Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 804, սյունակ 1
-(Ե)ԿԻ(Ն)
«նախկի(ն), կրկին, երեքկին, չորեքկին, հ(ի)նգեկին, վեցկին, եաթնեկի(ն), տասնեկի(ն), յիսնեկի(ն)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Ինչպէս երեւում է բերուած օրինակներից, -կի(ն) տարբերակը բառեր է կազմում ցածր թուականներից` մինչեւ վեց-ը ներառեալ, -եկին(ն)-ը` աւելի բարձրերից. հինգ թուականից կազմւում է եւ՛ -կին-ով, եւ՛ -եկին-ով ձեւեր. -եկին(ն)-ի համար կարելի էր ենթադրել -եակ եւ -ին (հմմտ. առաջին) կամ -ի բաղադրիչներ (Greppin, 1973, 67, 1975, 78), սակայն այս դէպքում անբացատրելի է մնում -կի(ն) տարբերակը, որ դժուար է դիտել որպէս -եկի(ն)-ի կրճատ ձեւ կամ բացատրել որպէս -իկ եւ -ի(ն) բաղադրիչների միացում. հարցի լուծումն առաւել եւս դժուարանում է, եթէ կապ կայ -եկի(ն)-ի, -կի(ն)-ի եւ -եկի միջեւ:
Մատենագիտություն
Greppin 1973, 67, 1975, 78
Տե՛ս նաեւ
Էջ 804, սյունակ 1
Էջ 805, սյունակ 1
-ԵՆԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
ծագում է -եան եւ -ի ածանցների միացմամբ: Վ. Բենեցյանուն ժառանունների համար ենթադրում է ուրարտական ծագում, բայց -ենի-ով ձեւերը -ի-ով ձեւերի համեմատությամբ ավելի նոր են. -եանի ու -ենի-ի հարաբերությունը գիտակցվել է, եւ ուշ շրջանում ծննդեան-ի փոխարեն կազմվել է ծննդենի ձեւը. հմմտ. նաեւ արփեան - արփենի, արքայեան - արքայենի, երեսնամեան -երեսնամենի եւ այլն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դառնենի,
հայրենի,
մայրենի,
այծենի,
գայլենի,
գառնենի,
ուղենի,
արմատենի,
խնձորենի,
ուռենի,
ծննդենի,
արփենի,
արքայենի,
երեսնամենի
Մատենագիտություն
Bolognesi 1923;
Bănăteanu None
Էջ 806, սյունակ 1
-ԻԿ
«աղջիկ, այրիկ, աչիկ, մասնիկ, փոքրիկ, այլեւ Աստղիկ, Ձուիկ, Յուսիկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-kon-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-i-)
բաղադրյալ *-kon- ածանցից՝ *-i- հիմքակազմ տարրով
Ինչպես ցույց է տալիս իկ-ով բառերի թեք հոլովների -ն- ով հիմքը (աղջիկ, -ան, աչիկ, -ունք եւ այլն), ծագում է հնդեւրոպական բաղադրյալ *-kon- ածանցից՝ *-i- հիմքակազմ տարրով եւ *-kon- > -կն ածանցմամբ: *k-ն ն-ից առաջ չի շնչեղանում, ինչպես ակն, ձուկն, մուկն (հմմտ. նաեւ մատն < *-mat-) բառերում: Եզակի ուղղականի համար հնարավոր է ենթադրել սկզբնական *-n-ի անկում եւ թերեւս...
Էջ 807, սյունակ 1
-ԻՑՍ
«երկիցս, երիցս, չորիցս, քանիցս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է -ից տարրից եւ -ս ցուցական հոդից, որ մակբայական արժէք է տալիս. -ից-ի համար հնարաւոր է երկու ենթադրութիւն. այն կամ գալիս է հնդեւրոպական շրջանից կամ սեռական-տրականի երից, չորից, ձեւերի -ից-ն է` համաբանօրէն տարածուած:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկիցս,
երիցս,
չորիցս,
քանիցս
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գերմ.
zwiski
«կրկնակի»
-(i)ski-ի մէջ
Մատենագիտություն
Meillet 101
Էջ 808, սյունակ 1
-Է
«է հանդես գալ բայանվանական արժեքով»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
է հանդես գալ բայանվանական արժեքով (օրինակների համար տե՛ս Olsen, 1988, 12-13):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
hótra-
«զոհաբերություն»
հ. իռլ.
giall
ուելս.
gwistl
«թշնամություն»
բրետ.
goestl
«զգուշություն»
Մատենագիտություն
Olsen 12-13
Էջ 808, սյունակ 1
-ԿՈՏ
«դանդաղկոտ, ծիծաղկոտ, վախկոտ, ցատկոտ»
Ստուգաբանություն ()
Կազմված է -կ- ածականից եւ -ոտ ածանցից. ընդ որում կան -կ-ով եւ առանց -կ-ի տարբերակներ՝ նախանձկոտ-նախանձոտ. ավելի քիչ հավանական է -կ-ն դիտել որպես -ուկ-ի կամ -իկ-ի շեշտակորույս տարբերակը. թեեւ կան վաղվաղուկ-վաղվաղկոտ զուգահեռ ձեւերը, բայց դրանք եզակի են կանգնած՝ -կոտ-ով այլ բառերի համար -ուկ-ով կամ -իկ-ով տարբերակներ չեն հանդիպում (օրի-նակ՝ դանդաղկոտ-ի դեպքում չկան դանդաղուկ կամ դանդաղիկ տիպի ձեւեր):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դանդաղկոտ,
ծիծաղկոտ,
վախկոտ,
ցատկոտ,
նախանձկոտ,
նախանձոտ
Էջ 809, սյունակ 1
-ՈԳ
«նորոգ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *ko-ig-
եթէ ինչպէս փորոգ /փորոք ձեւի մէջ գ-ն ք-ի տարբերակն է
Թէեւ հիմքը (նոր-) հնդեւրոպական ծագում ունի, բայց -ոգ-ի ծագումը պարզ չէ: Եթէ ինչպէս փորոգ /փորոք ձեւի մէջ գ-ն ք-ի տարբերակն է, ապա վերջինիս համար կարելի է ենթադրել հնդեւրոպական ծագում *ko-ig-` նախորդող հիմքային -ո-ով (հմմտ. նոր ոյ):
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՎԻՆ
(հմմտ. -ելին)
«բոլորովին, գլխովին, երամովին, ընձովին, խալամովին, կարճ(ն)ովին, ճարպովին, իւրովին, ծերովին»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմված է -ով տարրից, որ համընկնում է գործիականի -ով-ի հետ, եւ -ին-ից, որի համար հնարավոր է երկու ենթադրություն. այն կամ -ին ածանցն է (հմմտ. վերին, ներքին) կամ -վի համար հիմք տված հ.-ե. *-bhi-ի *-i-ն՝ պահպանված ցուցական *-no-> հայ. -ն տարրից առաջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բոլորովին,
գլխովին,
երամովին,
ընձովին,
խալամովին,
կարճ(ն)ովին,
ճարպովին,
իւրովին,
ծերովին
Տե՛ս նաեւ
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՏ
«բորոտ, դեղոտ, ժանգոտ, մոխրոտ, տաղտկոտ, փութոտ, երկչոտ, լքանոտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Հավանաբար ծագում է հոտ բառից՝ նույն հարաբերությամբ, ինչ -ատ < հատ, կամ, որ ավելի քիչ հավանական է, -ուտ ածանցի համար հիմք հանդիսացած *-od-ի (հմմտ. հուն. -ώδης) կարճ ձայնավորով *-od- ձեւից (այսպիսի ձեւ հ.-ե. այլ լեզուներում չի ավանդված):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բորոտ,
դեղոտ,
ժանգոտ,
մոխրոտ,
տաղտկոտ,
փութոտ,
երկչոտ,
լքանոտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
-ώδης
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։