Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«դեւ» որոնման արդյունք՝ 2100 բառահոդված
· Էջ 59 / 210
Էջ 225, սյունակ 1
ԵՐԻԶ
(ճիշտ` երէզ)
«կտավաշերտ (որպես կապ), կտավ, երիզ, ժապավեն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *rei-g(')-
«կապել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *rei-g'h-)
*-g(h)-ն աճական է
հնարավոր *rei-g'h- (*-g(h)-ն աճական է) զուգահեռ ձեւից. այս *reig(')-ն առկա է միայն կելտական եւ գերմանական խմբերում (որոնց միջոցով քմայնութիւնը հնարավոր չէ պարզել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երիզափինդ,
երիզապնդել,
երիզապատ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. վ. գ.
ric «կապ»
Էջ 225, սյունակ 1
ԵՐԻԹ
(իրիթ)
«մեծ սեպ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *uer-
«պատռել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *urit-)
այս արմատի *ureid-s- ձեւից է համարվում երգիծանել-ը (տե՛ս): Աւելի քիչ հաւանական է *rei- «պատռել, քերծել» արմատի *re-t- ձեւից բխեցնելը:
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 156
Տե՛ս նաեւ
Էջ 225, սյունակ 1
ԵՐԻԿԱՄՆ
(-ունք, -անց)
«երիկամ»
(սովորաբար անեզ. գործածությամբ)
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *streig-
«շերտ, այլեւ միջուկ, սիրտ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *treig'hme-no-)
Թերեւս հնագոյն հայերէնից է փոխառեալ վրաց. tirkmeli «երիկամ» բառը, որի ընդհանուր ծագումը հայերէնի հետ նշել է Մառը:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրուս.
strigeno «ուղեղ»
սլավ.
*strьženь «մեջտեղ, ուղեղ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ԼՀԳ 46
Էջ 225, սյունակ 1
ԵՐԻՆՋ
(-ոյ, -ու)
«էգ հորթ, մատաղ կով, կով»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *k'er-
«գլուխ, եղջյուր, եղջերավոր անասուն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k'rentio-)
հմմտ. հ. վ. գ. (h)rind «խոշոր եղջերավոր անասուն, տավար, եզ» (ըստ Պատրուբանյանի. մերժում է Աճառյանը, ՀԱԲ 2, 56, առանց հաշվի առնելու, որ *k'r-ով սկսվող նախաձեւի դեպքում *k'-ն կարող էր ընկնել, ինչպես k'l-ի դեպքում). (հմմտ. *k'luke-> լսել, *k'lu-ro> լուր)։ Ավելի քիչ հավանական է բխեցումը կենդանի նշանակող արմատից՝ որոջ բառի հետ միասին։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երնջ(ն)ակ,
երիժնակ,
իգատերնջնակ,
իգատերնջայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
(h)rind «խոշոր եղջերավոր անասուն, տավար, եզ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 56
Էջ 226, սյունակ 1
ԵՐԻՒՐ
«հարմար, պատշաճ, ուղիղ, հարթ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ar-
«հարմարեցնել, պատշաճել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ritro-)
հմմտ. ավ. ar «ամրացնել», հուն. ararisko «միացնել, ամրացնել, պատշաճել», թոխ. Ա ārwar, Բ ārwer «պատրաստ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երիւրած,
երիւրել,
յերիւրել,
յերիւրումն,
ըստերիւրել,
ստերիւրել,
ստերիւրումն,
անստերիւր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
ar «ամրացնել»
հուն.
ararisko «միացնել, ամրացնել, պատշաճել»
թոխ. Ա
ārwar «պատրաստ»
թոխ. Բ
ārwer «պատրաստ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 58;
Ջահ. ՀԼՊ 113
Տե՛ս նաեւ
Էջ 226, սյունակ 1
ԵՐԿԱԹ
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ի, -աց)
«երկաթ, երկաթե գործիք, շղթա, կապանք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *dei-
«փայլել, շողալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *d(i)u-)
*-u աճականով
նոյն զարգացմամբ, ինչ երկին բառի մէջ՝ ենթարկուած արծաթ բառի ազդեցութեանը. երկաթը հնում կապուած է եղել երկնքի հետ՝ ստացուելով երկնաքարից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկաթագամ,
երկաթագործ,
երկաթակապ,
երկաթապատ,
երկաթի,
աներկաթ
Նոր՝
երկաթեայ, երկաթուղի, երկաթուղային, երկաթավաճառ
երկաթեայ, երկաթուղի, երկաթուղային, երկաթավաճառ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
rkina (քարթվելական ձեւ)
մեգր.
rkina
լազ.
erkina
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԱՆ
(-ի, ուշ՝ -ից, -աց)
«երկանք, աղացաքար, ձեռքի աղորիք»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *guer-
«ծանր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gurānā- (*gurāuanā-))
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկանաքար,
երկանաղաց,
երկանաբեկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրուս.
gimoyvis
ռուս.
жернов «երկանք, երկնաքար»
Մատենագիտություն
H. AG 444-455;
Աճ. ՀԱԲ 57
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԱՐ
(ուշ՝ -ի, -իւ, -աց)
«երկար»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *deu-
«հեռանալ, հեռու, երկար ժամանակ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *duā-ro-)
*duā-, *dū-
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկարաձիգ,
երկարել,
ընդերկար,
ընդերկարել,
ընդերկարութիւն,
յերկար,
յերկարել
Նոր՝
երկարատեւ
երկարատեւ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
dū-ra «հեռաւոր, հեռու»
հուն.
δηρον «երկար, երկար ժամանակ»
հայ.
երկայն
հայ.
տեւել
Մատենագիտություն
Meillet, REA 1-4;
Աճ. ՀԱԲ 61
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԻՆ
(-ի, -ից, ուշ՝ -աց)
«երկինք»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *dei-
«փայլել, շողալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *d(i)ui-n-)
*-u աճականով՝ «շողացող երկինք»
Կան հնչիւնական դժուարութիւններ: Հնարաւոր է երկիր բառի համաբանական ազդեցութիւնը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկնաբերձ,
երկնագէտ,
երկնագոյն,
երկնակեաց,
երկնահայեաց,
երկնահար
Նոր՝
երկնասլաց, երկնաւոր, յերկնուստ
երկնասլաց, երկնաւոր, յերկնուստ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
*dyau «երկինք»
հ. հնդկ.
divām «օր»
հայ.
տիւ
հ. սլավ.
dьnь
լիտվ.
diena «օր»
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԻՐ
(-ի, -աց, այլն՝ -իւ)
«երկիր, աշխարհ, երկրամաս, գետին, հող, բնակչություն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *er-
«երկիր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *erdu(°)-)
*er-t-, *er-u-
Նախաձեւի *erdu վերականգնումը (հմմտ. *meldui > մեղկ) հեղինակային է: Պեդերսենը (KZ 38, 197) ենթադրում է *er-u- > երգ > (երկին-ի ազդեցությամբ) երկ-:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկրպագել,
երկրպագելի,
երկրավոր,
երկրագործ,
երկրածին,
երկրակալ,
երկրական,
երկրակեաց,
երկրաչափ,
երկրեայ,
երկրատես
Նոր՝
երկրաբան, երկրաբանություն, երկրագունդ, ստորերկրեայ
երկրաբան, երկրաբանություն, երկրագունդ, ստորերկրեայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ερα ((°) (<*erpō, *erō>))
գոթ.
airþa
հ. վ. գ.
erda «երկիր»
կիմր.
erw «դաշտ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 332;
KZ 197
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։