Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 440, սյունակ 1
ՀԱՃԱՐ
I
-ոյ
(բ. աճար)
«հաճար (հացաբույս)»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ad-
«հաճար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ades/ados-)
*-io- ածանցով՝ *adio -> ած- (+ -ար ածանց)
նախաձեւի *ad- արմատից՝ *-io- ածանցով՝ *adio -> ած- (+ -ար ածանց)։ Կովկասյան մերձիմաստ ձեւերը, որոնք Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 15-16) կասկածով դիտում է որպես հայերենի աղբյուրը, պետք է համարել հայերենից փոխառված
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
ador
«հաճար»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 15-16
Էջ 440, սյունակ 1
ՀԱՄ
I
-ոյ
«համ, կարգուկանոն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *sap-
«համ առնել, ընկալել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sapmo-)
եթե վերջինը չի տալիս *հատմ
արմատից, որի անածանց ձեւն է *sap'b- «համ առնել, ընկալել»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
համեղ,
համեղահամ,
համահամ,
համտեսել,
համեստ,
համեստաբարոյ,
անհամ,
անհամիլ,
քաղցրահամ,
բարեհամ,
սրբահամ,
գինեհամ,
դառնահամ,
լեղահամ
Նոր՝
համեստափայլ, անհամեստութիւն
համեստափայլ, անհամեստութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
sapio
«ճաշակ ունենալ կամ զգալ, լինել խելացի, բանական»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 880;
Ջահ. ՀԼՊ 146, 189
Էջ 440, սյունակ 1
ՀԱՄ-
(հան-, հոմ-, հունաբան ձեւերում՝ ան-, ամ-)
«միեւնոյն, համայն, ամբողջովին, շատ»
Փոխառություն (՞)
Փոխառության աղբյուր՝ իրանական ham-
(թերեւս)
Փոխառության աղբյուր՝ իրանական han-
(թերեւս)
թերեւս մասամբ խառնված բնիկ ձեւերի հետ, մասամբ՝ ձեւափոխված հուն. άμός-ի ազդեցությամբ: Իրան. եւ հուն. ձեւերը գալիս են հնդեւրոպ...
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
համալսել,
համաչափ,
համապայծառ,
համարձակ,
համբարձումն,
համբերել,
համբերութիւն,
համայն,
հանդէպ,
հանդիպիլ,
հանդիսակ,
հանուր,
հանրական,
ընդհանուր,
հոմերամ,
հոմազգի,
հոմասեռ,
հոմատոհմ,
հոմատեսակ,
հոմացել,
հոմահայր,
հոմիլ,
ամփոփ,
համազգեստ,
համակարծիք,
համակիր,
համապատասխան
Էջ 443, սյունակ 1
ՀԱՄԵՌՍ
«նիհի բոյսի սերմ»
(բս)
Ծագումն անհայտ է
ունի հունարեն բառի ձեւ, բայց այդպիսի բառ չի հավաստված
Էջ 444, սյունակ 1
ՀԱՆ-
«հենք, հյուսվածք»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *pan-
«հյուսվածք, գործվածք; մանել, հյուսել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)pen-)
բնիկ հնդեւրոպական՝ *pan- «հյուսվածք, գործվածք» արմատից, որը կապված է *(s)pen- «մանել, հյուսել» նախաձեւի հետ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հանուլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
pannus
«կտոր, ցնցոտի»
հ. պրուս.
panto
«տրցակ»
անգլ.
spin
«հյուսել»
Էջ 445, սյունակ 1
ՀԱՆԳԱՄԱՆ
(-ք, -աց)
«հանգամանք, պարագայ, կերպ, եղանակ, ձեւ, օրինակ, կաղապար, մոդել, պատճառ, ապացոյց, տեղեկութիւն»
Փոխառություն
Փոխառության աղբյուր՝ մ. պ. hangām
«ժամանակ, ժամկէտ, հանգամանք»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հանգամանալից,
հանգամանաւրէն
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 36;
Ջահ. ՀԼՊ 530
Էջ 446, սյունակ 1
ՀԱՆԴԱՐՏ
«հանգիստ, խաղաղ»
Փոխառություն
Փոխառության աղբյուր՝ մ. պ. *handart
հմմտ. հայ. հան-<իրան. han եւ ավ. darta- (դերբայական ձեւ՝ dar «պահել, ետ պահել, ամուր պահել»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հանդարտել,
հանդարտասիրտ,
հանդարտիկ,
հանդարտութիւն,
անհանդարտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
darta-
«դերբայական ձեւ՝ dar «պահել, ետ պահել, ամուր պահել»»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 39
Էջ 447, սյունակ 1
ՀԱՆՑԵԼ
«առաջնորդել, տանել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
անց արմատից կազմված բարբառային ձեւ է
Էջ 448, սյունակ 1
ՀԱՍ
I
(-ի, -ից)
«հասնելը, հասունություն, հասակ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *enek-
«հասնել»
բայց կան հնչիւնական կողմի մեկնաբանութեան դժուարութիւններ. թերեւս պէտք է ենթադրել կոկորդային նախաձեւ եւ հայերենի *-ne- ներածանցով ձեւ, այլապէս կապը հասանեմ-ի եւ հ. հնդկ. asnoti «հասնում է» բառի հետ անհաւանական է (Mayrhofer-ը, KEWA 1, 66, ժխտում է այդ կապը):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հասանել,
հասակ,
հասակակից,
հասակաչափ,
հասուն,
հասու,
հասույթ,
հասկանալ,
բարեհասակ,
անհասակ,
երագահաս,
տհաս,
ձեռնհաս,
վերահաս,
կարճահասակ,
վաղահաս,
վաղահասակ
Նոր՝
հասութաբեր, հասունություն
հասութաբեր, հասունություն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
asnoti
«հասնում է»
Մատենագիտություն
KEWA 66
Տե՛ս նաեւ
Էջ 448, սյունակ 1
ՀԱՍԱԶԱՐԴ
«պահանորդ»
(ԲՀ)
Անստույգ
Բառաձեւը խիստ աղաւաղուած է, եւ -զարդը պարզապէս գրչական կամայական վերականգնում է (տե՛ս ԲՀ 395), բուն ձեւը առայժմ անվերականգնելի է:
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։