Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԻԶԱՐ
«մեծ սղոց»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēi-gh-)
*k>*kh անցմամբ եւ *-gh- աճականով
ավելի հավանական է փոխառություն լինելը, թեեւ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 364) ճանճ. (լազ.) xizari-ն փոխառություն է համարում հայերենից (ինչպես նաեւ քրդ. xəzar-ը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խիզարել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ճանճ. (լազ.)
xizari-
քրդ.
xəzar-ը
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 364
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻՂՃ
(-ի, -ից)
(խեղճ, խիղծ)
«խիղճ, խղճմտանք, կարեկցանք. չար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kheldio-
«պարտաւոր լինել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kel-)
Քիչ հաւանական է կապը հնդեւրոպական *(s)kel- «կտրել» արմատի հետ, որտեղից՝ հուն. κολονω «վնասել, փչացնել, ստորացնել», լատ. calamitas «դժբախտութիւն», clādēs աղէտ»։ - Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114 (ընդհանրապէս հնարաւոր է հնդեւրոպական երկու արմատների կապը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խղճել,
խղճալ,
խղճական,
խղճամիտ,
խղճմտանք,
խղճալի,
անխիղճ,
խեղճմութիւն,
խղճահարութիւն,
անխղճօրէն,
անխղճմտանք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
kaltė
«հանցանք, մեղք, պարտականութիւն»
լիտվ.
kaltas
«մեղաւոր, հանցաւոր, պարտական»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114
Էջ 345, սյունակ 1
ԽՈՐՇ
I
-ի, -իւ, -ից
«փոս, ծակ, խորութիւն, ծովածոց, անկիւն, զգեստի ծալք, երեսի կնճիռ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khor-s-)
*-s աճականով
բնիկ հնդեւրոպական՝ *khor-s-` *(s)ker- «կտրել» արմատից, որտեղից՝ բերել, քորել, այլեւ, թերեւս, խոր. հմմտ. *-s աճականով՝ հուն. κορσοω «խուզել», մ. իռլ., կիմր. corr «հիւծուած, բզուկային», բոխ. Ա kárst, Բ kārst «կտրել, անջատել, քայքայել», խեթ. korš «կտրել, հատել, անջատել, առանձնացնել». իմաստներով մօտ են՝ հ. իռլ. skard «քարթ, կտրուածք, անցք, ծակ», skor «քարթ, ճեղք», հ. սլաւ. červo «որովայն, փոր, արգանդ»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խորշակնեալ,
խորշաբաղ,
խորշխորշան,
խորշեղէն,
վեցախորշ,
ծովախորշ,
խորշոմ,
խորշոմերես,
խորշոմիլ,
խորշիլ,
անխորշ,
խորշանք,
խորշումն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κορσοω
«խուզել»
մ. իռլ., կիմր.
corr
«հիւծուած, բզուկային»
բոխ. Ա
kárst
«կտրել, անջատել, քայքայել»
բոխ. Բ
kārst
«կտրել, անջատել, քայքայել»
խեթ.
korš
«կտրել, հատել, անջատել, առանձնացնել»
հ. իռլ.
skard
«քարթ, կտրուածք, անցք, ծակ»
հ. իռլ.
skor
«քարթ, ճեղք»
հ. սլաւ.
červo
«որովայն, փոր, արգանդ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՃ
(խունջ)
«խրտվիլակ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keud-
«նետել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khudio-)
*k>*kh անցումով
այս նույն *(s)keu- արմատի *-k աճականով ձեւից է ծագում հ. վ. գ. sciuhen, գ. scheuchen «վախեցնել» բայը. (խրտվիլակ-ը նշանակում է «խրտնեցնող, վախեցնող»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խուճիճ,
խունջիճ,
խնջակ,
խունջակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
cōdati
«քշում է, ստիպում է»
հ. հնդկ.
skundatē
«շտապում է»
հ. վ. գ.
hossen, hotzen
«արագ վազել»
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՃԵԼ
«լկել, նեղել, չարչարել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keud-
«նետել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheud(i)-)
*k>*kh անցումով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
cōdati, cōdáyati
«քշում է, մղում է»
հ. իսլ.
skjota
հ. անգլ.
scēotan
«նետել, հրել»
հ. վ. գ. բ.
hutzen
«քշել, հալածել, հրել»
ռուս.
кидать
«նետել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 351, սյունակ 1
ԽՌԻՉ
«խոխոռոց»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
Բնաձայնական կազմություն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խռչակ,
խրճակ,
խռչափող,
խռչոտիլ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 427
Էջ 354, սյունակ 1
Էջ 362, սյունակ 1
ԾԻՃԱԿ
«տաքդեղ»
(բրբ.)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ վրաց. cicaka
Մատենագիտություն
Մալխասյանց, ՀԲԲ 337
Էջ 377, սյունակ 1
ԿԱՃ
I
(կայճ), -ի, -ից
«քաղիք»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *gag-
«կլոր բան, գունդ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gagio-)
փոխատու լեզու՝ իրանական
փոխատու լեզու՝ հ. հնդկ. kača
«գլխի մազ»
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *gag- «կլոր բան, գունդ» արմատի հետ (*gagio- > կաճ՞) կամ փոխառություն լինի իրանական աղբյուրից (հմմտ. հ. հնդկ. kača «գլխի մազ»)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կաճակուռ,
կճակուռ,
կաճեայ,
կաճեղիպակ,
այծենակաճ
Էջ 379, սյունակ 1
ԿԱՅ
(-ի, -ից)
«կայան, տեղ, վիճակ»
Ստուգաբանություն ()
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կայան,
կայանալ,
կայանանալ,
կայանաւոր,
կայարան,
կայեան,
կայուն,
կայկայել,
կակայիլ,
կայական,
մշտակայ,
հարակայ,
չկայ,
արեւկայ,
պարզկայ,
ոտնկայ,
մերձակայ,
մատտակայ,
նաւակայք,
ջրկայ,
բացակայ,
ներկայ,
ենթակայ,
երեւակայել,
գերակայ,
դիմակայ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։