Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԱՐ
(ուշ՝ -ի, -իւ, -աց)
«երկար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *deu-
«հեռանալ, հեռու, երկար ժամանակ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *duā-ro-)
*duā-, *dū-
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկարաձիգ,
երկարել,
ընդերկար,
ընդերկարել,
ընդերկարութիւն,
յերկար,
յերկարել,
երկարատեւ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
dū-ra
«հեռաւոր, հեռու»
հուն.
δηρον
«երկար, երկար ժամանակ»
հայ.
երկայն
հայ.
տեւել
Մատենագիտություն
Meillet, REA 1-4;
Աճ. ՀԱԲ 61
Էջ 233, սյունակ 1
ԶԱՐԹ
(զարդ)
«բացի, զատ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *er-
«նոսր, հեռու, իրարից հեռանալ, բաժանվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *r-t(h)-)
կազմված է զ- նախածանցով արթ- (արդ-) արմատով, որ գալիս է հնդեւրոպական *er- «նոսր, հեռու, իրարից հեռանալ, բաժանվել» արմատից՝ *r-t(h)- > արդ-, արթ-.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զարթել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
rté
«բացի, առանց, զատ»
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Էջ 237, սյունակ 1
ԶԵՐԾ
«զերծ, զատ, ազատ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *serg-
«արձակել»
զ- ածանցով
Կազմված է զ- ածանցով՝ թերեւս բնիկ հնդեւրոպական *երծ արմատից, որ ծագում է serg- «արձակել» ձեւից: Պոկոռնու բառարանում (Pok. IEW 1, 900-901) հնդիրանական բառերը բերված են *selg- արմատի տակ, եւ հայերենը չի տրված (հայերենում *l > ր հնչյունափոխություն չկա). դրա փոխարեն բերված են հ. հոլ. selg «որս», մ. վ. գ. selken «կաթիլ-կաթիլ թափվել», հ. անգլ. solcen «ծույլ» զուգահեռները, որոնք Աճառյանը արդարացիորեն կասկածելի համարում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զերծանել,
զերծուլ,
զերծուցիչ,
մորթազերծ,
արագազերծ,
դիազերծ,
դյուրազերծ,
անզերծանելի,
մեհենազերծ,
սեղանազերծ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
sarjati
«արձակում է, հոսում է, թափում է»
ավ.
harǝz
«արձակել, թողնել»
Մատենագիտություն
H. AG 446;
Աճ. ՀԱԲ 92;
Pok. IEW 900-901
Էջ 239, սյունակ 1
ԶԻՐԿ
(ուշ՝ զուրկ)
«զուրկ, զրկված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *er-
«նոսր, հեռու, իրարից հեռանալ, բաժանվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ēr-du-)
հազիվ թե կազմված լինի գ- ածանցով՝ բնիկ հնդեւրոպական ինչ-որ *իրկ արմատից։ Ճիշտ չէ Հ. Աճառյանը, որ բխեցնում է ասոր. srg «գողանալ» արմատից (ասոր. s-ն գ-ի չի փոխվում, մանավանդ որ այս արմատից է սրիկա բառը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զրկել,
զրկիչ,
զրկումն,
զրկանք,
զրկահարանք,
անզիրկ,
զգայազիրկ,
ալազուրկ,
եղբայրաձուրկ,
ընչազուրկ,
կամազուրկ,
հողազուրկ,
պատուազուրկ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 97
Էջ 242, սյունակ 1
ԶՈՅԳ
(զուկ), -ի, -ից, -աց
«զույգ, հավասար, նույնչափ, նման, երկթաթ կշեռք, լուծ, ամուլ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ասոր. zaugā
փոխատու լեզու՝ հուն. ζεῦγος
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զուգել,
զուգանալ,
զուգական,
զուգականություն,
զուգան,
զուգաց,
զուգութիւն,
զուգաւրութիւն,
անզոյգ,
անզուգական,
համազոյգ,
հանճարազոյգ,
զուգադիպութիւն,
զուգահեռաբար,
զուգահեռական,
զուգորդել,
զուգորդութիւն,
զուգագուլպա,
զուգաթի,
զուգաձի,
զուգարան
Մատենագիտություն
H. AG 303;
Աճ. ՀԱԲ 105
Էջ 244, սյունակ 1
ԶՐՈՅՑ
«խոսք, զրույց, խոսակցություն, տարաձայնություն, խոսակցության առարկա, լուր, զրույց, ավանդություն»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Թերեւս բաղկացած է *զր- այլուր անծանոթ արմատից՝ -ոյց մասնիկով. զր-ի համար զուգահեռների որոնման փորձերը հավաստի չեն:
Էջ 253, սյունակ 1
ԹԱԹ
(-ի, -ից)
(բռբ. նաեւ բանթ, բանթ-)
«ձեռքի կամ ոտքի առաջնամաս, կշեռքի նժար, պարսատիկի մեջք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tang-
«շոշափել, ձեռք տալ, բռնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ta(n)g- (°), *te(n)g- (°))
արմատից (*tang-t > թաթ, *teng-t > թանթ)
Սակայն հնարավոր է որ լինի մանկական բառ, որի զուգահեռներն առկա են հնդեւրոպական եւ ոչ հնդեւրոպական լեզուներում։ հմմտ. հ.-ե. *tata-, *teta-
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թաթահատ,
թաթահերձ,
թաթավան,
թաթուլ,
թաթոտ,
բանթուլ,
բանթախ,
բանթուխ,
բանթոփիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
τεταγων
«բռնող»
լատ.
tangō (tactum)
«շոշափել, դիպչել, բռնել»
հ. անգլ.
daccian
«թեթեւ շոշափել»
իտլ.
tais
«փափուկ, խոնավ, մեղմ»
Էջ 263, սյունակ 1
ԹԵԼ
I
(-ոյ)
«թել, դերձան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tek-
«գործել, հիւսել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *tek-lo-)
Այստեղ է նաեւ թելուկ բուսանունը, եթե այն չի կապուած թալ, թաղթ, թայլ բառերի հետ։ Ըստ Աճառեանի, հայերէնից են փոխառուած պրսկ. tēla «առասան» եւ թրք. tel «թել, լար, առասան» բառերը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ոսկեթել,
թելադիր,
թելադրեմ,
թելադրութիւն,
անթել,
թելաւոր,
մետաքսաթել,
մետաղաթել,
հեռագրաթել,
թելանման,
թելուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
օս.
an-dax
«թել»
հ. վ. գերմ.
that
«պատրույգ, քուղ, թել»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 169-170
Տե՛ս նաեւ
Էջ 264, սյունակ 1
ԹԵՐ
I
«կողմ, կողք, պակասավոր, սակավ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pet-
«տապալել, թռչել, ընկնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pter-)
Հնարավոր է *ter- «մի կողմ, հեռու» արմատի ազդեցությունը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թերապետութիւն,
թերանցուկ,
թերածու,
թերի,
թերալից,
թերակատար,
թերահաւատ,
թերանալ,
թերավարժ,
թերաքամեալ,
թերեւս,
ընթեր,
առընթեր,
անթերութիւն,
թերակիրթ,
թերակղզի,
թերուս
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πτερόν
«թեւ, ծայր, կողմնակառույց»
հ. վ. գ.
fedara
«փետուր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 174
Տե՛ս նաեւ
Էջ 265, սյունակ 1
ԹԵՒ
I
(-ոյ)
«թեւ, լողակ, բազուկ, ղեկ, թռիչք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pet-
«տապալել, թռչել, ընկնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pteuo-)
որտեղից հայ. թեր, թերթ, թիռ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թեւակ,
թեւակից,
թեւակոխել,
թեւակուռ,
թեւակցիլ,
թեւահանել,
թեւարկել,
թեւել,
թեւճակ,
թեւաթեւ,
թեւանալ,
արագաթեւ,
լայնաթեւ,
մաշկաթեւ,
մեծաթեւ,
երկթեւեան,
երեքթեւեան,
թեւաթափ,
թեւահարել,
թեւանցուկ,
թեւաւորել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
para-pavant
«հեռաթիռ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 144
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։