Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«հետ» որոնման արդյունք՝ 1179 բառահոդված
· Էջ 62 / 118
Էջ 404, սյունակ 1
ԿԻՃ
I
«խայթոց»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *gidio-
«կծել, խայթել, խուտուտ ածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *geid-)
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 586) միացնում է կիճ-ի հետ, բայց Պոկոռնին տարբերում է *geig-՛ եւ *geid- արմատները
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կճել,
կճան,
կճատոր,
կճիկ,
կճիշ,
կճի,
կճմթել,
կմճթել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
կետ «կետ»
հայ.
կետ «իշամեղու»
հ. անգլ.
citelian
հ. սաքս.
kitilōn
հ. վ. գ.
kizzilon «խուտուտ ածել»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 124;
ՀԱԲ 586
Էջ 404, սյունակ 1
ԿԻՃ
III
(կինճ՞)
«քարի ծերպ»
Ծագումն անհայտ է
կապ ունենա հնդեւրոպական *geid- «ծակել, խայթել, խուտուտ ածել» արմատի հետ, որից՝ կիճ «խայթոց» (*gidio-)
Տե՛ս նաեւ
Էջ 405, սյունակ 1
ԿԻՆ
(-ոջ, -աւ, կան-ամբ, կան-այք, -անց, -ամբք)
«կին»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷen-
«կին»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷenā-)
Աղբյուր՝ ակկադ. qinnatum
(թերեւս)
«հետույք, հետեւի կողմ»
Աղբյուր՝ վրաց. ukan
(թերեւս)
«հետո, հետեւում»
Աղբյուր՝ մեգր. keni
(թերեւս)
«դեպի հետ»
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *gʷenā- «կին» արմատից։ սեմական կամ քարթվելական աղբյուրից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կնութիւն,
զ-կնի,
կնահան,
զկնընթացաբար,
կնամոլ,
կնամոլի,
կնասեր,
կնամարդ,
կնամարդի,
կնատրութիւն,
կնատիլ,
կնահաճոյ,
կնոջածին,
կնոջական,
կնոջասեր,
կանամբի,
կանանի,
կանանոց,
կանանցաբարոյ,
կանանցածին,
կանանցական,
կանանցահանդերձ,
կանացի,
կանացաբար,
անկին,
բազմակնութիւն,
երկկին,
միակին,
կննարմատ,
քեռակին,
տագերակին
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
gna ((*gʷnā-))
հուն.
γυνή
հ. իռլ.
ben
հ. վ. գ.
qena
պրուս.
gena
հ. սլ.
žena
Մատենագիտություն
H. AG 460;
Աճ. ՀԱԲ 589;
Pok. IEW 473-474
Էջ 405, սյունակ 1
ԿԻՆՃ-
(կունճ-, կանճ-՞)
«կաղկանձում, վնգստում»
Բնաձայն (թերեւս)
բնաձայնական արմատ, որ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 496) միացնում է կաղկանձել-ի հետ՝ վերջինիս արմատը համարելով կանձ-ը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կնճկնճալ,
կնճկըռալ,
կնկնծալ,
կնճկնծտալ,
կզկնծըտալ,
կնճաձայն
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 496
Տե՛ս նաեւ
Էջ 405, սյունակ 1
ԿԻՆՃ
II
(կինջ)
«վարազ»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ մեգր. γej
(թերեւս)
«խոզ»
Աղբյուր՝ ճան. γej
(թերեւս)
«խոզ»
ըստ Մառի։ Անհավանական է կապը պ. kenj (fil) «մեծ (փիղ)» բառի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կնջուտ,
կնճադէմ,
կնճանալ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 591
Էջ 406, սյունակ 1
-ԿԻՏ
«?»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *geid-
«կծել, խայթել, խուտուտ ածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gid-)
ձայնդարձ
ձայնդարձով կապված է կետ բառի հետ եւ ծագում է հնդեւրոպական *gid- ձեւից՝ *geid- «կծել, խայթել, խուտուտ ածել» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ականակիտ
Էջ 406, սյունակ 1
ԿԻՏՐ
(բբ)
«վարունգ»
(բարբառային)
Փոխառություն (հավանաբար)
Աղբյուր՝ հուն. κιτριον
(հավանաբար)
Սրա սկզբնական κιτον ձեւից է հայ. կիտրոն-ը։ Լատ. եւ հուն. բառերը նշանակել են նաեւ կիտրոնից տարբեր տեսակներ, այդ թվում կինդրին (կիթրին) «սերկեւիլ» եւ կիտր «վարունգ»։ Վերջին իմաստը առկա է նաեւ վրացերենում՝ kitri։ Թուրքերենում kitre նշանակում է «գազ, խաղիրան»։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 593) հայերեն կիտր-ը բխեցնում է վրացերենից, բայց հավանաբար վերջինս հայերենի հետ միասին հունարենից ծագած բառին տվել է միեւնույն «վարունգ» իմաստը։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրացերեն
kitri «վարունգ»
թուրքերեն
kitre «գազ, խաղիրան»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 593
Էջ 407, սյունակ 1
ԿԻՐՃ
«կիրճ, նեղ անցք»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրանական (՞)
իրանական աղբյուրից` կարճ-ի հետ միասին:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
խոտ.-սակ.
ceca «կիրճ»
Մատենագիտություն
Bailey, DKS 65
Էջ 407, սյունակ 1
ԿԻՑ
«մոտ, կպած, միասին, ճանապարհների կցատեղ»
Բնիկ հնդեւրոպական (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *geit-
«հարեւան կամ կից լինել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *geit-so- կամ *geit-sk-)
արմատի վերականգնումը հեղինակինն է
Ավելի քիչ հավանական է փոխառություն լինելը արեւելակովկասյան աղբյուրից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կցեմ,
կցան,
կցորդ,
կցորդող,
կցուած,
կցկտուր,
կցկցութիւն,
կցխանի,
կցղաք,
կցիր,
ձայնակից,
գոռակից,
գործակից,
ժամանակակից,
ժառանգակից,
իւրակից,
լծակից,
խաչակից,
ծառայակից,
կենակից,
նիզակակից,
հանցակից,
գաղափարակից,
մեղսակից,
կիցք,
կիցսընկեց,
կցուտող,
կցածեմ,
կցարկեմ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
γείτων «հարեւան, դրկից»
հուն.
γειτόσυνος «հարեւան» (հայ-հունական զուգաբանություն)
տինդ.
kicv «հանգույց»
Էջ 408, սյունակ 1
ԿԻՍ
-ի, -ից
«կախարդ, կախարդանք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *keu-
«ուշադրութիւն դարձնել, նկատել, լսել»
Համեմատութիւնը հուն. γόης «կախարդ» բառի հետ (ՆՀԲ) կասկածելի է ձայնաւորման պատճառով. հուն. բառը ծագում է հնդեւրոպական *gou- «գոռալ, կանչել» արմատից եւ չունի -e- ձայնաւորում, որպէսզի տար կիս (*gēuk > կիս): Հնարաւոր է բառի իրանեան ծագումը:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
γόης «կախարդ» (կասկածելի է)
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։