Մաքրել
Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«թեր» որոնման արդյունք՝ 1906 բառահոդված · Էջ 52 / 191
Արտահանել արդյունքները (Excel / CSV)
Էջ 249, սյունակ 1 Էջ 249
ԸՆՃԿՏԱԼ «որձկալ»
Անստույգ (թերեւս)
կազմված է ըն(դ)- նախածանցով` ճկտալ բայից, որ պահպանված է բարբառներում (բացատրվում է «կոկորդում այրուցք զգալ (ոգելից խմիչքի գործածությունից)»):
Էջ 249, սյունակ 1 Էջ 249
ԸՆԿՃԵԼ (ընկճել, ընգճել, ընդկիճել) «խոչընդոտ լինել (՞)»
Անստույգ (՞)
Անստույգ ձեւ: Թերեւս ընկճել (ընդ + գճել) բայի տարբերակը:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 250, սյունակ 1 Էջ 250
ԸՆԿՆՁԵՌՆԵԼ «տապալել, կործանել»
Ստուգաբանություն (թերեւս)
կազմված է ընկենուլ բայի հիմքից եւ ձեռնել բայից
Էջ 250, սյունակ 1 Էջ 250
ԸՆԿՈՅԶ (-ոյ) (ընգոյզ, անկոյզ) «ընկոյզ»
Բնիկ հնդեւրոպական (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *geu- «ծռել, կորացնել, կամար կազմել» (անմիջական նախաձեւ՝ *geugho-) ըն(դ) նախածանցով եւ *-g'(h) ածականով
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 130) հնարավոր է համարում որպես աղբյուր դիտել ուրարտերենը, որից տարածվել է Առաջավոր Ասիայում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ընկուզազարդ, ընկուզի, ընկուզաստան, ընկուզուտ
Նոր՝
ընկուզենի, հնդկընկույզ, մշկընկույզ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ. gūzak «ոտքի կոճ» (?)
լիտվ. gùžas «կոճ, կոնգոմ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 130
Տե՛ս նաեւ
Էջ 250, սյունակ 1 Էջ 250
ԸՆՁՈՒՂ (ընջիղ) «երիինջ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *andh- «բողբոջել, ծաղկել» *-սն ածանցով
բնիկ հնդեւրոպական *andh- «բողբոջել, ծաղկել» արմատից՝ *-սն ածանցով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ. անդի (անդեայ)
մ. իռլ. ainder «երիտասարդ կին»
մ. իռլ. aindir «երիտասարդ կին»
կիմր. anner «երիինջ, ընջուղ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 112, 157
Էջ 251, սյունակ 1 Էջ 251
ԸՍՏԲԱՐ «՞»
Ստուգաբանություն (հավանաբար)
կազմված է ըստ եւ բար բաղադրիչներից. ԲՀ-ի բացատրությունները աղավաղված են՝ «քեշեղք նասր կամ ընթերք մարմնոյն կամ խստոց (խտրոց)»
Էջ 253, սյունակ 1 Էջ 253
ԹԱԳ (-ի, -աց) «թագ, մեղվամայր (թագուհի)»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ մ. պ. tāg (թերեւս)
Աղբյուր՝ արամ. tāγ (թերեւս)
իրանական աղբյուրից (թերեւս արամեական միջնորդությամբ)։ թագավոր-ը ամբողջական փոխառություն է՝ -ատուր-ի բաղարկմամբ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թագավոր, թագազանգուր, թագագործ, թագազարդ, թագակալ, թագակապ, թագիչ
Մատենագիտություն
H. AG 153; Աճ. ՀԱԲ 135
Տե՛ս նաեւ
Թ
Էջ 253, սյունակ 1 Էջ 253
ԹԱԳԱՎՈՐ (-ի, -աց) «թագավոր»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ իրանական -vār (թերեւս, հազիվ թե) «ածանց»
իրանական աղբյուրից՝ -vār ածանցի եւ հայ. -(ա)տուր-ի բաղարկմամբ. հազիվ թե հայկական կազմություն լինի
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թագատրագիր, թագատրազգի, թագատրազրգիռ
Էջ 253, սյունակ 1 Էջ 253
ԹԱԳՈՒ(Ր)ՀԻ (-ույ, -յաց) (թագու(ր)հի) «թագուհի»
Փոխառություն (թերեւս)
թերեւս փոխառություն իրանական աղբյուրից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թագուհություն
Էջ 253, սյունակ 1 Էջ 253
ԹԱԹ (-ի, -ից) (բռբ. նաեւ բանթ, բանթ-) «ձեռքի կամ ոտքի առաջնամաս, կշեռքի նժար, պարսատիկի մեջք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *tang- «շոշափել, ձեռք տալ, բռնել» (անմիջական նախաձեւ՝ *ta(n)g- (°), *te(n)g- (°)) արմատից (*tang-t > թաթ, *teng-t > թանթ)
Սակայն հնարավոր է որ լինի մանկական բառ, որի զուգահեռներն առկա են հնդեւրոպական եւ ոչ հնդեւրոպական լեզուներում։ հմմտ. հ.-ե. *tata-, *teta-
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թաթահատ, թաթահերձ, թաթավան, թաթուլ, թաթոտ, բանթուլ, բանթախ, բանթուխ, բանթոփիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն. τεταγων «բռնող»
լատ. tangō (tactum) «շոշափել, դիպչել, բռնել»
հ. անգլ. daccian «թեթեւ շոշափել»
իտլ. tais «փափուկ, խոնավ, մեղմ»