Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«ափ» որոնման արդյունք՝ 871 բառահոդված
· Էջ 49 / 88
Էջ 448, սյունակ 1
ՀԱՍ
I
(-ի, -ից)
«հասնելը, հասունություն, հասակ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *enek-
«հասնել»
բայց կան հնչիւնական կողմի մեկնաբանութեան դժուարութիւններ. թերեւս պէտք է ենթադրել կոկորդային նախաձեւ եւ հայերենի *-ne- ներածանցով ձեւ, այլապէս կապը հասանեմ-ի եւ հ. հնդկ. asnoti «հասնում է» բառի հետ անհաւանական է (Mayrhofer-ը, KEWA 1, 66, ժխտում է այդ կապը):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հասանել,
հասակ,
հասակակից,
հասակաչափ,
հասուն,
հասու,
հասույթ,
հասկանալ,
բարեհասակ,
անհասակ,
երագահաս,
տհաս,
ձեռնհաս,
վերահաս,
կարճահասակ,
վաղահաս,
վաղահասակ
Նոր՝
հասութաբեր, հասունություն
հասութաբեր, հասունություն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
asnoti «հասնում է»
Մատենագիտություն
KEWA 66
Տե՛ս նաեւ
Էջ 449, սյունակ 1
ՀԱՍՏ
(-ի, -ից)
«հաստատուն, հաստ. հաստատություն, ամրություն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *pasto-
«հաստատուն, ամուր»
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *pasto- «հաստատուն, ամուր» հիմքից: Այստեղից են նաեւ հաստորբ, հաստատ, այլեւ, թերեւս, Աճառյանի կողմից (ՀԱԲ 1, 85) ազդ-ի տակ դրվող աստի, աստին, աստոյ, «հաստատուն» եւ աստոյ, աստա «զորեղ» բառերը: Հնարավոր է, որ մասամբ խառնված լինի *ost- «ոսկր» արմատի (>հայ. ոսկոր) ածանցական իմաստի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հաստել,
հաստանալ,
հաստիչ,
հաստոց,
հաստումն,
հաստաբեստ,
հաստակաշի,
հաստակապ,
հաստահարուստ,
հաստահեղույս,
հաստահիմն,
հաստամագիլ,
հաստամետ,
հաստանդամ,
հաստապինդ,
հաստարմատ,
հաստույժ
Նոր՝
հաստաբուն, հաստագլուխ, հաստամարմին, հաստավիզ, հաստափոր, հաստորբ, հաստատ
հաստաբուն, հաստագլուխ, հաստամարմին, հաստավիզ, հաստափոր, հաստորբ, հաստատ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
pastyá- «տուն, բակ, բնակարան» (իբրեւ հաստատուն բնակություն)
հ. իսլ.
fastr «հաստատուն, ամուր»
հ. անգլ.
fast «հաստատուն, ամուր»
հ. վ. գ.
festi «հաստատուն, ամուր»
խեթ.
hastai-, hasti- «ոսկոր, դիմացկունություն, դիմադրողականություն»
Մատենագիտություն
H. AG 464;
Աճ. ՀԱԲ 49
Տե՛ս նաեւ
Էջ 451, սյունակ 1
ՀԱՐԹ
(-ի, -ից)
«հարթ, հավասար, ուղիղ»
Փոխառություն
հ.-ե. արմատ՝ *plat-
(անմիջական նախաձեւ՝ *plet-)
Աղբյուր՝ իրանական (՞)
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Աղբյուր՝ ավ. pərəθu
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
«լայն»
իրանական աղբիւրից, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: հմմտ. աւ. pərəθu «լայն» եւ հ. հնդկ. prthu- «լայն, ընդարձակ» բառերը, որոնք ծագում են հնդեւրոպական *plat- *plet- արմատից, որտեղից հայ. լայն (<*pləteno):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հարթութիւն,
հարթաբարյատակ,
հարթիկ,
անհարթ,
անհարթութիւն,
միահարթ,
դաշտահարթ,
երկնահարթ,
սարահարթ
Նոր՝
հարթաչափ, հարթաչափութիւն, հարթավայր, հարթաքանդակ
հարթաչափ, հարթաչափութիւն, հարթավայր, հարթաքանդակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
prthu- «լայն, ընդարձակ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 453, սյունակ 1
ՀԱՒ
I
(-ու, ուղ` -ոյ, -աց, -է)
«թռչուն, էգ թռչուն, հավ, աքաղաղ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *hauei-
«թռչուն»
արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հաւադէտ,
հաւալուսն,
հաւախօս,
հաւակեր,
հաւահարց,
հաւահմայ,
քաջահաւ,
երաշտահաւ,
հաւապահ,
հաւթափեալ,
հաւամրգի,
եգիպտահաւ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
vi-
ավեստ.
vay
լատ.
avis «թռչուն»
հուն.
οἰωνός «արծիվ»
Մատենագիտություն
H. AG 465;
Աճ. ՀԱԲ 66
Էջ 455, սյունակ 1
ՀԱՓԱՓԵԼ
«հափշտակել, առեւանգել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ap-
«բռնել, վերցնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *aph-)
կրկնավոր կազմություն
կրկնաւոր կազմութիւն՝ հնդեւրոպական *ap- «բռնել, վերցնել» արմատի *aph- ձեւից
Էջ 456, սյունակ 1
ՀԵՂ
«թափել, լցնել»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *pel-
«լցնել, թափել, հոսել»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հեղու,
հեղուած,
հեղուկ,
հեղումն,
մշտահեղ,
բազմահեղ,
արիւնահեղ,
հեղեղ,
հեղեղել,
հեղեղատ,
հեղեղատել,
հեղեղաշատ,
հեղեղաջուր,
ջրհեղեղ
Նոր՝
հեղուկաչափ, հեղեղանման, զեղալ, զեղումն, բազմազեղ, բազմազեղումն, հանկարծազեղ
հեղուկաչափ, հեղեղանման, զեղալ, զեղումն, բազմազեղ, բազմազեղումն, հանկարծազեղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
pilti «թափել, լցնել»
ռուս.
поло-водье «վարարում, հորդութիւն»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 76;
Pok. IEW 798
Տե՛ս նաեւ
Էջ 460, սյունակ 1
ՀԻ
I
«հիացմունք, սքանչանք, զմայլանք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *pe(i)-
«բարգավաճել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)p(h)e(i)-/spi-)
արմատից. Կապ ունի՞ արդյոք հոյ- արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հիանալ,
հիանալի,
հիացումն,
հիացութիւն,
բազմահիացիկ,
գեղեցկահիաց,
կանխահիաց
Նոր՝
հիացք, հիասքանչ, հիասթափութիւն
հիացք, հիասքանչ, հիասթափութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
spahata «մեծ, ուժեղ»
հ. հնդկ.
sphoti- «բարգավաճում»
հ. անգլ.
spowan «բարգավաճել, հաջողվել»
լիտվ.
speti «հաջողացնել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 460, սյունակ 1
ՀԻՄԷՆ
(-ի, -աց)
(հիմենի)
«մի հեղուկաչափ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. hemīna < հուն. ἡμίνα
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 93
Էջ 462, սյունակ 1
ՀԻՒՍ
I
(-ի, -ից, նաեւ -ոյ)
(հեւս, հես, հուս, յօս)
«մազահիւս, մազահիւսուածք, հիւսուածք»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *pek-
«բուրդ գզել, պոկել»
Հեսկ բառի հետ միասին հիւս (հեւս) ձեւը կարող է ծագել *pek-t- > *pet-k- դրափոխութեամբ կամ -ւ-ի հաւելումով։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հիւսել,
հիւսածոյ,
հիւսակ,
հիւսեակ,
հիւսկէն,
հիւսումն,
բազմահիւս,
եռահիւս,
հեսուլ,
հիսուլ,
յուսանել,
յօսել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ասոր.
—
հայերեն
հեսկ
լատ.
pecto
հ. վ. գ.
fehtan «սանրել»
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։