Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«ական» որոնման արդյունք՝ 4658 բառահոդված
· Էջ 464 / 466
Էջ 809, սյունակ 1
-ՈՅՔ
(հմմտ. -այք, -էք)
«ամաւթոյք, բաշխոյք, բարոյք, գահոյք, գործոյք, ժամոյք, խորովոյք, հաճոյք, հիւրոյք, յետոյք, չափոյք, պիտոյք»
Բնիկ հնդեւրոպական
Կազմուած է -ոյ- տարրից, որ նոյնն է սեռական-տրականի -ոյ-ի հետ (հետագայում համաբանութեամբ տարածուել է...)
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՎԻՆ
(հմմտ. -ելին)
«բոլորովին, գլխովին, երամովին, ընձովին, խալամովին, կարճ(ն)ովին, ճարպովին, իւրովին, ծերովին»
Բնիկ հնդեւրոպական
Կազմված է -ով տարրից, որ համընկնում է գործիականի -ով-ի հետ, եւ -ին-ից, որի համար հնարավոր է երկու ենթադրություն. այն կամ -ին ածանցն է (հմմտ. վերին, ներքին) կամ -վի համար հիմք տված հ.-ե. *-bhi-ի *-i-ն՝ պահպանված ցուցական *-no-> հայ. -ն տարրից առաջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բոլորովին,
գլխովին,
երամովին,
ընձովին,
խալամովին,
կարճ(ն)ովին,
ճարպովին,
իւրովին,
ծերովին
Տե՛ս նաեւ
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՏ
«բորոտ, դեղոտ, ժանգոտ, մոխրոտ, տաղտկոտ, փութոտ, երկչոտ, լքանոտ»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
Հավանաբար ծագում է հոտ բառից՝ նույն հարաբերությամբ, ինչ -ատ < հատ, կամ, որ ավելի քիչ հավանական է, -ուտ ածանցի համար հիմք հանդիսացած *-od-ի (հմմտ. հուն. -ώδης) կարճ ձայնավորով *-od- ձեւից (այսպիսի ձեւ հ.-ե. այլ լեզուներում չի ավանդված):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բորոտ,
դեղոտ,
ժանգոտ,
մոխրոտ,
տաղտկոտ,
փութոտ,
երկչոտ,
լքանոտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
-ώδης
Տե՛ս նաեւ
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՐ
II
«ախոռոր «գռեհիկ», գղթոր «ներկի տեսակ», խոշոր, կոտոր»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ուրարտական (՞)
(կարելի է ենթադրել)
Կարելի է ենթադրել ուրարտական ծագում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ախոռոր,
գղթոր,
խոշոր,
կոտոր
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՐԴ
«ավելորդ, լծորդ, կցորդ, մնացորդ»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *-dhro-
«գործողության միջոց, գործիք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *-u-)
նախորդող *-u-ով
Հավանաբար ծագում է հ.-ե. *-dhro- ածանցից՝ նախորդող *-u-ով. հ.-ե. այս ածանցը ցույց է տալիս գործողության միջոց, գործիք, բայց հետո հայերենում ընդլայնել է իր գործառության շրջանակները՝ անձերի դեպքում նշանակելով անձերի անուններ (անդորդ, սայլորդ եւ այլն), թվականների դեպքում նախորդ -ր-ի (տե՛ս) հետ միասին՝ կարգ (երկրորդ, երրորդ, չորրորդ եւ այլն)։ այս վարկածը առանձնապես հավանական կլինի, եթե ճիշտ է Բ․ Օլսենը, որ կոկորդ-ը բխեցնում է *gʷo-gʷor-tro- (*-tro-ն *-dhro-ի տարբերակն է)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ավելորդ,
լծորդ,
կցորդ,
մնացորդ,
անդորդ,
սայլորդ,
երկրորդ,
երրորդ,
չորրորդ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՒ
I
«կծու, հասու, յաղթու»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *-wes
«դերբայական ածանց»
(անմիջական նախաձեւ՝ *-usyā)
իգ. *-usyā ձեւից
Հավանաբար ծագում է հ.-ե. դերբայական *-wes ածանցի իգ. *-usyā ձեւից։ հանդես է գալիս նաեւ -ածու (ակնածու), -առու (մտառու), -արբու (գինարբու, հմմտ. գինարբուք), -արկու (բանսարկու), -ըմպու (գինըմպու), -կալու (ակնկալու), -կացու (վերակացու), բաղադրիչներով բաղադրություններում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կծու,
հասու,
յաղթու,
ակնածու,
մտառու,
գինարբու,
բանսարկու,
գինըմպու,
ակնկալու,
վերակացու
Տե՛ս նաեւ
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԱԾ
Բնիկ հնդեւրոպական
Կազմուած է բայական -ու- հիմքակազմ տարրից (հմմտ. կալուած-կալում, հարուած-հարում, հեղուած-հեղում, յաւելուած-յաւելում, եւ -ած վերջածանցից. հետագայում տարածուել է -ու- հիմք չունեցող ձեւերի վրայ (հմմտ. գործուած - գործեմ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անկուած,
արբուած,
գործուած,
հաստուած
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԱԿ
(-աւակ)
(կարուակ (-աւակ))
«կոչկակար»
Անստույգ (թերեւս)
Աղբյուր՝ վրաց. *kar-/kr-
(թերեւս)
«կապել»
Աղբյուր՝ ուրարտերէն (՞)
(թերեւս)
Եթէ կար-ը ծագում է քարթվելական (յատկապէս զաներէն) աղբիւրից (հմմտ. վրաց. *kar-/kr- «կապել»), ինչպէս կարծում է Ֆոգտը, ապա կարելի է կապ տեսնել հիմքային -av-/-v- տարրերի (հմմտ. վրաց. *kar-/kr-ից kr-av հիմքը, այլեւ ker-ից krva բայանունը) ու կարու-/-աւ/ու- տարրերի միջեւ եւ -ակ-ը դիտել որպէս ածանց: Եթէ ճիշտ է Հ. Աճառեանը, որ անհաւանական է համարում հայերէն ձեւերը բխեցնել վրացերէն համապատասխան ձեւերից, ապա թերեւս պէտք է ենթադրել ընդհանուր փոխառութիւն ուրարտերէնից, մանաւանդ որ առկա է ընդհանուր արմատ, եւ այն կարող էր ժառանգել ուրարտերէնը, որպէս նորատիպ լեզու:
Մատենագիտություն
NTS 333;
ՀԱԲ 542;
Иллич-Свитыч 321-323
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԹԻՒՆ
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-tion
(անմիջական նախաձեւ՝ *-eu-ti- / -ou-ti-)
առաջին դէպքում պէտք է ենթադրել *-tion-ից առաջ սկզբնական *eu/ou երկբարբառ
Ծագում է կամ հ.-ե. *-tion ածանցից (հմմտ. լատ. *-tio, սեռ. -tionis), կամ -ոյթ եւ -իւն ածանցների բաղարկումից (հմմտ. ծերոյթ - ծերութիւն). առաջին դէպքում պէտք է ենթադրել *-tion-ից առաջ սկզբնական *eu/ou երկբարբառ, որից հետո *t-ն չի փոխւում (-ոյթ < *-eu-ti-/-ou-ti-), կամ կարծել, որ *-ter > -յր փոփոխութեան կողքին եղել է *ti- > թ փոփոխութիւն. վերջին վարկածը երեւի հաւանական է, եթէ նկատի ունենաք -ութիւն-ով մի շարք բառերի -ու-ի համընկնելը ածանցեալների հիմքային եւ ածանցական ու-ի հետ` երէց, սեռ. երիցու -երիցութիւն, այլեւ հոգածու-հոգածութիւն, հոգաբարձու-հոգաբարձութիւն եւ այլն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երիցութիւն,
թողութիւն,
ծերութիւն,
յարութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
*-tio (սեռ. -tionis)
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԼ
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-lo-
նախորդող -ու- ձայնաւորով
Թէեւ թաթ, կափ հիմքերի հ.-ե. ծագումը չի հաստատուած, բայց հաւանական է -ուլ ածանցի -լ-ի հ.-ե. ծագումը` *-lo- ածանցից (նախորդող -ու- ձայնաւորով), որ ունեցել է նաեւ փոքրացուցիչ - փաղաքշական արժէք:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թաթուլ,
կափուլ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։