Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻԾ
«մեղադրանք, ստգտանք»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-d-
«կտրել, անջատել»
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ed-
«ճեղքել, պատռել»
փոխաբերութեամբ եւ *k>*kh անցմամբ
Քիչ հաւանական է նաեւ կապը խիղձ կամ խեղճ արմատների հետ (Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծբիծ,
խծբծել
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻՂԲ
«շատ, ստուար, որոշ քանակի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-(e)p-
«կտրել»
որտեղից՝ գոթ. halbs, հայ. խեղփ «կես»
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
halbs
հայ.
խեղփ
«կես»
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻՂՃ
(-ի, -ից)
(խեղճ, խիղծ)
«խիղճ, խղճմտանք, կարեկցանք. չար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kheldio-
«պարտաւոր լինել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kel-)
Քիչ հաւանական է կապը հնդեւրոպական *(s)kel- «կտրել» արմատի հետ, որտեղից՝ հուն. κολονω «վնասել, փչացնել, ստորացնել», լատ. calamitas «դժբախտութիւն», clādēs աղէտ»։ - Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114 (ընդհանրապէս հնարաւոր է հնդեւրոպական երկու արմատների կապը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խղճել,
խղճալ,
խղճական,
խղճամիտ,
խղճմտանք,
խղճալի,
անխիղճ,
խեղճմութիւն,
խղճահարութիւն,
անխղճօրէն,
անխղճմտանք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
kaltė
«հանցանք, մեղք, պարտականութիւն»
լիտվ.
kaltas
«մեղաւոր, հանցաւոր, պարտական»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻՃ
ուշ՝ -ի, -ից
«խիճ, կոպիճ, քարի կտորտանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khidio-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)h(h)ēd-
«ճեղքել, պատռել»
Կապ ունի՞ կիճ «մարմար» բառի հետ՝ կ/խ լծորդությամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խճաքար,
խճամած,
խճել,
խճեայ,
մանրախիճ,
խճուղի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
ցոփլ
հուն.
σχιδαξ
«տաշեղ»
լիտվ.
skiedà
«տաշեղ, եղան»
լիտվ.
skiedarèi
«տաշեղ, եղան»
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆ
«կարագ, յուղ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ (s)kei-(d)-o-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khi(d)-no-)
թերեւս նաեւ հայ. խեժ: Այս արմատից են *ski-no- հիմքով գերմաներեն մի շարք բառեր:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնոցի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
skiesti (skiedziu)
«նոսրացնել, ջրիկացնել»
ռուս.
цедить
«քամել»
ռուս.
чистить
«մաքրել»
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՑ
«խցան, խցանող առարկա»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-(d/t)-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khit-so- կամ *khit-s-)
Ավելի քիչ հավանական է կապը խիթ, խայթ արմատների հետ` *(s)k(h)ai-t- «խփել, հրել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խցումն,
խցանել,
խցական,
խցկուկ,
խնուլ,
զուգախնուլ,
ունկնախից,
խցան,
խցհան,
խցահան,
խցանահան,
խցկել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scīt
«փայտի կտոր, ծղան»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
փոխատու լեզու՝ վրաց. xweça
«քերթել, թելը մաքրել»
փոխատու լեզու՝ մեգր.-ճան. xoc
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 334, սյունակ 1
Խ(Ղ)ԽԱՅԹ
(-ի, -ից)
«վերքի ուռուցք, բարախ, որդ, ճիճու, հպարտություն, կեղծիք, խարդախություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«խփել, կտրել»
*k > *kh անցմամբ
Բաղադրյալ կազմություն (բարդ բառ)՝ խող- եւ խայթ. առաջինը կարելի է բխեցնել հնդեւրոպական *kel- «խփել, կտրել» արմատից՝ *k > *kh անցմամբ: Հմմտ. խիղ- (խող-): խայթ-ն էլ թերեւս առնված է ավելի լայն առումով (հմմտ. խեթ, խիթ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խ(ղ)խայթիլ,
խղխայթումն,
բազմախ(ղ)խայթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
calamitas
«վնաս»
լատ.
clades
«վնաս, աղետ, խեղություն, խեղանդամություն, հաշմ»
ռուս.
колоть
«ծակել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 336, սյունակ 1
ԽՆՈՒԼ
(կտր. խից-)
«խցանել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khi-n-)
*(s)kel-(-t/d)- «կտրել, անջատել» արմատից
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σχάω
«կտրել, անջատել, դադարեցնել»
հ. իռլ.
skeina
«թեթեւ վիրավորել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈ(Ղ)ԽՈՂԵԼ
(խոխոխել)
«խողխողել, սպանել, մորթել, չարաչար սպանել»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«կտրել»
*k>*kh անցմամբ՝ որպես կրկնավոր կազմություն
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«խփել, կտրել»
փոխատու լեզու՝ խեթ. hulhuliia
«կռվում սպանել»
Թերեւս փոխառութիւն՝ խեթ. hulhuliia «կռվում սպանել»։ - Ջահ. ՀԼՊ 314։ Ավելի քիչ հաւանական է անմիջապէս բխեցնել հնդեւրոպական *(s)kel- «կտրել» արմատից (հմմտ. նաեւ *kel- «խփել. կտրել») *k>*kh անցմամբ՝ որպէս կրկնաւոր կազմութիւն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խողխողումն,
խողխողիչ,
սրախողխող,
սրախողխողել,
բազմախողխող,
կիսախողխող,
նորախողխող
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 314
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։