Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 664, սյունակ 1
ՍԱՀԵԼ
(սահեցուցանել)
«տատանել, տարուբերել», սահիլ «տատանվել, սահել, սայթաքել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
սահեցումն,
սահանք,
սահաւոր,
կրկնասահուն,
կարկաջասահ,
հեզասահ,
յորդասահ,
դիւրասահ
Էջ 693, սյունակ 1
ՍՏԱՆԱԼ
«հաստատել, ստեղծել, ձեռք բերել, ստանալ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *stā-
«կանգնել, դնել, կանգնեցնել»
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *stā- «կանգնել, դնել, կանգնեցնել» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ստացուած,
ստացիլ,
անստացութիւն,
անստացուած,
գործաստացիկ,
ստացագիր,
ստացական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
tisthati
«կանգնել, ոտքի վրա մնալ»
լատ.
stō
«կանգնել»
լիտ.
statāu
«զետեղել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 269-270
Էջ 723, սյունակ 1
ՏԱՐ
«հեռավոր, օտար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *tar-
նախածանցի արժեքով (հուն. δια-, παρα-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տարաշխարհիկ,
տարադեմ,
տարադիմիկ,
տարակաց,
տարագիր,
տարաժամ,
տարապայման,
տարակարծ,
տարապարտ,
տարապարփակ,
տարբերել,
տարաձայնութիւն,
տարօրինակ,
տարափոխիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
աւ.
tarō
«ընդ, միջով, այն կողմ»
Էջ 750, սյունակ 1
ՈՒՆԻԼ
«բռնել, վերցնել, ունենալ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *op-n-
«բռնել, վերցնել, հասնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ēp- (*ōp-))
Բնիկ հնդեւրոպական` *op-n- > *ēp- (*ōp-) «բռնել, վերցնել, հասնել» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ունելի,
ունակութիւն,
ունողութիւն,
ընդունիլ,
ընդունելի,
արտունութիւն,
արտաւնութիւն,
արտօնութիւն,
բազմունակ,
երփնունակ,
կենսունակ,
կատարունութիւն,
կատրաւնութիւն,
կատարօնութիւն,
շարունակ,
պարունակել,
շնորհունակ,
արտօնագիր,
արտօնատէր,
ոյն,
ուն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
āpnōti
«ձեռք բերել»
լատ.
apiscor
«բռնել, հասնել»
գերմ.
haben
«ունենալ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 601-602
Էջ 778, սյունակ 1
ՔԱՐԲ
«արքայիկ օձ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *krp-, *skrp- < *ker-, *sker-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քարբածնունդ,
քքաքարբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kṛpāṇa-
«թուր»
հուն.
κρώπιον
«մանգաղ»
լիտվ.
kerpu
«մկրատով խուզել»
հայ.
բերել
հայ.
բերթել
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 561
Էջ 781, սյունակ 1
ՔԵՏԱՅ
«հետահան»
(՞)
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քետաբերելի,
քետագամելի
Էջ 797, սյունակ 1
-ԱՆԻ
I
(բոկանի, գեղանի, դողանի, լեզուանի, հովանի, մատանի, պիտանի, այլեւ միագնված կազմությամբ՝ կենդանի, հոյանի, հոմանի)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Նկատի ունենալով այս -անի-ով բառերի գերակշիռ մասի հնդեւրոպական ծագումը եւ տողան-տողանի տիպի զուգահեռների առկայությունը՝ կարելի է համարել հայկական կազմություն՝ -ան ածանցով կամ հիմքային տարրով եւ -ի ածանցով. սրանից պետք է տարբերել այն -անի-ն, որ իբրեւ ինքնուրույն ածանց գիտակցվել է բառավերջի -ն-ի անկումից հետո, եւ որը կազմված է -ան հիմքակազմ տարրից ու -ի ածանցից՝ ակն-ական-ականի, անուն- անվան-անվանի եւ այլն:
Էջ 798, սյունակ 1
-ԱՆՔ
I
«աղաչանք, աշխատանք, եպերանք, մաղթանք»
Ստուգաբանություն ()
փոխատու լեզու՝ ասոր. purqānā
«փրկանք»
Ծագում է -ան- բայահիմքային տարրից (կազմիչից)` -ք հոգնակերտով, որ այս դէպքում ածանցական արժէք է ձեռք բերել. հմմտ. աղքատանք-աղքատան-(ալ), գտանք-գտան-(ել), երկութան-ք -երկութան-(ալ), զառածանք-զառածան-(ել), զարման-ք-զարման-(ալ), յանցան-ք-յանցան-(ել), լուծան-ք-լուծան-(ել) եւ այլն. եթե կան բայական զուգահեռն` -ան-ով եւ առանց -ան-ի ձեւեր, ապա -ան-ք-ով ձեւերը կազմուել են -ան-ով ձեւերից` մարթանք-մարթան-(ալ) եւ մարթ-(ել), լուտան-ք-լուտան-(ալ) եւ լուտ-(ալ). հետագայում -ան-ք-ը համաբանութեամբ անուններ է կազմել նաեւ -ան-ից զուրկ հիմքերից` աղաչել - աղաչան-ք, մաղթ-ել-մաղթ-ան-ք, ողորմ-իլ-ողորմ-ան-ք եւ այլն. -ան-ք-ի կայունացման եւ տարածման համար քիչ դեր չեն խաղացել իրանական բայահիմքից ածական անուններ կազմող -ān-ով, մասամբ, նաեւ ասորական -ānā-ով հիմքերը (հմմտ. փրկանք < ասոր. purqānā). ճիշտ չէ Գրեպինը (Greppin, 1975, 43)` նշելով, թե «-անք ածանցը երեւան է գալիս միայն ենթաշերտային ծագման արմատների հետ (՞) եւ նմանապէս ինքն էլ պիտի լինի ենթաշերտային ծագման»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղաչանք,
աշխատանք,
եպերանք,
մաղթանք,
աղքատանք,
գտանք,
երկութանք,
զառածանք,
զարմանք,
յանցանք,
լուծանք,
մարթանք,
լուտանք,
ողորմանք,
փրկանք
Մատենագիտություն
Greppin 1975, 43
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՏՈՐ
(-ՈՒՈՐ)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bher-
«կրել, բերել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *bhor-)
ձայնդարձային ձեւ
Ծագում է հ.-ե. *bher- «կրել, բերել» (այստեղից հայ. բերել) արմատի ձայնդարձային *-bhor- ձեւից՝ նախորդող *-ā/ə- հիմքային տարրով՝ *medə-bhorā (բարդություն) > մտաւոր. հետագայում -ա-ն դարձել է հոդակապ եւ տարածվել նաեւ նախկին ոչ *-ā/ə-ով հիմքերի վրա. զինուոր, վարձուոր ձեւերը առաջացել են զէնու-ւոր, վար-ձու-ւոր ձեւերից (հմմտ. զէն, -ու, վարձ, -ու, որոնք իրանական փախառություններ են):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղեղնաւոր,
բանաւոր,
լուսաւոր,
մեղաւոր,
մտաւոր,
զինուոր,
վարձուոր
Մատենագիտություն
Meillet 165
Էջ 805, սյունակ 1
-ԵՒ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Նույն ծագումն ունի, ինչ գործիականի կազմիչը՝ բուն -ւ- վերջավորությամբ, բայց ձայնդարձի այլ աստիճանով. հմմտ. արդարով, հետոյ ձեւերը արդարեւ, որովհետեւ ձեւերի դիմաց. -եւ-ով ձեւերը պետք է տարբերել -եաւ-ից (< -ի-աւ) ծագած ավելի ուշ ձեւերից՝ առաջեաւ (*առաջի-աւ) > առաջեւ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արդարեւ,
այնուհետեւ,
որովհետեւ,
առաջեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։