Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«լի» որոնման արդյունք՝ 1599 բառահոդված
· Էջ 73 / 160
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆԴ
(-ի)
«ուրախություն, խնդում»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *k(h)endh-
«խնդալ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնդալ,
խնդացուցանել,
խնդալից,
խնդանք,
խնդակոր,
խնդամոլ,
խնդամոլի,
մոլախինդ,
մոլեխինդ
Նոր՝
չարախինդ, չարախնդություն
չարախինդ, չարախնդություն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. պ.
xandētan «խնդալ»
մ. պ.
xandak «ժպիտ» (հայ-իրանական զուգաբանություն)
Մատենագիտություն
H. IF. Anz. 48;
Աճ. ՀԱԲ 367
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆՃ
«հրճվանք, ցնծություն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khendh-
«խնդալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khendhio-)
Բնիկ հնդեւրոպական` *khendhio- > խնճ- > խինճ` *khendh- «խնդալ» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնճաւոր,
խնճոտոր,
խնճիղ,
խնճղալ,
խնճղալից,
խնճղանք,
խնճաղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. պ.
xandētan «խնդալ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 380
Էջ 331, սյունակ 1
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՊ(Ի)ԼԻԿ
(-ի, -աց)
«մղձավանջ»
(բարբառային)
Փոխառություն
Աղբյուր՝ թյուրք-թաթարական käbäläk
Աղբյուր՝ թյուրք-թաթարական kebelek
Աղբյուր՝ թյուրք-թաթարական kelebek
բբբ. «թիթեռ, թիթեռնիկ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 369
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՍՏ
(-ի, -աց)
«կարծր, պինդ, դժվարին, խիստ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-to-)
այս դեպքում հայերենում գործում է *dt > *tt > st անցումը, եւ նա պատկանում է *tt > st անցմամբ բնութագրվող տարածքին (արեալին), այսինքն` իրանական, հունական, բալթիական եւ սլավոնական լեզուներին։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 370) դնում է կասկածելի ստուգաբանությունների մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խստութիւն,
խստապահանջ,
խստանալ,
անխստապահանջ,
խստաձայն,
խստաբերութիւն,
խստաշունչ,
խստասիրտ,
խստերախ,
խստիւ,
խստաբար,
խստել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda «ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti «պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիթ, խթել, խեթ (*t ածականով)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 370
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՐՏ
«խրտնած, վախեցած»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khēr-d-
«ցատկել»
(անմիջական նախաձեւ՝ (s)ker-(d)-)
*k > *kh անցմամբ: Շեֆտելովիցը (BB 28, 312) կապում է խայթ, խեթ ձեւերի հետ, որ հիշատակում է նաեւ Պոկոռնին (Pok. IEW 1, 917), բայց ավելի հակված է այն հանելու *khid-ro-ից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խրտնել,
խրտուիլ,
խրտուիլակ,
խրտչան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κραδάω «թափահարել»
հուն.
κραδαίνω «թափահարել, շարժել»
կրավ.
— «դողալ»
մ. իռլ.
ceird «քայլք»
մ. իռլ.
skreoin «վախ»
հ. իսլ.
skjarr «վախկոտ, երկչոտ, վեհերոտ»
հ. իսլ.
skirra «վախեցնել»
հ. վ. գ.
schrecken «վեր ցատկեցնել, վախեցնել, խրտնեցնել»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114;
BB 312;
Pok. IEW 917
Տե՛ս նաեւ
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՑ
«խցան, խցանող առարկա»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-(d/t)-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khit-so- կամ *khit-s-)
Ավելի քիչ հավանական է կապը խիթ, խայթ արմատների հետ` *(s)k(h)ai-t- «խփել, հրել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խցումն,
խցանել,
խցական,
խցկուկ,
խնուլ,
զուգախնուլ,
ունկնախից,
խցան,
խցհան,
խցահան,
խցանահան,
խցկել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scīt «փայտի կտոր, ծղան»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՒ
«սարյակ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khēu-
«ճչալ, ոռնալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kau-, *keu-)
բնաձայնական արմատ
Քմայնացած *k'-ով ձեւից է սագ (*k'auā):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
hūwo «բու»
լիտվ.
kóvás «եղջերուկ»
լիտվ.
kóva «սերմնաքաղ ագռավ»
բուլղ.
cavka
չեխ.
cavka
լեհ.
kawkaw «եղջերուկ»
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՒՍ
(-ոյ, ուղ` նաեւ -ի, -ից)
«խյուս, լույծ ուտելիք, նորածին ցորենի միջի հյութ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *k'euk'-
*k > *kh անցմամբ զուգահեռ ունի հուն. κυπαω «խառնել, պղտորել» բառի հետ, որ ենթադրում է *k'euk'- հնդեւրոպական արմատ. սակայն հուն. բառի համեմատությունը լիտվ. šáukštas «գդալ», šíùkšmes «աղբ» բառերի հետ համարվում է անհավաստի:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κυπαω «խառնել, պղտորել»
լիտվ.
šáukštas «գդալ»
լիտվ.
šíùkšmes «աղբ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 597
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԵՄՍ
(խլեմս, կլեմս)
«բաժին»
(բառարանային)
Փոխառություն
Աղբյուր՝ հուն. κλίμα
«աշխարհամաս, երկրամաս, եղանակային (կլիմայական) գօտի»
Փոխառութիւն՝ հուն. κλίμα «աշխարհամաս, երկրամաս, եղանակային (կլիմայական) գօտի» (>արաբ. iqlīm)։
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։