Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«եղ» որոնման արդյունք՝ 1998 բառահոդված
· Էջ 77 / 200
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂ
I
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ու, -ի, -ից)
«խաղ, ծաղր, կատակ, թատրոն, երաժշտական մի ձայնանիշ, հող, շարժում, ընթացք, վազք, արշաւ, խայտալը»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«քշել, արագ շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khl- (կամ *khəl-))
Կապ ունի՞ արդյոք խեթ. kalai «շարժել» բայի հետ։ Խաղալիք-ի խաղ-ը թերեւս կապուած է *(s)k(h)el- «ծռել, հենել, ծուռ» արմատի հետ, որտեղից կան մարմնի մասերի զանազան անուանումներ, որտեղից ծագում է խեղ արմատը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղալ,
խաղալիկ,
խաղալիք,
խաղարար,
խաղազուրկ,
խաղատակ,
խաղաց,
արագախաղաց,
ծանրախաղաց,
բազմախաղաց,
թատերախաղք,
լարախաղացութիւն,
խաղագնդակ,
խաղաթուղթ,
խաղամոլ,
խաղասրահ,
խաղատոմս,
խաղարկութիւն,
թղթախաղ,
նարդախաղ,
խաղտուտ,
խաղտուտիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kaladati «ստիպում է, քշում է, տանում է, համարում է»
ալբ.
gil «բերել, տանել»
հուն.
κελλω «ափ քշել (նաւը)»
հուն.
κολεα, κολια «մի պար»
հուն.
κλονος «իրարանցում, արագ շարժում»
հուն.
κλονεω «քշել, արագ հալածել»
լատ.
celer «արագ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂ
II
(-ի, -ից)
«ճահիճ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«գորշ եւ սեւ գոյների նշանակման համար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khāl- կամ *khl-` *kāl-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalana «բիծ, կեղտ»
հ. հնդկ.
kálusa «կեղտոտ, սեւ»
հ. հնդկ.
kalka «կեղտ»
հուն.
κελαινος «սեւ»
հուն.
κιλλος «գորշ»
հ. վ. գ.
huliwa «կեղտոտ ջրեր, տիղմ»
սլովեն.
kalina
ռուս.
калуга «ճահիճ»
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱՂ
(կա նաեւ մ. հ. խաղոդիլ «խաղաղվել, հանգստանալ, մեղմանալ, թուլանալ»)
«խաղաղ, հանդարտ, հանգիստ»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *khl-
(անմիջական նախաձեւ՝ *khl- (կամ *khəl-, *khəl-))
կրկնաւոր կամ -աղ ածանցով ձեւ
եթե ճիշտ է Մեյեի համեմատութիւնը հուն. χαχαω «արձակել, թողնել, թուլացնել» բայի հետ: Թերեւս հնարաւոր է նաեւ համեմատութիւնը կաղաղ «որջ» (սկզբնապես «հանգստավայր, ապաստարան») բառի հետ՝ կ/խ հերթագայութեամբ (հմմտ. կեղ «ծուռ» - խեղ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղաղանալ,
խաղաղական,
խաղաղակոյտ,
խաղաղարար,
խաղաղիկ,
խաղաղութիւն,
հետախաղաղ,
հողմախաղաղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
χαχαω «արձակել, թողնել, թուլացնել»
Մատենագիտություն
Meillet, EGCAC 36
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱՒԱՐՏ
(-ի, -աց)
(խաղուարտ, խաւարտ)
«պալար, ուռուցք. քաղցկեղ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *kauəlā-
*k/kh անցմամբ եւ *l-ի դրափոխութեամբ կազմուած
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղաւարտել,
խաղաւարտիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
καλα (<*καφελα) «ուռուցք»
հ. իսլ.
haull
հ. անգլ.
hēala «ճողուածք»
հայ.
խոյլ
բրբ.
խլիբ
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 131
Էջ 313, սյունակ 1
ԽԱՂՏ
I
«կոշտ, կոպիտ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kal-
«կարծր, կոշտ»
k/kh անցմամբ` *khal-d > խաղտ
խաղճ բառի հետ միասին ծագում է հնդեւրոպական *kal- «կարծր, կոշտ» արմատից` k/kh անցմամբ` *khal-d > խաղտ։ հմմտ. խաղճախուղճ եւ խաղտախուղտ կրկնաւորները։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 323) կապում է խաղտիք ցեղի (այստեղից` Խաղտիք երկիր) անվան հետ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղտալեզու,
խաղտաւուր,
խախտաւուր,
խաղտախուղտ
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 323
Տե՛ս նաեւ
Էջ 313, սյունակ 1
ԽԱՄ
«անփորձ, անվարժ, կեղծ, շինծու, խոպան, անմշակ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ մ. պ. xām
Աղբյուր՝ պ. xām
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խամանալ,
խամութիւն,
ի խամուց,
խամահատ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 323
Էջ 314, սյունակ 1
ԽԱՅԾ
«բիծ, բծավոր, փոքր տեղ, մի փոքր, պատառ, կտոր, խայծ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khaidio-
«լուսավոր, պայծառ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kāi-d/t-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խայծոտ,
խայծութիւն,
խայծիլ,
խայծուած,
խայծող,
խայծողիկ,
խայծկեր,
խայծաղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kētá- «նշան»
հ. իսլ.
heið «պայծառ երկինք»
հ. վ. գ.
heitar «պայծառ, պարզ. զվարթ»
լիտվ.
skaidrùs «լուսավոր. պարզ»
հայ.
խայտ «խատուտիկ, պիսակավոր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 325
Էջ 314, սյունակ 1
ԽԱՅԾՂԱՆ
(խայծելան)
«մի թանձր հեղուկ»
Ստուգաբանություն
Արդյոք խայծ բառից չէ՞, ինչպես խայտաղան-ը՝ խայտ-ից
Էջ 314, սյունակ 1
ԽԱՅՏ
I
«խատուտիկ, բծավոր, պիսակավոր»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khaid-
«լուսավոր, պայծառ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kāid/t-)
որտեղից նաեւ՝ խայծ (տե՛ս)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խայտուց,
խայտացուցանել,
խայտարղէտ,
խայտարղետութիւն,
խայտանկար,
խայտապիսակ,
խայտուած,
խայտառակ,
խայտառակամահ,
խայտառականք,
խայտառակել,
խայտակն,
գորշախայտ,
գեղեցկախայտուց,
կարմրախայտ
Նոր՝
խայտաճամուկ
խայտաճամուկ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 326
Տե՛ս նաեւ
Էջ 315, սյունակ 1
ԽԱՅՏԱՂԱՆ
(խատղան, խայտխան)
«մի քանձր հեղուկ, խայծղան, դեղանիւթ, դեղ»
Անստույգ
Արդեօք խայտ բառից չէ՞ (խայտ-աղան՞)
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։