Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 294, սյունակ 1
ԼԵԼԱԼ
«երերալ, շարժվել»
(բրբ.)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *lel-
բնաձայնատիպ արմատ
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *lel- բնաձայնատիպ արմատից
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
liliuoti
«օրորել, ճոճել»
չեխ.
leleti
«հուզել»
ռուս. բրբ.
лелеять
«ալիքների վրա օրորել»
Մատենագիտություն
H. AG 254;
Աճ. ՀԱԲ 293
Տե՛ս նաեւ
Էջ 297, սյունակ 1
ԼԻՆԻԼ
«լինել, առաջանալ, բնակվել, գտնվել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k'lei-
«հենել, հակել, թեքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *klei-n-)
Հնարավոր է կապը եղանիլ եւ ե-
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լինելուց,
լինելութիւն,
լինումն,
քաջալեր,
քաջալերել,
քաջալերից,
քաջալերութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κλινω
«թեք(վ)ել, խոնարհ(վ)ել, հենել, իջնել, ապրել, բնակվել»
լատ.
clinō
«թեքել, հենել»
հ. վ. գ.
hlinēn
«հենել»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 601;
Աճ. ՀԱԲ 284-285
Տե՛ս նաեւ
Էջ 298, սյունակ 1
ԼԼՈՒԿ
«չարչարանք, լկանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *lul-
«դեսուդեն շարժել, օրորել»
հ.-ե. արմատ՝ *lēl-
տարբերակ
*lul- «դեսուդեն շարժել, օրորել» արմատից կամ նրա *lēl- տարբերակից (լիլ- <*lēl-º), որտեղից նաեւ՝ լող, բրբ. լելալ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լլկել,
լկանք,
լլկիչ,
լկոց,
լկություն,
չարալլուկ,
դիալլուկ,
բբալլուկ,
սովալլուկ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 288
Տե՛ս նաեւ
Էջ 300, սյունակ 1
ԼՈՂ
I
(լոյղ, լիւղ, լաւղ, լուղ, լեղ, ղող, ղոյղ, ղիւղ, ղաւղ, ղեղ)
«լող, լողալը»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *lel-
«օրորել, ճոճել, դես ու դեն շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *lul-, *lal-)
բնաձայնատիպ արմատից
բնաձայնատիպ արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լողալ,
լողել,
լողիլ,
լուղիլ,
լուղել,
լողակ,
լուղակ,
լողորդ,
լուղորդ,
ղողան,
լողլողալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
lolati
«դես ու դեն է շարժւում»
հ. հնդկ.
lēlayati
«օրորում է, ճոճում է»
գերմ.
lullen
«օրորվել, օրորելով հանգստացնել»
լիտվ.
leliúoti
«օրորել, ճոճել»
հին չեխ.
leleti
«հուզել»
ռուս. բրբ.
лелеять
«ալիքների վրայ օրորել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 293
Տե՛ս նաեւ
Էջ 307, սյունակ 1
ԽԱԶ
II
(-ի)
«գիծ, գիր, ձայնագրական նշան, նետի սայրի ճեղք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
կովկասյան փոխառություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խազել,
խազած
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
xazi
«գիծ, շարք»
ուդ.
xaz
«գիծ»
լազ.
xaz
«գծել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 310
Էջ 310, սյունակ 1
ԽԱԽՈՒՏ
«խարխուլ, անհաստատ, խափուտ, քակված, քանդված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keud-
«նետել, շտապել, նետվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khə-khud-)
կրկնավոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kodati
«քշում է»
հ. անգլ.
sceoton
«նետել, հրել»
հ. վ. գ.
sciozan
«նետել, արագացնելով շարժել»
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂ
I
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ու, -ի, -ից)
«խաղ, ծաղր, կատակ, թատրոն, երաժշտական մի ձայնանիշ, հող, շարժում, ընթացք, վազք, արշաւ, խայտալը»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«քշել, արագ շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khl- (կամ *khəl-))
Կապ ունի՞ արդյոք խեթ. kalai «շարժել» բայի հետ։ Խաղալիք-ի խաղ-ը թերեւս կապուած է *(s)k(h)el- «ծռել, հենել, ծուռ» արմատի հետ, որտեղից կան մարմնի մասերի զանազան անուանումներ, որտեղից ծագում է խեղ արմատը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղալ,
խաղալիկ,
խաղալիք,
խաղարար,
խաղազուրկ,
խաղատակ,
խաղաց,
արագախաղաց,
ծանրախաղաց,
բազմախաղաց,
թատերախաղք,
լարախաղացութիւն,
խաղագնդակ,
խաղաթուղթ,
խաղամոլ,
խաղասրահ,
խաղատոմս,
խաղարկութիւն,
թղթախաղ,
նարդախաղ,
խաղտուտ,
խաղտուտիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kaladati
«ստիպում է, քշում է, տանում է, համարում է»
ալբ.
gil
«բերել, տանել»
հուն.
κελλω
«ափ քշել (նաւը)»
հուն.
κολεα, κολια
«մի պար»
հուն.
κλονος
«իրարանցում, արագ շարժում»
հուն.
κλονεω
«քշել, արագ հալածել»
լատ.
celer
«արագ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 317, սյունակ 1
ԽԱՇԱՐ
«ձող, ցից, նեցուկ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ վրաց. xašari
«նեցուկ, ցից»
փոխատու լեզու՝ արաբ. hšr
«ի մի հաւաքել»
Փոխառութիւն ինչ-որ աղբիւրից, որտեղից նաեւ վրաց. xašari «նեցուկ, ցից»։ Աճառեանը (ՀԱԲ 2, 333) Մառի հետ միասին հասկանում է որպէս «մարդկային բազմութիւն»։ Այս դէպքում կարելի է ենթադրել արաբ. վաղ փոխառութիւն՝ hšr «ի մի հաւաքել» արմատից։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
xašari
«նեցուկ, ցից»
Մատենագիտություն
Աճառեան 333
Էջ 318, սյունակ 1
ԽԱՌՆ
(-ի, -ից)
«խառն, անմիատարր, խառնակ, պիղծ, միասին, (հգն.) զուգավորություն»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ խեթ. harna
«շարժել, խառնել, խռովել, գրգռել»
բառից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խառնել,
խառնելիք,
խառնաբանջար,
խառնագնաց,
խառնախումբ,
խառնակ,
խառնակել,
խառնուած,
գիրկընդխառն,
ընդխառնել,
երկախառնել,
ոգեխառնել,
գիշերախառն,
նոր-խառնակից,
խառնակչութիւն,
խառնակեցութիւն,
խառնաշփոթ,
խառնաշփոթութիւն,
խառնճուկ
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 314
Տե՛ս նաեւ
Էջ 321, սյունակ 1
ԽԱՐԽԱԼԵԼ
(խարխարել, խարխլել, խարխիլ)
(խարխուլ (խարխուր) «խարխուլ»)
«խարխլել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«պտտելով շարժել, ցատկել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khr- (*khor-, *khər-))
*k/kh անցումով
թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *khr- (*khor-, *khər-) *k/kh անցումով *(s)ker- «պտտելով շարժել, ցատկել» արմատից։ Ինչպիսի՞ն է հարաբերութիւնը ուրարտ. harharšu «քանդել» բայաձեւի հետ։ Եթե ճիշտ է խար արմատի հնդեւրոպական ծագման վարկածը, ապա ուրարտ. բառը փոխառութիւն է հայերենից, մանաւանդ որ ունի -š- բայական տարրը, այլապես թերեւս գործ ունենք ուրարտերենից փոխառեալ ձեւի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարխալանք,
խարխարիչ,
խարխարումն,
խարխարուն,
անխարխար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kiráti
««ցանում է, շաղ է տալիս. գցում է, շպրտում է»»
հուն.
σκαίρω
««ցատկել, ցատկոտել»»
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։