Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 390, սյունակ 1
ԿԱՐ
II
«կարողություն, ուժ, սաստկություն, շատություն, հնարավորություն»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պրթ. karī
«ակտիվություն»
փոխատու լեզու՝ մ. պ. kar
«ուժ ունենալ, ի վիճակի լինել, կարողանալ»
Ջահ. ՀԼՊ 528։ Մեյեն եւ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 542) համեմատում են սողդ. kaδi (kaδe) «շատ, կարի, հույժ» բառի հետ։ Բնիկ հնդեւրոպական *gʷer- «ծանր» արմատից (հուն. βριαρος «ուժեղ», հ. իռլ. brīg «ուժ, հզորություն, արժեք») ծագելու դեմ է խոսում ապիկար տիպի կազմությունը, որ ակնհայտ իրանական բնույթ ունի։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարել,
կարաւոր,
կարատրիլ,
կարութիւն,
կարի,
կարեպետ,
կարեվէր,
կարեւոր,
տկար,
տկարանալ,
անկար,
անկարելի,
ապիկար,
տկարակազմ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սողդ.
kaδi (kaδe)
«շատ, կարի, հույժ»
հուն.
βριαρος
«ուժեղ»
հ. իռլ.
brīg
«ուժ, հզորություն, արժեք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 528;
Աճ. ՀԱԲ 542
Էջ 402, սյունակ 1
ԿԶԱԿ
(-ի, -աց)
«կզակ, ներքին ծնոտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gu-g(h)-)
*-ակ ածանցով
հ.-ե. զուգահեռները *g-ով են, թեեւ իրանական, բալթիական, սլաւոնական խմբերում *g(h)-ի եւ *g(')-ի արտացոլումները չեն տարբերւում, հայերենում էլ *-ugh- եւ *ugh- տալիս են -ուզ: Սակայն հնարաւոր է ամբողջական փոխառութիւն իրանական աղբիւրից (հնդեւրոպական *kug- *keu- «ծռել» արմատից), թեեւ այդպիսին չի հաւաստւած:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կզակահաց,
կզակակալ,
կզակային
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ն. վ. գ.
kugel
««գնդակ»»
գ.
kogal
««կլոր լեռնագագաթ»»
նորվ.
kjūka
««գունդ»»
խոլ.
kjūka
««մատնակոճ»»
լիտվ.
guga
««(փոքր) սապատ»»
ռուս.
гугля
««ելունդ»»
պ.
güzak
««ոտքի կոճ»»
լիտվ.
gùžus
լեհ.
guz
««ելունդ»»
Մատենագիտություն
ն. վ. գ. None
Էջ 415, սյունակ 1
ԿՈԿՈՆ
(-ի, -ից, -աց, -ոյ)
(կոկնոմ, կոճգոմ)
«բողբոջ, ծաղկակոճճակ, ուռած (աչք)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gen-
«սեղմել, սեղմած, գնդված բան»
կրկնավոր կազմություն
Թերեւս կրկնավոր կազմություն՝ հնդեւրոպական *gen- «սեղմել, սեղմած, գնդված բան» արմատից:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
շվեդ.
knagg
«հանգույց, ելունդ»
Էջ 424, սյունակ 1
Էջ 440, սյունակ 1
ՀԱՄ-
(հան-, հոմ-, հունաբան ձեւերում՝ ան-, ամ-)
«միեւնոյն, համայն, ամբողջովին, շատ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական ham-
փոխատու լեզու՝ իրանական han-
թերեւս մասամբ խառնված բնիկ ձեւերի հետ, մասամբ՝ ձեւափոխված հուն. άμός-ի ազդեցությամբ: Իրան. եւ հուն. ձեւերը գալիս են հնդեւրոպ...
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
համալսել,
համաչափ,
համապայծառ,
համարձակ,
համբարձումն,
համբերել,
համբերութիւն,
համայն,
հանդէպ,
հանդիպիլ,
հանդիսակ,
հանուր,
հանրական,
ընդհանուր,
հոմերամ,
հոմազգի,
հոմասեռ,
հոմատոհմ,
հոմատեսակ,
հոմացել,
հոմահայր,
հոմիլ,
ամփոփ,
համազգեստ,
համակարծիք,
համակիր,
համապատասխան
Էջ 441, սյունակ 1
ՀԱՄԱԿ
I
««գորշախայտ» (ԶԲ՝ «միագույն»)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
«Միագույն» բացատրության դեպքում հնարավոր է կապը համակ «ամբողջ» բառի հետ
Էջ 441, սյունակ 1
ՀԱՄԱԿ
II
«ամբողջ, ամբողջովին, լիովին»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հ. պ. hamāk
փոխատու լեզու՝ պրթ. hmg-
իրանական աղբյուրից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
համակել,
համակիլ,
համակակոյր,
համակակոր
Մատենագիտություն
H. AG 177;
Աճ. ՀԱԲ 19
Էջ 470, սյունակ 1
ՀՐԱՇ
(-ի, -ից)
«հրաշք, հրեշտակ, գործ, այլանդակություն»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական
փոխատու լեզու՝ ավ. fraša-
«ուժեղ, հզոր»
փոխատու լեզու՝ հ. պ. fraša-
«հրաշալի, հիանալի, նշանավոր»
փոխատու լեզու՝ մ. պ. fraš
«հրաշալի»
մասամբ ամբողջովին փոխառյալ՝ ոչ հայկական կազմություններ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հրաշագէտ,
հրաշազուն,
հրաշակերտ,
հրաշանիստ,
հրաշակուռ,
հրաշանալ,
գեղեցկահրաշ,
գերահրաշ,
եռահրաշ,
երկնահրաշ
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 531
Էջ 476, սյունակ 1
ՁԻՒՆ
(-եան, -եանէ)
«ձյուն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'hei-
«ձմեռ, ձյուն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'hiiom-)
արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ձիւնանալ,
ձիւնաջուր,
ձիւնաբեր,
ձիւնաբող,
ձիւնախաղ,
ձիւնասառն,
ձիւնախառն,
ձիւնածաղիկ,
ձիւնել,
ձիւնասպիտակ,
ձիւնագունդ,
ձիւնագնդիկ,
ձիւնահալք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
zyā
«ձմեռ»
հուն.
chiōn
«ձյուն»
լատ.
hiems
«ձմեռ»
Մատենագիտություն
H. AG 470;
Աճ. ՀԱԲ 155
Էջ 485, սյունակ 1
ՃԱԿ
I
«էգ, էգ ձի, մատակ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ խալդերեն
հմմտ. ճակաճան՝ իրանական ծագման -ճան ածանցով, այն հավանաբար ամբողջովին փոխառություն է): Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 175), նկատի առնելով բարբառակական caki, սվան. cag համիմաստ ձեւերը, ենթադրում է երրորդ մի ընդհանուր աղբյուր, որ թերեւս խալդերենն է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ճակաճան,
ճակաճանութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սվան.
cag
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 175
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։