Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«լի» որոնման արդյունք՝ 1599 բառահոդված
· Էջ 70 / 160
Էջ 320, սյունակ 1
ԽԱՐԱՓ
I
«խորխորատ» կամ «որոգայթ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khorəph-)
*k/kh անցմամբ
Եթե ուղղելի չէ խարխափ կամ խարակ, ապա ծագում է հնդեւրոպական արմատից:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. անգլ.
scræf «քարայր, խոռոչ, խորշ»
Էջ 320, սյունակ 1
ԽԱՐԱՓ
II
«կերկերուն (°)» կամ «խռպոտ (°)»
Բնաձայն (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«կերկերուն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *knorəph-)
*k/kh անցմամբ
հնդեւրոպական՝ բնաձայնական (խռպոտ ձայների համար) արմատից: Կարող է լինել եւ ինքնուրույն բնաձայնական կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարափաձայն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
krpatē «ողբում է»
լատ.
crepō «հնչել»
հ. վ. գ.
hraban «ագռավ»
Էջ 320, սյունակ 1
ԽԱՐԴԱԽ
(-ի, -աց)
«խարդախ, խաբեբա, նենգ»
Ծագումն անհայտ է (թերեւս)
Թերեւս կապ ունի խարդաւ, խարդաւան ձեւերի հետ, որոնց ծագումը նոյնպէս չի պարզված:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարդախել,
խարդախութիւն,
խարդախիչ,
խարդախալի,
անխարդախ
Էջ 320, սյունակ 1
ԽԱՐԵԼ
I
«այրել, դաղել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«այրել, վառել, ջեռուցել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khr- (*khər-, *khor-))
բնիկ հնդեւրոպական՝ *khr- (*khər-, *khor-) ` *ker- «այրել, վառել, ջեռուցել» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարակել,
խարակիչ,
խարան,
խարոյկ,
խարոյկել,
խարուկածին,
եղեմնախար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
hyrr «կրակ»
հ. վ. գ.
herd «օջախ»
լիտվ.
kùrti «ջեռուցել, տաքացնել»
լիտվ.
kárštas «տաք, ջերմ, կիզիչ»
լատ.
cremō «այրել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 338
Տե՛ս նաեւ
Էջ 321, սյունակ 1
ԽԱՐԽԱԼԵԼ
(խարխարել, խարխլել, խարխիլ)
(խարխուլ (խարխուր) «խարխուլ»)
«խարխլել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«պտտելով շարժել, ցատկել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khr- (*khor-, *khər-))
*k/kh անցումով
թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *khr- (*khor-, *khər-) *k/kh անցումով *(s)ker- «պտտելով շարժել, ցատկել» արմատից։ Ինչպիսի՞ն է հարաբերութիւնը ուրարտ. harharšu «քանդել» բայաձեւի հետ։ Եթե ճիշտ է խար արմատի հնդեւրոպական ծագման վարկածը, ապա ուրարտ. բառը փոխառութիւն է հայերենից, մանաւանդ որ ունի -š- բայական տարրը, այլապես թերեւս գործ ունենք ուրարտերենից փոխառեալ ձեւի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարխալանք,
խարխարիչ,
խարխարումն,
խարխարուն,
անխարխար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kiráti «ցանում է, շաղ է տալիս. գցում է, շպրտում է»
հուն.
σκαίρω «ցատկել, ցատկոտել»
Էջ 321, սյունակ 1
ԽԱՐԽՆՃԵԼ
(խարխնջել)
«զռալ»
Բնաձայն
Բնաձայնական կազմութիւն։ Հազիվ թե կազմուած լինի պ. > հայ. խար «էշ» եւ հայ. խանչել բաղադրիչներից։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 346
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՁ
(-ի, -ից)
((խարջ), -ճունք, -ճանք)
«եղեգնուտ, շամբ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«ծառանուանական արմատ»
Քիչ հաւանական է կապը հնդեւրոպական *ker- ծառանուանական արմատի հետ, որտեղից պրուս. kirno «թուփ», kirnis «ճահճուտ», լիտվ. kìrna «ջրասոյզ ծառ», kirba «ճահիճ», ռուս. корень- «արմատ», այլեւ հուն. κρανος, լատ. cornus «հոնի ծառ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարճի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրուս.
kirno «թուփ»
պրուս.
kirnis «ճահճուտ»
լիտվ.
kìrna «ջրասոյզ ծառ»
լիտվ.
kirba «ճահիճ»
ռուս.
корень- «արմատ»
հուն.
κρανος
լատ.
cornus «հոնի ծառ»
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՇԵԼ
(ուշ՝ խաշել)
«այրել, վառել, խաշել, եփել»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khrs-
«այրել, վառել, ջեռուցել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khrs-, *khər-ə- *khər-s)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարշումն,
խարշատել,
խարշատումն,
խարշապատիլ,
խաշոյ,
խաշու,
խաշմիս,
աղեխարշ,
տապախարշ,
տաւբախարշ,
անխարշ,
երկնախարշ,
խաշիլ,
քրտնբախաշ,
քրտինքխաշ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
karštas «տաք, շոգ»
ռուս.
красный «կարմիր»
ռուս.
красивый «գեղեցիկ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 348;
Pok. IEW 572
Տե՛ս նաեւ
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՒ
-ոյ, (ուշ` նաեւ -ու)
«շերտ, խավ, աղվամազ, բարակ մազածածկույթ, բուրդ, երիզ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«ծածկել, փաթաթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəu-)
հնդեւրոպական *khəu- ` *(s)keu- «ծածկել, փաթաթել» արմատից։ հմմտ. հ. հնդկ. skunāti «ծածկում է», հուն. κῶας «բուրդ, կաշի, մորթի» (կասկածով է հատկացւում այս արմատին, բայց հայ. խաւ-ը կարծես հաստատում է լիտվ. kēvalas, լատվ. caula «կճեպ»):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւել
Նոր՝
խաւաբարտ, խաւոտ, խաւարծի, խաւածբի, խաւարտ
խաւաբարտ, խաւոտ, խաւարծի, խաւածբի, խաւարտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skunāti «ծածկում է»
հուն.
κῶας «բուրդ, կաշի, մորթի» (կասկածով)
լիտվ.
kēvalas «կճեպ»
լատվ.
caula «կճեպ»
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒԼ
(-ի, -աց)
(խօլ, խուլ, բրբ. ղօլ)
««հիմար, խենթ. խեղճ» (բրբ. «տգեղ, անպըռգ, շատ կարճ»)»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *skēu-(t)-
«կտրել, անջատել, քերել, քրքրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəu-l-)
Իմաստով մոտ է *(s)k(h)el- «ծռել» արմատից ծագող խեղ, խուլ բառերի հետ, բայց հնչյունական առումով ունի այլ ձայնավորում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւլանալ,
խաւլութիւն,
խաւլառատ,
խաւլաբանութիւն,
խաւլաբար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skānti «փսխում է, քրքրում է»
լիտվ.
kiãuras «ծակուծկեն»
մ. վ. գ.
schiel «բեկոր»
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։