Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 481, սյունակ 1
ՂԱՖԻԼ
(խաֆիլ)
(խաֆիլ)
«անհոգ, անտեղյակ, հանկարծ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արաբ. γāfil
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 167
Էջ 494, սյունակ 1
ՃԿՈՅԹ
-ի, -աց
(ճկոյթն, -ան, ճկոյթ, -ու)
«ճկոյթ, ամենափոքր մատ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Հազիվ թէ կազմուած լինի ճկել բայից, աւելի հաւանական է, թերեւս, Աճառեանի կարծիքը (ՀԱԲ 3, 204-205) քարթվելական աղբիւրից ծագելու մասին։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
զան.
culu kiti
«փոքր մատ»
(culu «փոքր» եւ kiti «մատ»)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 204-205
Տե՛ս նաեւ
Էջ 512, սյունակ 1
ՄԱՍ
II
(մազդ)
«պինդ, հաստ, թանձր, համբերատար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *mad-
«թաց. պարարտ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *mads-to- կամ *mad-do-)
եթէ *mad-do- -> *mat-to- -> մաստ < հ.-ե. *mad-
Բաղադրութիւն՝ մաստ(ն)ութիւն: Աւելի քիչ հաւանական է փոխառութիւն համարել իրանական աղբիւրից՝ māsta «մեծ», ինչպէս կարծում է Հ. Աճառեանը (ՀԱԲ 3, 222):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մաստ(ն)ութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գերմ.
mast
«բտում, պարարտացում»
ալբ.
májmem
«հաստանալ, գիրանալ»
սլ.
māscdan
«մակարդվել»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 222
Տե՛ս նաեւ
Էջ 530, սյունակ 1
ՄԿՐՕՆ
(բբ)
«ունելի»
(բժշկական)
Ստուգաբանություն ()
Հավանաբար մկրատ-ից հարմարեցված բառ՝ -ատ-ը ածանց կարծելով (մկր-+-օն)։
Էջ 534, սյունակ 1
ՄՆԱ(Յ)
«մեզ»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (անստույգ)
փոխատու լեզու՝ հուն. μόνος
«միակ, մեկ»
Թերեւս ուղղելի է մոնա «մեկ», եթե մոնա-ն հուն. μόνος-ից («միակ, մեկ») է, ինչպես կարծում է Ամալյանը (ԲՀ 408):
Էջ 546, սյունակ 1
ՅԱՂԹ
«շատ, հսկա, քաջ, հաղթություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sel-
«ոստնել; վերցնել, բռնել»
Հնդեւրոպական ծագման վարկածները հավաստի չեն, եւ Աճառյանը (ՀԱԲ 4, 633-634) համեմատում է լատ. saltus «ոստյուն» բառի հետ եւ բխեցնում հնդեւրոպական *sel- «ոստնել» արմատից, որ անհավանական է։ Քիչ հավանական է բխեցումը նաեւ *sel- «վերցնել, բռնել» արմատից, որ իմաստով կարծես ավելի մոտ է։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
յաղթել,
յաղթական,
յաղթանակ,
յաղթահասակ,
յաղթահարել,
յաղթանդամ,
յաղթազօր,
յաղթկու,
յաղթուկ,
մեծայաղթ,
դժուարայաղթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
saltus
«ոստյուն»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 633-634
Էջ 548, սյունակ 1
ՅԱՏԱԿ
(ատակ), -ի, -աց
«հատակ, ներքնամաս, գետին, հող, հայրենիք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pedo-
«ոտք»
բնիկ հնդեւրոպական՝ *pedo- «ոտք» արմատից, որից նաեւ հետք, ոտք-ք (տե՛ս)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
յատակել,
յատակաբուխ,
սալայատակ,
անյատակ,
հիմնայատակ,
քարայատակ,
հարթայատակ,
կարծրայատակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
հետք
հայ.
ոտք-ք
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 386
Էջ 551, սյունակ 1
ՅԵՂՈՒԼ
(յաղ-)
(յեղել «ծռել, թեքել»)
«փոխել, դարձնել, վերածել, թարգմանել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *el-
«շարժել»
հ.-ե. արմատ՝ *kuel-
«շրջ(վ)ել»
բուն աղբյուրը չի հավաստվում, դժվարություններ է հարուցում: Ամենից հավանական է համարվում հատկացումը կամ *el- «շարժել» արմատին, որից եղանիլ եւ եղանել, կամ *kuel- «շրջ(վ)ել» արմատին, որից հուն. πέλω, πέλομαι «շարժ(վ)ել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
յեղումն,
յեղափոխ,
յեղափոխել,
յեղաշրջել,
յեղադարձել,
յեղական,
յեղակացուն,
(յ)եղանակ,
յեղանակել,
յեղանակաւոր,
(յ)եղակարծ,
աղեկարծ,
յաղակարծ,
դիւրայեղ,
խելայեղ,
ծայրայեղ,
յեղյեղումն,
անյեղյեղ,
յեղաշրջութիւն,
յեղաշրջումն,
յեղափոխութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πέλω, πέλομαι
«շարժ(վ)ել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 394
Էջ 554, սյունակ 1
ՅՈՅՍ
«հույս, ակնկալություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *peu-
«հուսալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *peu-k-)
որ հավանաբար կապված է *peu- «հետազոտել, հասկանալ» արմատի հետ: հայ. եւ սլավ. ձեւերի հիման վրա հ.-ե *peu- «հուսալ» արմատի վերականգնումը հեղինակինն է: Երկու արմատների իմաստային կապը երեւում է լատ. puto «խորհրդածել, հաշիվ անել, գնահատել, կարծել, հուսալ» բառից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
յուսամ,
յուսալից,
յուսակորոյս,
յուսահատ,
անյոյս,
մեծայոյս,
բարեյոյս,
դիւրայոյս,
չյուսալի,
նորայուսատու,
յուսահատված,
յուսախաբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. սլավ.
upovati
«հուսալ, հույս դնել, ապավինել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 405-406
Էջ 568, սյունակ 1
ՆԻԳ
I
-ի, -աց
«նիգ սողնակ, գերանակապ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kneigh-
«թեք(վ)ել»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
նգաբեկել,
նգել,
նգախարխափ,
կարծրանիգ,
պղնձանիգ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
coniveo
«փակ(վ)ել»
գոթ.
hneiwon
«թեքվել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 450
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։