Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 309, սյունակ 1
ԽԱԼԱՐ
(խատար)
«տափոլոռ (մշակովի)»
Ստուգաբանություն ()
Հիշատակված է որպես արաբական ծաղիկ, բայց աղբյուրը չի հավաստված:
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱՏԻԼ
««մոլորվել, գայթակղվել» (՞)»
Ստուգաբանություն ()
Կազմված է խաղալ բայից` հուն. բնագրի παιζου բառի հին «խաղալ» իմաստի օրինակով:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
παιζου
«խաղալ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 321
Էջ 318, սյունակ 1
ԽԱՍՐՏԻ
(բբ)
«հժարությամբ, դիտմամբ, մտադրությամբ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արաբ. qasdi
«դիտմամբ»
ժողովրդական ստուգաբանությամբ կապված հայ. սրտի ձեւի հետ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 338
Էջ 328, սյունակ 1
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
փոխատու լեզու՝ վրաց. xweça
«քերթել, թելը մաքրել»
փոխատու լեզու՝ մեգր.-ճան. xoc
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՈԶ
I
(-ի, -ից, -աց)
«խոզ, մի աստղ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ակկադ. ḫurīru(m)
փոխատու լեզու՝ պ. xūk
հմմտ. 1) ակկադ. ḫurīru(m) . 2) մ. պ., պ. xūk, 3) կովկ. ա) քարթ., մեգր., ճան. ֆեյ (սրանց *յօյ ձեւից խոճ(-կոր)). բ) աբխ. -xoba, ադըղ. kxoyə, գ) նախ.-դաղ. xokxa, բացք. kxa
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոզանալ,
խոզութիւն,
խոզեան,
խոզենի,
խոզամիտ,
խոզարած,
խոզուկ,
խոզատանձ,
խոզուկ,
խոզափուշ,
խոզապարան
Էջ 338, սյունակ 1
ԽՈԽՈՄ
(-ի, -աց)
(խոխում, խոհում, սխալմամբ` խոխումն` ԲՀ)
«խոր ձոր, ձորձոր, առվամեջ, հոսանքի անցած տեղ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ խեթ. hunhumarri
«հոսանք, հեղեղ, ալիք»
փոխատու լեզու՝ խեթ. hunhuan
«հոսանք, հեղեղ, ալիք»
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 386) բխեցնում է կովկասյան աղբյուրից (խումից), բայց հավաստի զուգահեռներ չկան:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոխոմել,
խորախոխոմ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 386
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈՅ
(-ոյ, -ի, -ից, -(ե)անք, -աւք)
«խոյ, արու ոչխար, մի կենդանակերպ, պատերազմական հին մի գործիք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *khoti-
բխեցվում է Պետերսոնի կողմից
փոխատու լեզու՝ չաղաթ. goy
փոխատու լեզու՝ թրք. koy
փոխատու լեզու՝ ավար. kuy
Փոխառութիւն, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: հմմտ. (թիւրք.) չաղաթ. goy, թրք. koy, կովկ. աւար. kuy (փոխառութիւն թիւրք. աղբիւրի՞ց): Պետերսոնը, KZ 40, 200, բխեցնում է հնդեւրոպական աղբիւրից՝ համեմատելով իռլ. cit, cetnayt «ոչխար» բառերի հետ, բխեցնելով *khoti- ձեւից եւ հայերենից համարելով թիւրքական ձեւերը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոյակ,
խոյակաւոր,
խոյալ,
խոյանալ,
խոյաթիթ,
խոյայթիթ,
խոյեղջիւր,
եզնախոյ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
իռլ.
cit
«ոչխար»
իռլ.
cetnayt
«ոչխար»
Մատենագիտություն
KZ 200
Էջ 346, սյունակ 1
ԽՈՒԵԼ
«նեղել, չարչարել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«նետել, հրել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-)
պահպանվել է հիմնականում ածականներով եւ *(s)k'eū- տարբերակով
արմատից, որ պահպանվել է հիմնականում ածականներով եւ *(s)k'eū- տարբերակով
Տե՛ս նաեւ
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՄ
I
«խմում, խմելը, ըմպում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kuem-
«ծծել, խալշտել, կլանել, կուլ տալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kuhom-)
*k>*kh անցումով
Սրա մասին է թերեւս խոսում նաեւ խ/կ հերթագայությամբ պահպանված կում արմատը: Քիչ հավանական է Աճառյանի կարծիքը (ՀԱԲ 2, 418) կովկասյան աղբյուրից փոխառություն լինելու մասին՝ քիչ հավաստի (միայն վրացական) զուգահեռներով՝ վրաց. xma «առնել, ընդունել, վերցնել», xmeva «ուտել խմել», ընդ որում սրանց հետ է կապում նաեւ խոխոմ-ը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խմել,
խմումն,
գինեխում,
բազմախմութիւն,
զարբխում,
ջրխմիկ,
բրբ. խխում,
խխմել,
խխմուկ,
խխխիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
camati, camatī
«ծծում է, խալշտում է»
պ.
camidan
«խմել»
հայ.
քիմ-ք
Մատենագիտություն
Ջաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 119;
ՀԱԲ 418
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։