Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«ող» որոնման արդյունք՝ 1700 բառահոդված
· Էջ 72 / 170
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԵԾ
«ծեծ, գան, թեփահանում»
Անստույգ (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'eg-
Աճառյանի վերականգնումը
Աղբյուր՝ վրացերեն seca
(թերեւս կարելի է)
«ծեծում, թեփահանում»
Քիչ հավանական է համեմատութիւնը հ. հնդկ. jājā «կռվող, պայքարող», jājati «կռվում է, պայքարում է» ձեւերի հետ եւ հնդեւրոպական *g'eg- արմատի վերականգնումը, ինչպես անում է Աճ. (ՀԱԲ 2, 451)՝ ըստ Շեֆտելովիցի (չկա Pok. IEW եւ Mayrhofer KEWA)։ Բխեցնել քարթվելական (վրացերեն) աղբյուրից` seca «ծեծում, թեփահանում», եթե գոյութիւն չունի համատիպ արմատների հետ։ Ենթաշերտային բա՞ռ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծեծել,
բրաձեծ,
գանաձեծ,
բրաձեծ,
կարկտաձեծ,
ճիւնաձեծ,
ողորաձեծ,
ծեծած,
ծեծան,
ծեծիչ,
ծեծիկ,
ծեծկանք,
ծեծկել,
ծեծկռիչ,
ծեծվռտիչ,
ծեծքել,
ծեծփայտ,
ծեծքար
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 451;
Pok. IEW None;
Mayrhofer KEWA None
Էջ 362, սյունակ 1
ԾԷՍ
(-ի)
«ծես, արարողություն»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ վրաց. cesi
(թերեւս)
«կարգ, ծես»
հնարավոր է, որ հայերենը եւ վրացերենը ծագում են մի երրորդ աղբյուրից` թերեւս ուրարտերենից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծիսական,
ծիսակատարություն
Էջ 362, սյունակ 1
ԾԻԼ
(-ոյ)
(ծիղ, ձեղ, ծիլդ «խոխիվ»)
«ծիլ, ընձյուղ, բողբոջ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'l-lo-)
այլեւ թերեւս ծլիկ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծլել,
ծլարձակություն,
ծլածել,
զարեձեղ,
հաստաձեղ,
ծղոտ,
ծլիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
keinan «ծիլ արձակել, բողբոջել»
լատվ.
ziēdi «ծաղկել»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 355-356
Էջ 362, սյունակ 1
ԾԻԾԱՂ
«ծիծաղ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *g'oig'l-
«պայծառ, զվարթ շողալ»
կրկնավոր կազմություն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծիծաղիլ,
ծիծաղկոտ,
ծիծաղական,
ծիծաղանք,
բազմածիծաղելի,
ծիծաղուն,
ծիծաղաշարժ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
ծաղ
հայ.
ծաղր
հուն.
γέλως «ծիծաղ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 366
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՏ
(-ի, -ից)
«ճնճղուկ»
Բնաձայն (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«երգել, կանչել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'īd-)
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 458) վերագրում է կովկասյան ծագում՝ օրինակ բերելով չ-ով (č) սկսվող կովկասյան քարթվելական (վրաց.) čiti «թռչնակ, սոխակ», մեգր. čiti «թռչնակ, ճնճղուկ», ինգ. čit «ճնճղուկ, ծիտ» բառերը եւ նշելով, որ հայերեն բառը հանդիպում է միայն կովկասահայ բարբառներում, թեեւ վրաց բառարանագիր Չուբինաշվիլին վրաց. բառը փոխառություն է համարում հայերենից: Քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական աղբյուրից՝ *g'ēi- «երգել, կանչել» արմատի համար ենթադրելով *g'īd-ով տարբերակ (*g'īd- > ծիտ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծտաբոյն,
ծտախաղող,
ծտապաշար,
ծտանուտ,
ծտենակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
gaodys «աքաղաղ»
լիտվ.
giedoti «երգել»
Մատենագիտություն
Աճառյան (ՀԱԲ) 458
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Փոխառություն (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
Աղբյուր՝ ակկադ. sirū
(թերեւս)
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill «նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Էջ 364, սյունակ 1
ԾԻՐՏ
(ծիրտ, ծերտ)
(գրտել, գոդել)
«ծերտ, թռչնաղբ, ճանճաղբ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *sk'er-
«կղկղել, մարմնի կեղտ, կղկղանք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sk'er(d)-)
Կան բարբառային g-ով տարբերակներ (գրտել, գոդել), որոնք կարող են g-եռ(ն)-ի հետ միասին ծագել հնդեւրոպական *sk'er(d)- «կղկղել, մարմնի կեղտ, կղկղանք» արմատից, բայց ինչպիսի՞ն է սրանց հնչյունական հարաբերությունը ծիրտ-ի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրտել
Էջ 364, սյունակ 1
ԾԻՒՐ
(ցիւր-)
(ցիւրանալ)
«ծյուրում, հյուծում, նիհարում»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *g'er-
«հասունանալ, ծերանալ, զառամել»
-i-ի հայերենի համար սովորական ներդրմամբ
Կապ ունի՞ արդյոք հնդեւրոպական *g'er- «հասունանալ, ծերանալ, զառամել» արմատի հետ՝ -i-ի՝ հայերենի համար սովորական ներդրմամբ (հմմտ. յատանել - յաւտ, արածել - արաւտ, մատչիլ - մաւտ): ... հնարավոր ընդհանուր աղբյուր համարելով ուրարտերենը, որովհետեւ հայերենը կարող է առաջանալ հիշյալ վրացական ձեւերից եւ ոչ վրացերենը՝ հայերենից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծյուրել,
ծյուրական,
ծյուրութիւն,
ծյուրակար,
ծյուրանալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jarā «մաշվածություն, զառամություն, ծերություն»
պ.
zār «թույլ, նիհար, խեղճ, թշվառ, ծեր»
վրաց.
cvrili, cvlili «մանր, բարակ, նուրբ»
վրաց.
gamjvruli «ճմլած, տրորած»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 461
Էջ 365, սյունակ 1
Էջ 365, սյունակ 1
ԾՄԱԿ
(-ի, -աց)
«ծմակ, ստվերոտ տեղ»
Ծագումն անհայտ է
հ.-ե. արմատ՝ *tem-
«մութ»
Առայժմ հնչյունաբանորեն անբացատրելի է նմանությունը հնդեւրոպական *t-ով սկսվող *tem- «մութ» արմատից ծագող բառերի հետ, որ նկատվում է նաեւ ծմրիլ բառի դեպքում. սա զուգահեռ է թմրիլ բառին, որ ծագում է հնդեւրոպական *tem- «շփոթված, թմրած» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծմակային,
ծմականիստ,
ծմականալ,
ծմակին,
ծմակեցուցանել,
ծմակեցուցիչ,
անծմակ
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։