Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Արդյունք՝ 11298 բառահոդված (շտեմարանում ընդհանուր՝ 11298) · Էջ 561 / 1130
Արտահանման համար ընտրեք որեւէ զտիչ (լեզու, ծագում, կասկածելիություն կամ բառ)
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԹ (-ի, -ից) «հարթ, հավասար, ուղիղ»
Փոխառություն
հ.-ե. արմատ՝ *plat- (անմիջական նախաձեւ՝ *plet-)
Աղբյուր՝ իրանական (՞) (բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Աղբյուր՝ ավ. pərəθu (բուն աղբյուրը չի հավաստված) «լայն»
իրանական աղբիւրից, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: հմմտ. աւ. pərəθu «լայն» եւ հ. հնդկ. prthu- «լայն, ընդարձակ» բառերը, որոնք ծագում են հնդեւրոպական *plat- *plet- արմատից, որտեղից հայ. լայն (<*pləteno):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հարթութիւն, հարթաբարյատակ, հարթիկ, անհարթ, անհարթութիւն, միահարթ, դաշտահարթ, երկնահարթ, սարահարթ
Նոր՝
հարթաչափ, հարթաչափութիւն, հարթավայր, հարթաքանդակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ. prthu- «լայն, ընդարձակ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԹԵԼ «կծել, խածնել»
Ծագումն անհայտ է
Ծագումն անհայտ է:
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԹՆՈՒԼ (հարթշիլ, արթշիլ, խարթ-) «խրտնել, վախենալով վեր ցատկել, փախչել»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *per- «թպրտալ, ցնցվել, վեր ցատկել» (անմիջական նախաձեւ՝ *prth- *(s)p(h)er-) *-th- ածանցով
«թպրտալ, ցնցուել, վեր ցատկել» արմատից՝ *-th- ածանցով: հմմտ. հ. հնդկ. sprhayati «եռանդուն լինել», հուն. σπέρζω «նետուել, ցնցուել, թպրտալ»: արմատը հանդիպում է նաեւ ուրիշ աճականներով՝ *-d-, *-g-, *-g'-:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անհարթշել, հարթուցանել, խարթուցանել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ. sprhayati «եռանդուն լինել»
հուն. σπέρζω «նետուել, ցնցուել, թպրտալ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 58-59; Ջահ. ՀԼՊ 151
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԺԵԼ ««շողշողել» (°) (ԲՀ՝ «շողշողել» կամ «շողոյել»)»
Ծագումն անհայտ է
Անստոյգ բառ: Ծագումն անհայտ է:
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԻՐԱՅ «մի տեսակ խյուս»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. harīra
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 59
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԻՒՐ (-ոյ) (հարեւր) «հարյուր»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ar- «հարմարեցնել» (անմիջական նախաձեւ՝ *ari-tro-)
«հարմարեցնել» արմատից: հմմտ. հ. անգլ. rim «թիւ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հարիւրավոր, հարիւրապետ, հարիւրամեայ, հարիւրերորդ, հարիւրորդ
Նոր՝
հարիւրամեակ, երկհարիւրամեակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. անգլ. rim «թիւ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 113, 158
Տե՛ս նաեւ
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԻՖ «ընկեր, բարեկամ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. harīf
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 60
Էջ 451, սյունակ 1 Էջ 451
ՀԱՐԿ I «խփում, զարկ»
Ստուգաբանություն
Տե՛ս նաեւ
Էջ 452, սյունակ 1 Էջ 452
ՀԱՐԿ II (-ի, -աւ, -իւ) «անհրաժեշտություն, հարկավորություն, ծառայություն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *per- «փորձել, վտանգ» (անմիջական նախաձեւ՝ *pr-g-)
*ph- սկզբնահնչյունով եւ այլ ածականով` փորձ: Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 60) միացնում է հարկ «զարկ» արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հարկիք, հարկետուր, հարկատրիլ, հարկադիր, հարկադրութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն. πείρα «փորձ»
գոթ. fairina «հանցանք, մեղք»
հ. իսլ. far «վտանգ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 60
Էջ 452, սյունակ 1 Էջ 452
ՀԱՐԿ III «հարկ, տուրք»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրանական *harga- «հարկ, տուրք»
Աղբյուր՝ ավ. harǝk- «հարձակվել»
Bailly, DKS 469 (հետագա համեմատությունները կասկածելի են): Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 60) միացնում է հարոյ, հարկ-անելի եւ հարկաւոր-ի հարկ արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հարկահան, հարկաժողով
Մատենագիտություն
DKS 469; Աճ. ՀԱԲ 60