Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 266, սյունակ 1
ԹԻԹԵՂՆ
(-թղան, -թղունք)
(թեթեղն)
«թիթեղ, բարակ թերթ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pet-
«տարածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ptei-ptelon-)
Կրկնաւոր կազմութիւն
Աճառեանը (ՀԱԲ 2, 185) բխեցնում է նոյն աղբիւրից, ինչ թիռ, թեր, այսինքն՝ *pet- «տապալել, թռչել, ընկնել» արմատից: Pokorny-ն (IEW 1, 1061) կասկածով բխեցնում է հնդեւրոպական
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թիթեղնակապ,
թիթեղագործ,
թիթեղանման,
թիթեղապատ,
թիթեղեայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πεχαλόν
«թերթ, թիթեղ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 185;
Pokorny IEW 1061
Տե՛ս նաեւ
Էջ 267, սյունակ 1
ԹԻԹԵՌՆ
(-թռան, -թռունք, -թռունք, -թռանց)
(թիթեղն)
«թիթեռ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pet-
«տապալել, թռչել, ընկնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pter-)
Կրկնաւոր կազմութիւն
Կրկնաւոր կազմութիւն՝ *pter- ձեւից (հմմտ. թիթեղն)՝ *pet- «տապալել, թռչել, ընկնել» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թիթեռնիկ,
թիթեռնաձեւ,
թիթեռնազգի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
թիռ
հայ.
թեր
Էջ 267, սյունակ 1
ԹԻՌ
«թռիչք թռչելը»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pet-
«տապալել, թռչել, ընկնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pter-)
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *pter- ձեւից՝ *pet- «տապալել, թռչել, ընկնել» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թռչիլ,
թռչուն,
թռչան,
թռիչ-ք,
երկնաթռիչ,
երկրաթռիչ,
երագաթռիչ,
թրթռել,
թրփռել,
թռթռալ,
թրթռումն,
թրթռական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
pátra
«թեւ, փետուր»
հ. հնդկ.
patará
«թռչուն»
հուն.
πτερόν
«փետուր, թեւ, տերեւ»
հուն.
πτέρυξ
«թեւ, թռչուն, լողակ, տերեւ»
հ. վ. գ.
fedara
«փետուր»
խեթ.
pattar
«թեւ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 185
Տե՛ս նաեւ
Էջ 285, սյունակ 1
ԻՄԱՆԱԼ
«իմանալ, հասկանալ, խորհրդածել, զգալ, կարծել, ենթադրել, հնարել, նիւթել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *em-
«վերցնել»
Մեյեն (Meillet, MSL 8, 280) բխեցնում է *men- «մտածել» արմատից՝ ի-ով, բայց իմանալ-ի խոնարհումը նման է -ան ածանցով բայերի խոնարհմանը՝ -անամ եւ -ացայ ձեւով, որ ենթադրում է իմ- արմատ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
իմանալի,
իմանող,
անիմանալի,
դժուարիմանալի,
իմաստ,
իմաստակ,
իմաստապէս,
իմաստասէր,
իմաստասիրել,
իմաստասիրութիւն,
իմաստաւոր,
իմաստութիւն,
իմաստուն,
անիմաստ,
իմաց,
իմացումն,
իմացութիւն,
իմացուած,
իմացողութիւն,
դժուարիմաց,
անիմաց,
խորհրիմաց,
յառաջիմաց,
լաւիմաց,
իմայ,
անիմայ,
երկիմայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
emō
«գնել, ձեռք բերել»
հ. խոլ.
em
«վերցնել, ընդունել»
լիտվ.
imti
«վերցնել»
հ. սլ.
imēti
«վերցնել, ունենալ»
ըստ Շեֆտելովիցի եւ Պեդերսենի
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 122, 165;
MSL 280
Էջ 288, սյունակ 1
ԻՒԶԵՐԼԻԿ
«փեզեննա, սատապ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ թրք. üzerlik
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 251
Էջ 310, սյունակ 1
ԽԱԽՈՒՏ
«խարխուլ, անհաստատ, խափուտ, քակված, քանդված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keud-
«նետել, շտապել, նետվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khə-khud-)
կրկնավոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kodati
«քշում է»
հ. անգլ.
sceoton
«նետել, հրել»
հ. վ. գ.
sciozan
«նետել, արագացնելով շարժել»
Էջ 314, սյունակ 1
ԽԱՅՏ
I
«խատուտիկ, բծավոր, պիսակավոր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khaid-
«լուսավոր, պայծառ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kāid/t-)
որտեղից նաեւ՝ խայծ (տե՛ս)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խայտուց,
խայտացուցանել,
խայտարղէտ,
խայտարղետութիւն,
խայտանկար,
խայտապիսակ,
խայտուած,
խայտառակ,
խայտառակամահ,
խայտառականք,
խայտառակել,
խայտակն,
գորշախայտ,
գեղեցկախայտուց,
կարմրախայտ,
խայտաճամուկ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 326
Տե՛ս նաեւ
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՇԵԼ
(ուշ՝ խաշել)
«այրել, վառել, խաշել, եփել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khrs-
«այրել, վառել, ջեռուցել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khrs-, *khər-ə- *khər-s)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարշումն,
խարշատել,
խարշատումն,
խարշապատիլ,
խաշոյ,
խաշու,
խաշմիս,
աղեխարշ,
տապախարշ,
տաւբախարշ,
անխարշ,
երկնախարշ,
խաշիլ,
քրտնբախաշ,
քրտինքխաշ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
karštas
«տաք, շոգ»
ռուս.
красный
«կարմիր»
ռուս.
красивый
«գեղեցիկ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 348;
Pok. IEW 572
Տե՛ս նաեւ
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՍՏ
(-ի, -աց)
«կարծր, պինդ, դժվարին, խիստ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-to-)
այս դեպքում հայերենում գործում է *dt > *tt > st անցումը, եւ նա պատկանում է *tt > st անցմամբ բնութագրվող տարածքին (արեալին), այսինքն` իրանական, հունական, բալթիական եւ սլավոնական լեզուներին։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 370) դնում է կասկածելի ստուգաբանությունների մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խստութիւն,
խստապահանջ,
խստանալ,
անխստապահանջ,
խստաձայն,
խստաբերութիւն,
խստաշունչ,
խստասիրտ,
խստերախ,
խստիւ,
խստաբար,
խստել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda
«ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti
«պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիթ, խթել, խեթ
*t ածականով
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 370
Էջ 335, սյունակ 1
ԽՆԱՄ
(-ոյ)
«խնամք, հոգատարություն»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *ken-
«ջանալ, ձգտել, շտապել»
հ.-ե. արմատ՝ *kʷenth-
«տառապել, համբերել, հանդուրժել»
*k > *kh անցումով
Ակնհայտորեն կապված է խնայ- «խնայում» արմատի հետ, որի ծագումը նույնպես անհայտ է: Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական արմատներից մեկի հետ` *k>*kh անցումով: Խնամ/խնայ արմատների մ/յ հերթագայությունը ցույց է տալիս հայերենից տարբեր աղբյուր:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնամել,
խնամոտ,
խնամարկել,
խնամատարություն,
խնամակալ,
խնամագութ,
խնամած,
խնամի,
խնամունի,
խնամություն,
խնամենալ,
խնամեխոս,
բարեխնամություն,
բազմախնամ,
ժողովրդախնամ,
նախախնամություն,
վերնախնամ
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։