Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«ական» որոնման արդյունք՝ 4658 բառահոդված
· Էջ 454 / 466
Էջ 793, սյունակ 1
-(Ա)ԳԻՆ
«գորովագին, դիւրագին, հիւանդագին, մոլեգին, կաթոգին, ուժգին»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ իրան. -gēn
(թերեւս)
Այս ածանցը հանդես է գալիս ինչպես միայնակ, այնպես էլ -ա- հոդակապով եւ -ո- հիմքային տարրով։ Հայերենում տարածվել է իրանական փոխառությունների միջոցով։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գորովագին,
դիւրագին,
հիւանդագին,
մոլեգին,
կաթոգին,
ուժգին
Տե՛ս նաեւ
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԳՈՅՆ
«դառնագոյն, լրբագոյն, սրբագոյն»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. gaona-
«կերպ, եղանակ, գույն»
Կազմված է -ա- հոդակապից եւ բուն գոյն բաղադրիչից, որ գոյն բառն է։ Վերջինս իրանական ծագում ունի։ Դերանվանական հիմքերի հետ կազմում է, այսպես կոչված, կցական բարդություններ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դառնագոյն,
լրբագոյն,
սրբագոյն,
այնգոյն,
այսգոյն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավեստ.
gaona- «կերպ, եղանակ, գույն»
մ. պրսկ.
gōn «գույն»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԳԱՆ
«աստուածագան, զարմանագան, սրբագան»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. zan
«տեսակ»
Կազմված է -ա- հոդակապից եւ բուն -զան բաղադրիչից, որ իրանական ծագում ունի (zan «տեսակ»)։ բազմազան, հրաշազան բառերը կամ ամբողջովին իրանական փոխառություններ են, կամ բազում, հրաշ իրանական փոխառություններից -զան-ով հայկական կազմություններ։ -զան-ը դերանվանական հիմքերի հետ կազմում է, այսպես կոչված, կցական բարդություններ, այլեւ հանդես է գալիս կրկնությամբ՝ զանազան։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աստուածագան,
զարմանագան,
սրբագան,
բազմազան,
հրաշազան,
բազում,
հրաշ,
հիզան,
որզան,
զանազան
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԺԵՏ
(աժետ, ուշ՝ -աժոտ, -աժատ)
«լուսաժետ, որկորաժետ, որովայնաժետ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. žatan (zatan)
«խփել»
Կազմված է -ա- հոդակապից (հին հիմքային տարրից) եւ բուն -ժետ բաղադրիչից, որ ծագում է իրան. žatan (zatan) «խփել» բայի հիմքից՝ «-հար» նշանակությամբ։ Հանդիպում է իրանական փոխառություններում։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լուսաժետ,
որկորաժետ,
որովայնաժետ,
ախտաժետ,
դիւաժետ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԼԻ
(-ելի, -իլի)
«զարմանալի, իմանալի, ուտելի, ընդունելի, հեղի»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *-liyo-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-l(o))- + *-iyo-)
բաղադրյալ ածանց
Դերբայական այս ածանցը կազմված է հիմքային ձայնավորներից (ընդ որում -ի-ն փոխարինվում է -ե-ով, իսկ -ու-ն սղվում է) եւ -լի տարրից։ Թոխարական զուգահեռը ցույց է տալիս, որ -լի, սեռ. -լւոյ ածանցը գալիս է հնդեւրոպական...
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զարմանալի,
իմանալի,
ուտելի,
ընդունելի,
հեղի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
թոխ.
-lye, -(l)le «գերունդիումի կազմիչ՝ պարտավորվածության իմաստով»
Մատենագիտություն
Тохарские языки 1959, 97
Էջ 794, սյունակ 1
(Ա,Ե)ԼԻ
Բնիկ հնդեւրոպական
շրջանից եւ ոչ թե հայկական նորագոյացում է՝ կազմված անորոշի -(ա,ե)լ-ով եւ -ի ածանցով: Զոլտան համեմատում է լատ. -ilis ածանցի հետ (agilis, docilis եւ այլն) (Solta 1974, 64), բայց այս դեպքում չի բացատրվում -լի-ին նախորդող ձայնավորների բնույթը: -(ա,ե)լի ածանցը հանդես է գալիս նաեւ հոգնակերտ -ք-ի հետ միասին
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արբեցիք,
լսելիք,
բառնալիք,
զարմանալիք,
գտելիք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
agilis, docilis
Մատենագիտություն
Solta 64
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԾ
«գթած, երկյուղած, ողորմած, հոգնած, ուսած (սրանք հետագայում դերբայացել են), ասած, գործած, կազմած, կոտորած, ծուլած»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ag-
(անմիջական նախաձեւ՝ *ag-yo-)
հ.-ե. g' > հայ. ծ անցմամբ
Ծագում է ած-ել բայի արմատից (հմմտ. գթած «գութ ածող»): հնարավոր է համարվում նաեւ գոյականակազմ -ած-ի հնդեւրոպական ծագումը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գթած,
երկյուղած,
ողորմած,
հոգնած,
ուսած,
ասած,
գործած,
կազմած,
կոտորած,
ծուլած
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
άρπαξ, -αγος «թալանչի, ավարառու, թալան, ավար»
Մատենագիտություն
Greppin 22
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԾՈՅ
«խարտածոյ, ձուլածոյ, կոփածոյ, կռածոյ, մթերածոյ, քերածոյ»
Բնիկ հնդեւրոպական
Կազմված է -ած եւ -ոյ վերջածանցներից. հակառակ Գրեպինի կարծիքի (Greppin, 1975, 23)՝ հանդես է գալիս որպես միասնական վերջածանց, այսինքն՝ սրանով կազմված բառերը -ած-ով բառերի երկրորդային ածանցումները չեն: նրանք հաճախ -ած-ով զուգահեռներ չունեն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարտածոյ,
ձուլածոյ,
կոփածոյ,
կռածոյ,
մթերածոյ,
քերածոյ
Մատենագիտություն
Greppin 23
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԿ
I
«աղյուսակ, անտառակ, գավառակ, գետակ, լճակ, տնակ»
Փոխառություն (հավանաբար)
Աղբյուր՝ իրան. -ak
(հավանաբար)
որ որոշ տարածքներում թերեւս ունեցել է փոքրացուցիչ արժեք (հմմտ. գնդակ-գունդ, նկանակ-նկան, սրահակ-սրահ իրանական փոխառությունները): հնարավոր է ենթադրել -ակ-ով կազմությունների բաղարկում հ.-ե. *kon > հայ. -կ(ն) ածանցով բնիկ հնդեւրոպական բառերի հետ, ինչպես -իկ եւ -ուկ ածանցների դեպքում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղյուսակ,
անտառակ,
գավառակ,
գետակ,
լճակ,
տնակ,
գնդակ,
նկանակ,
սրահակ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԿ
II
«բոլորակ, գիտակ, երգակ, էակ, հասակ, տեսակ, քանակ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. -ak
որ առկա է իրանական փոխառություններում՝ հաճախ առանց -ակ-ով ձեւերի առկայության
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բոլորակ,
գիտակ,
երգակ,
էակ,
հասակ,
տեսակ,
քանակ,
ախորժակ,
բուժակ,
դիմակ,
կամակ,
նուիրակ,
վրիպակ,
քանդակ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։