել»
լատ.
clāmōr
«կանչ»
հ. անգլ.
hlowen
«գոչել, բղավել, մռնչալ»
հ. անգլ.
hlyn(n)
«հնչյուն, աղմուկ»
հ. իսլ.
hjala
«զրուցել, շաղակրատել»
Մատենագիտություն
Ջաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 115
Տե՛ս նաեւ
Էջ 338, սյունակ 1
ԽՈԼՈՐ
(խոլոր)
«խժոռ, խեթ (հայացքի մասին)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
ենթաշերտային բառ, որ լ/ժ եւ լ/շ հերթագայություններով կապված է խժոռ եւ խոշոր բառերի հետ: Ավելի քիչ հավանական է կապ տեսնել հնդեւրոպական *(s)kel- «ծռել, ծուռ» արմատի հետ` *k>kh անցմամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոլորել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խեղ
Էջ 338, սյունակ 1
ԽՈԼՈՐՁ(Ն)
(խոլորձ, որձարմատ)
«խոլորձ, որձարմատ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *org'h-
որձ բաղադրիչը
հին բարդություն, որի մեջ առկա է հուն. orchis «ամորձի, ձու, խոլորձ» բառին ցեղակից որձ (հ.-ե. *org'h-) բաղադրիչը:
Էջ 341, սյունակ 1
ԽՈՊ
«ոլորած մազ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ (s)keu-p/b(h)-
«խուրձ, փունջ, մազափունջ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheub)
կապը հնդեւրոպական *(s)keu-p/b(h)- «խուրձ, փունջ, մազափունջ» արմատի հետ՝ *kheub > խոպ՞. հմմտ. հ. իսլ. skūfr «փունջ, մազափունջ», գոթ. skufta «գլխի մազ», ռուս. чуб «մազափունջ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոպոպ,
խոպոպիք,
խոպոպել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
skūfr
«փունջ, մազափունջ»
գոթ.
skufta
«գլխի մազ»
ռուս.
чуб
«մազափունջ»
Էջ 342, սյունակ 1
ԽՈՍՏԵԿ
«ոլորաբույխ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՒՐՁՆ
(-ձան, -ձունք)
«խուրձ, կապոց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kert-
«պտտել, ոլորել, կծկել, կուլ ածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōrtio-no- (?))
Պարզ չէ հարաբերությունը հնդեւրոպական *kures-, *kuers-, *kurs- «փայտ, ծառ» եւ օս. (իրան.) kwiris «խուրձ», կովկասյան (աբազ. kwres, ինգ. kurs «կապոց, խուրձ»), այլեւ ֆիննոուգր. համիմաստ բառերի միջեւ (տե՛ս Աբաեւ, ИЭСОЯ 120, Ջաուկյան, ОИДПАЯ 120, ծան.):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
krtati
«կապում է, կցում է»
հուն.
καρταλ(λ)ος
«զամբյուղ»
լատ.
cratis
«հյուսված ցանկապատ, ցանկապատիկ»
հ. վ. գ.
horst
«թփուտ»
Մատենագիտություն
Джаукян, ОИДПАЯ 120
Տե՛ս նաեւ
Էջ 360, սյունակ 1
ԾԱՌ
(-ոյ, -աւք)
«ծառ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ers-
«ոլորել, ծռել, ճյուղերից, թփերից հյուսել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'rso-)
ոլորել, ծռել, ճիւղերից, թփերից հիւսել» (ծառ < g'rso-)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծառանալ,
ծառացուցանել,
ծառատունկ,
ծառաստան,
ծառազարդար,
ծառավերաց,
մեծածառ,
քաջածառ,
խտածառ,
ծառախիտ,
ծառածածկ,
ծառուղի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն. (կրետ.)
γαρρα
«ցուպ, գավազան»
հուն.
γερρον
«ճյուղերից հյուսված բան»
հ. իսլ.
kjarr
«թփուտ, թավուտ, մացառուտ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 446;
Pok. IEW 392
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. sirū
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas
«ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill
«նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila
«փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Էջ 365, սյունակ 1
ԾԿ(Ր)ԱՒՈՐԻ
(ծպաւոր)
«Հրատ (Մարս) մոլորակ»
(աստղաբաշխական)
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Անստույգ բառ: Ծպաւոր տարբերակը թերեւս իրոք ծոպաւոր-ի տարբերակն է:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 367, սյունակ 1
ԾՈՒԽ
-ոյ
«ծուխ, մուխ, գոլորշի, շոգի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ խեթ. tuhhu(uā)i
«ծուխ»
թերեւս բ/ծ հերթագայութեամբ ծագում է խեթերէն բառից։ Աճառեանը բխեցնում է «կովկասեան» (վրացերէն) աղբիւրից, բայց բերած օրինակները համոզիչ չեն (բուն «ծուխ» իմաստի համար կա վրաց. kvamli):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
cuxva
«ցավ, տրտմություն»
վրաց.
mcuxri
«աղջամուղջ, երեկո»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 470
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։