Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՒՐՁՆ
(-ձան, -ձունք)
«խուրձ, կապոց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kert-
«պտտել, ոլորել, կծկել, կուլ ածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōrtio-no- (?))
Պարզ չէ հարաբերությունը հնդեւրոպական *kures-, *kuers-, *kurs- «փայտ, ծառ» եւ օս. (իրան.) kwiris «խուրձ», կովկասյան (աբազ. kwres, ինգ. kurs «կապոց, խուրձ»), այլեւ ֆիննոուգր. համիմաստ բառերի միջեւ (տե՛ս Աբաեւ, ИЭСОЯ 120, Ջաուկյան, ОИДПАЯ 120, ծան.):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
krtati
«կապում է, կցում է»
հուն.
καρταλ(λ)ος
«զամբյուղ»
լատ.
cratis
«հյուսված ցանկապատ, ցանկապատիկ»
հ. վ. գ.
horst
«թփուտ»
Մատենագիտություն
Джаукян, ОИДПАЯ 120
Տե՛ս նաեւ
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՓ
-ոյ
(խոբ)
«խոփ, գութանի կամ արորի երկաթյա մաս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ (s)kep-, *(s)kap-
«սուր գործիքով կտրել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khopho-)
խ/կ հերթագայությունը թերեւս առկա է խոփ/կոփել ձեւերի մեջ: Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 423-424) հնարավոր է համարում բխեցնել կովկասյան աղբյուրից՝ նշելով վրաց. xopi, xophi, մեգր. xopi, xobi, xophi «թի», կուր. hob «բահ» զուգահեռները:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոփակալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
kāf
«ճեղք»
ալբ.
kep
«տաշել, փորել»
հուն.
κοπτω
«խփել, կոփել, կտրել, փշրել»
հուն.
κοπευς
«հատիչ, դուր»
ռուս.
копать
«փորել»
ռուս.
копье
«նիզակ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 423-424
Էջ 351, սյունակ 1
ԽՌԲՈՒ
«տափոլոռ մշակովի»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
խրբուկ «խոլավարսակ, պոչուկ» բուսանվան բարբառային տարիմաստ տարբերակը
Էջ 352, սյունակ 1
ԽՈՌՈՎ
«խռովք, շփոթություն, կռիվ, պատերազմ, խռով, խռովված, շփոթված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)krāu-
«դիզել, կուտակել»
փոխատու լեզու՝ վրաց. xrv, xrova, xroba
«ռհմակ, հոտ, բազմություն»
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *(s)krāu- «դիզել, կուտակել» արմատի հետ. հմմտ. լիտվ. kraũti «իրար վրա դնել, դիզել, կուտակել», krūvà «կույտ»։ - Ջահ.: Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 426) բխեցնում է «կովկասյան» (իմա՝ քարթվելական, հատկապես վրացական) աղբյուրից՝ մատնանշելով վրաց. xrv, xrova, xroba «ռհմակ, հոտ, բազմություն» բառը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խռովել,
խռովութիւն,
խռովական,
խռովիչ,
խռովուտ,
խռովարար,
անխռովութիւն,
խռովայոյզ,
խռովկան,
խռովկոտ,
խռովուկ,
խռովխոտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
kraũti
«իրար վրա դնել, դիզել, կուտակել»
լիտվ.
krūvà
«կույտ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 426
Էջ 353, սյունակ 1
ԽՏԻՏ
«գիրկ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ կովկասյան (քարթվելական)
Կրկնավոր կազմություն, թերեւս կովկասյան (քարթվելական) աղբյուրից փոխառված արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտտել,
խտտակոփս
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
xutva, xutili
«գրկել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 428-429
Էջ 357, սյունակ 1
ԾԱԼԱՆ
(բրբ. ծալամ «արգատ»)
«խաղողի ուռ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ կովկասյան (քարթվելական)
փոխատու լեզու՝ վրաց. calami
«արգատ»
Փոխառութիւն կովկասեան (քարթվելական) աղբիւրից.
Էջ 358, սյունակ 1
ԾԱՄ
(-ոյ, ուշ՝ -ի, -աց)
«հյուսված մազ, մազահյուս»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ վրաց. çami, çamsami
«արտեւանունք»
փոխատու լեզու՝ վրաց. sa-m-isi
«գեղմ»
աղբյուրից. հմմտ. վրաց. çami, çamsami «արտեւանունք», sa-m-isi «գեղմ»։ Աբաեւը (ИЭСОЯ 1, 337) տալիս է վրաց. çami «մազ», sam-isi «քուրձ, մազահագուստ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծամակալ,
ոսկեծամ,
ծամաւոր,
ծամթել,
ծամկապ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
çami
«մազ»
վրաց.
sam-isi
«քուրձ, մազահագուստ»
Մատենագիտություն
ИЭСОЯ 337
Էջ 359, սյունակ 1
ԾԱՆԾ
-ոյ
«ցորենի կճեպ, խոզոջ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
փոխատու լեզու՝ վրաց. jenĵa
«ծեծել»
փոխատու լեզու՝ վրաց. enĵi
«խոձոջ»
Թերեւս ծեծ բառի ռնգայինով եւ այլ ձայնաւորմամբ ձեւն է, բայց հնդեւրոպական ծագման վարկածը խիստ կասկածելի է: Բաւարար չափով համոզիչ չէ նաեւ կովկասեան (վրացական) ծագման վարկածը՝ jenĵa «ծեծել», enĵi «խոձոջ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծնծոց
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 451
Էջ 359, սյունակ 1
ԾԱՆՐ
-նու, -նունք, -նանց
«ծանր, ծանրաշարժ, դանդաղաշարժ, սաստիկ, խիստ, դաժան, հղի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ վրացական con-
«կշռել»
Քիչ համոզիչ է ըստ հոլովական ձեւաւորման, որ հիշեցնում է հնդեւրոպական ծագման մանր, փոքր բառերի հոլովումը, եւ ըստ ձայնաւորման (անբացատրելի է ա-ն):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծանրանալ,
ծանրութիւն,
ծանրանաւել,
ծանրաբուն,
ծանրաբան,
ծանրախաւս,
ծանրանդամ,
ծանրաբեկ,
ծանրաբեռն,
ծանրագին,
գլխածանրիլ,
ծանրաբարոյ,
ծանրակշիռ,
ծանրաչափ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 445
Տե՛ս նաեւ
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԱՒ
(ծաւիր, ծաւիկ)
«ծովաչյա, կապուտաչյա, կապույտ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
ծով բառի ձայնդարձային եւ -ի ածանցով ձեւ: Ավելի քիչ հավանական է արմատը փոխառություն համարել հյուսիսկովկասյան «երկինք» նշանակող բառերից (հմմտ. լեզզ., դարգ. ccaw):
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։