Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 161, սյունակ 1
ԳԻԼ
(գլոյ), -ի, -աց
«գլորում, քար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *uel-
«շրջել, ոլորել, պտտել, գլորել»
Հ. Աճառյանը յառզգեմ-ը բերում է առանձին՝ առանց կապելու գիղ բառի հետ. «քար» իմաստի համար հմմտ. ռուս. валун «գլաքար»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գլաշարող,
գլաթաւալ,
գլեմ,
գլեցուցանեմ,
գլումն,
մշտագիլ,
գլան,
գլոր,
գլորեմ,
գլորակամ,
գլորումն,
բաւալագլոր,
խաղագլոր,
գայթագլիմ,
յառզգեմ,
գ(լ)ճղուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
válati
«ոլորել, գլորել, փաթաթել»
լատ.
volvō
«ոլորել, գլորել, դարձնել»
հ. վ. գերմ.
welzan
«գլորել»
ռուս.
валун
«գլաքար»
Մատենագիտություն
H. AG 435;
Աճ. ՀԱԲ 555
Էջ 162, սյունակ 1
ԳԻՐ
(-ոյ)
«տառ, գիր, գրվածք, գրություն, գիրք, նկար, վերագրում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *uer-
«պատռել, քերել, ճղել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *uēro-)
արմատից, որ այլ լեզուներում առկա է միայն ածականներով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գրել,
գրիչ,
գրագետ,
գրագիր,
գրաձեւ,
գրեղեն,
գրապան,
գրչություն,
արագագիր,
메հենագիրք,
որդեգիր,
բնագիր,
գեղագրել,
նշանագիր,
համագրել,
ձեռագիր,
երկաթագիր,
տարագիր,
գրադարան,
գրախանութ,
գրականագետ,
գրամանաչ,
գրասենեակ,
գրավաճառ,
գրատուն,
գրչածայր,
գրչակոթ,
գրչահատ,
կենսագիր,
կենսագրութիւն,
բողոքագիր,
անդորրագիր,
վաւերագիր,
տպագիր,
բեւեռագիր,
սեպագիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
գերծուկ
պրուս.
zedo
«ակոս»
շվեդ. բրբ.
zota
«փորփրել»
հ. հնդկ.
vrháti
«շորթում է, կորզում է, խլում է»
հ. հնդկ.
vrscati
«քերթում է, հերձում է, ճեղքում է»
գոթ.
writs
«գիծ»
հ. անգլ.
writ
«գիր»
հ. անգլ.
wrītan
«գծել, գրել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 561;
Ջահ. ՀԼՊ 151
Էջ 162, սյունակ 1
ԳԻՐԿ
(-ի, -աց)
«գիրկ, գոգ, ծոց, մեկ գրկաչափ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ueig-
«ծռել, կորացնել, թեքել, ոլորել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ue-gro-)
իմաստային հարաբերությունը նույնն է, ինչ գոգ եւ *ghegh- «ծռել, թեքել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գրկալիր,
գրկախառն,
գրկախառնիմ,
գրկատարած,
ընդգրկեմ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
veikja
«ծռել, կորացնել, թեքել»
հ. իսլ.
vik
«ծովածոց, ծովախորշ»
լիտվ.
vigrús
«առույգ, աշխույժ, դյուրաշարժ»
կազմության համար՝ հմմտ.
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Էջ 163, սյունակ 1
ԳԼԳԼԱԼ
(բրբ. կլկլալ, քլքլալ)
«գլգլալ, հանդարտ հոսելու ձայն արձակել»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
հ.-ե. արմատ՝ *ghel-
«կանչել, ճչալ»
բնաձայնական արմատից անկախ
բնաձայնական կրկնաւոր կազմութիւն՝ ամենայն հավանականութեամբ, հնդեւրոպական *ghel- «կանչել, ճչալ» բնաձայնական արմատից անկախ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գլգլունք,
գալգալիւն,
գլգլին,
գլգլոց
Էջ 163, սյունակ 1
ԳԼՈՒԽ
-ոյ, ուշ՝ -աւթ
«գլուխ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ghōlu-
«գլուխ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ghōlu-kho-)
հայ-բալթիկ-սլաւոնական զուգաբանություն: Պոկոռնին (Pok. 1, 350) բալթիկ-սլաւոնական ձեւերը բերում է *gal- «մազատ» արմատի առնչությամբ (galuā- «գլուխ») եւ կասկածով հիշատակում նաեւ հայերենի ձեւը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գլխազարդ,
գլխազերծ,
գլխադիր,
գլխանի,
գլխապարտ,
գլխատել,
գլխարկել,
գլխաւոր,
գլխիբաց,
գլխովին,
գլխել,
զգլխել,
բազմագլուխ,
երկգլխի,
բարձրիգլուխ,
գահագլուխ,
մերկագլուխ,
մարդագլուխ,
դարագլուխ,
կորագլուխ,
գլխաբաց,
գլխագին,
գլխածածկ,
գլխապաստառ,
գլխատառ,
գլխատոր,
գլխարկ,
գլխացաւանք,
դրամագլուխ,
իշագլուխ,
հաստագլուխ,
սեւագլուխ,
քաղաքագլուխ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
galvă
«գլուխ»
հ. ս.
glava
«գլուխ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 565;
Ջահ. ՀԼՊ 127;
Pok. 350
Էջ 164, սյունակ 1
ԳՆԱԼ
«գնալ, քայլել, ընթանալ, շրջել, կյանք վարել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ghē-
«լքել, հեռանալ, գնալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ghhē-nā-mi-)
չմայնացած *gh-ով
Արմատից բխող բազմաթիվ բարդություններ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անգնալի,
յոգնագնալի,
գնայուն,
գնայական,
խելագնայ,
գնացական,
գնացումն,
արագագնաց,
արդարագնացիկ,
բանագնաց,
անգնաց,
գաղտնագնաց,
գետնագնաց,
դեսպանագնաց,
խառնագնաց,
կաշառագնաց,
նաւագնաց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jahāti
«թողնում է, լքում է»
հ. հնդկ.
jihītē
«գնում է»
հուն.
κιχάνω
«հասնել»
հ. վ. գերմ.
gān
«գնալ»
ըստ Պիզանիի
Էջ 167, սյունակ 1
ԳՈՄ
(-ոյ, -ի, -աց)
«գոմ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ghom-
«գոմ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ghomo-)
Կասկածելի է դարձնում *-om > -ոմ անցումը փոխանակ -ում-ի, թեեւ Աճառյանը տալիս է նաեւ *dhōnā > դոն «մի տեսակ հաց, պաքսիմատ» անցումը, որ նույնպես կասկածելի է։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գոմամուտ,
գոմահանդ,
գոմահոր,
գոմաղբ,
անասնագոմ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
դան.
gamme
«փարախ»
շվեդ. բրբ.
gamme
«մսուր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 574;
Pok. IEW 452
Էջ 169, սյունակ 1
ԳՈՐԾ
(-ոյ)
«գործ, աշխատանք, զբաղմունք, գործվածք, բանվածք, վարք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *uerg-
«գործել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *uorgo-/*uerg'o-)
հետադարձ առնմանությամբ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գործած,
զուրկ,
գործակալ,
գործարան,
գործակից,
գործարանային,
գործավար,
գործարանատեր,
գործատեաց,
գործելակերպ,
գործաւոր,
գործելի,
գործելախառն,
գործի,
գործութիւն,
գործունակ,
գործուն,
գործունն,
գործունեայ,
գիշագործ,
բարեգործ,
գաղտնագործ,
զբագործ,
կաւագործ,
ձեռագործ,
երկաթագործ,
գործադիր,
գործադրութիւն,
գործադրել,
գործադուլաւոր,
գործադ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
varəza-
հուն.
έργον
հ. վ. գ.
werk
«գործ»
Մատենագիտություն
H. AG 436;
Աճ. ՀԱԲ 584;
Pok. IEW 1168
Էջ 171, սյունակ 1
ԳՈՒԹ
(-ոյ)
«գութ, գթություն, սեր, փափագ, աղաչանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ghedh-
«միավորվել, սերտ կապված լինել, իրար հարմարվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ghōdh-to-)
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *ghou- «ընկալել, ուշադրություն դարձնել» արմատից՝ *ghou-to- > գութ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գթալ,
գթութիւն,
գթալի,
գթած,
գթածագոյն,
գթածագործ,
բազմագութ,
գորովագութ,
բարեգութ,
մեծագութ,
յաճախագութ,
անգութ,
գթաշարժ,
գթաշարժութիւն,
գթատատ,
գթասիրտ,
գթասրտութիւն,
գթոտ,
անգթօրէն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
gōrs
հ. անգլ.
gōd
հ. վ. գ.
guot
գ.
gut
«հարմար, լավ»
հ. սլ.
ugožditi
«սիրաշահել, դուր գալ»
ռուս.
выгода
«օգուտ»
լատ.
faveō
«լավ վերաբերվել, գթասիրտ լինել, նպաստել»
հ. իսլ.
gā
«ուշադրություն դարձնել, հոգալ, հոգ տանել»
*gāwon
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Էջ 171, սյունակ 1
ԳՈՒՂՁՆ
(գուղձ, գուղցն, քուց)
«գուղձ, հողակոշտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ghelg'h-
«գեղձ (գնդաձեւ բան, ուռուցք, այտուցք)»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ghōlg'h-)
o-ձայնդարձային ձեւ
Եթե հնդեւրոպական *ghelg'h- «գեղձ» ձեւն սկզբնապես ունեցել է «գնդաձեւ բան, ուռուցք, այտուցք» իմաստը, ապա գուղձն բառը կարող է գալ *ghōlg'h- տիպի ձայնդարձային ձեւից: - Ջահ.: Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 589) միացնում է կոճճն նույնիմաստ ձեւի հետ, որ տե՛ս առանձին։
Մատենագիտություն
Ջահ. None;
ՀԱԲ 589
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։