Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՒՓՆ
(խուփ «փակ»)
«խուփ, կափարիչ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«ծածկել, փաթաթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-ph-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խփ(ան)ել (-նուլ),
խփրնկեց,
բացխփ(ն)իկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
skāuti, skunāti
«ծածկում է»
հայ.
ցիւ
հուն.
σκυνια
«հոնքեր»
լատ.
cucullus
«գլխադիր, գլխանոց»
հ. վ. գ.
scūr
«ծածկ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 951;
ՀԱԲ 423
Տե՛ս նաեւ
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՉԼԻԿ
հգն. -եր
««խաղողի ուռ» (ողկույզներով եւ տերեւներով հանդերձ)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ թուրք. -lik
«ածանց»
թուրքերենից փոխառված -lik ածանցով կազմություն:
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. sirū
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas
«ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill
«նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila
«փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Էջ 386, սյունակ 1
ԿԱՌ
II
«մեծ ճյուղ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷeru-
«փայտ, ձող»
առանձին դեպքերում՝ «ճյուղ»
թերեւս ծառ բառի սխալագրությունը։ Հազիվ թե լինի բնիկ հայերեն ինքնուրույն բառ եւ կցվի հնդեւրոպական *gʷeru- «փայտ, ձող» (առանձին դեպքերում՝ «ճյուղ») արմատի հետ։
Էջ 393, սյունակ 1
ԿԱՐԿԱՁ/Չ
(կադկաջ)
«ճռվողյուն, աստղացոլք, աքլորի կանչ, քրքիջ, կրճտոց»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
հ.-ե. արմատ՝ *ger-
բնաձայնական արմատից՝ *-g կոկորդայինով կազմություն
Բնաձայնական կազմություն, որի հիմքերը, թերեւս, հասնում են հնդեւրոպական շրջանը՝ *geu- արմատից բխող կազմությունները: (համարում է բնաձայն): Pok. IEW 1, 384 (որպես հնդեւրոպական *ger- բնաձայնական արմատից՝ *-g կոկորդայինով կազմություն):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարկաջումն,
կարկաջահոս,
կարկաջասահ,
կարկաջել,
կարկաչուն,
կարկաչան,
ատամնակարկաջ,
սիրակարկաջ,
լուսակարկաջ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
garjati
անգլ.
cracian
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 553;
Pok. IEW 384
Էջ 393, սյունակ 1
ԿԱՐԿԱՐԵԼ
«վազել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Իմաստը վերականգնված է ըստ «Բառք քերթողականք»-ի (Ամալյան): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 554) բերում է ըստ ԲՀ-ի աղավաղված մեկնության՝ «կարկարեաց զագեաց»:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 554
Էջ 394, սյունակ 1
ԿԱՐՈՍ
(կարաւս, կարօս, քարաւս, քարոս, քրեւս, քրէքս, քերեւս, քէրէքս, այլեւ՝ քարսոն, կարսոն)
«կարոս, լախուր»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պ. karafs
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քեղակարոս
Մատենագիտություն
H. AG 167;
Աճ. ՀԱԲ 559
Էջ 406, սյունակ 1
ԿԻՏՐ
(բբ)
«վարունգ»
(բարբառային)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. κιτριον
Սրա սկզբնական κιτον ձեւից է հայ. կիտրոն-ը։ Լատ. եւ հուն. բառերը նշանակել են նաեւ կիտրոնից տարբեր տեսակներ, այդ թվում կինդրին (կիթրին) «սերկեւիլ» եւ կիտր «վարունգ»։ Վերջին իմաստը առկա է նաեւ վրացերենում՝ kitri։ Թուրքերենում kitre նշանակում է «գազ, խաղիրան»։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 593) հայերեն կիտր-ը բխեցնում է վրացերենից, բայց հավանաբար վերջինս հայերենի հետ միասին հունարենից ծագած բառին տվել է միեւնույն «վարունգ» իմաստը։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրացերեն
kitri
«վարունգ»
թուրքերեն
kitre
«գազ, խաղիրան»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 593
Էջ 409, սյունակ 1
ԿԿՈՒ
(-ի)
«կկու (թռչուն)»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
Բնաձայն կազմություն, որի հիմքերը հասնում են հնդեւրոպական շրջանը։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kōkila, kōka
հուն.
κόκκυξ
լատ.
cuculus
կիմր.
kag
ռուս.
кукушка
«կկու»
Մատենագիտություն
H. AG 172;
Աճ. ՀԱԲ 601
Էջ 409, սյունակ 1
ԿԿՈՒՁ
(կկուզ)
«պպզում» «կնճռոտում, արհամարհանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gig- կամ *gug-)
կրկնավոր կազմություն
կրկնավոր կազմություն` բնիկ հնդեւրոպական *gig- կամ *gug-` *geu- «ծռել» արմատներից որեւէ մեկից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կկզել,
կկզայօն,
կկզիլ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։