Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որ» որոնման արդյունք՝ 4475 բառահոդված
· Էջ 439 / 448
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՑՈՒ
Բնիկ հնդեւրոպական
Կազմուած է -աց հիմքային տարրից եւ -ու ածանցից` հետո տարածուելով ոչ -աց-ով հիմքերի վրայ. -աց-ի համար հմմտ. սեռ.-տր. աչաց-աչացու. անց. կատ. կենդանաց-(այ) - կենդանացու. նկատելի է յատկապէս պատճառական բայաձեւերի եւ -ացու ածանցի հիմքային ու իմաստային մերձաւորութիւնը` հարսնացուցանել հարսնացու:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աչացու,
ապականացու,
ապրացու,
խաղաղացու,
կենդանացու,
հարսնացու,
մահացու,
մարտացու
Տե՛ս նաեւ
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՒԱՆԴԱԿ
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. -βandak
Իրանական ծագում ունի. -աւանդակ-ը գալիս է իրան. -βandak բաղադրիչից (հմմտ. -(ա)ւանդ), որ համաբանութեամբ տարածուել է նաեւ հայ. բարձրաւանդակ (բարձր բնիկ հիմքով) ձեւի վրայ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բարձրաւանդակ,
գահաւանդակ,
սարաւանդակ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՒԷՏ
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. -vaita
(համոզիչ չեն, անհաւանական է)
Աղբյուր՝ իրան. -vīya
(համոզիչ չեն, անհաւանական է)
Աղբյուր՝ իրան. -vaiti
(համոզիչ չեն, անհաւանական է)
Աղբյուր՝ իրան. -vant
(համոզիչ չեն, անհաւանական է)
Ենթադրւում է իրանական ծագում. (ըստ Բէյլիի` -vaita, խոտա-սակ. -vīya ձեւի կողքին, ըստ Ղափանցեանի` -vaiti` -vant ձեւերի կողքին), բայց բերուած զուգահեռները համոզիչ չեն. անհաւանական է կապը աւէտ (աւետ, հմմտ. աւետ-ել) արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
այգաւէտ,
արեգաւէտ,
երանաւէտ,
կենդանաւէտ,
շահաւէտ,
շնորհաւէտ,
ուրախաւէտ
Մատենագիտություն
Բէյլի None;
Ղափանցեան None
Տե՛ս նաեւ
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՒԹ
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ti-
ածանց
Անկասկած, -թ- տարրը ծագում է հ.-ե. *-ti- ածանցից, բայց -աւ-ի ծագման հարցը միանշանակ լուծում չունի. այն կարող է գալ *-au-ից (Մէյե. հմմտ. *-eu-ti > -ոյթ), *-ap-ից (Շարպանտիէ. հմմտ. հ.հնդկ. jñapti «իմացութիւն») կամ *-ak-ից (Գորդել որ ենթադրում է *-ak-ye- > աչ- եւ *-ak-ti- > -աւթ անցումներ). հնարաւոր է նաեւ ւ-ի նոյնպիսի յաւելում, ինչպէս յատանեմ- յաւտ տիպի դէպքում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծանաւթ,
այլեւ,
թերեւս,
աղաւթ-ք,
ամաւթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ.հնդկ.
jñapti «իմացութիւն»
Մատենագիտություն
Մէյե. None;
Շարպանտիէ None;
Գորդել None
Տե՛ս նաեւ
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՒՂ/-ՈՂ
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *tel-
հ.-ե. արմատ՝ *tlo-
թեմատիկ ձեւ
Դերբայական այս ածանցի -աւղ տարբերակը ծագում է հ.-ե. *-tel- ածանցի թեմատիկ *-tlo- ձեւից` նախորդող *-ā-ով կամ *-ə-ով. հմմտ. *-g'enə-tlo- > ծնաւղ. -ող տարբերակը կամ -աւղ-ի վաղ մենաբարբառացած ձեւն է (աւ > ո. հմմտ. ուշ աւ > օ), կամ, թերեւս, գալիս է մի այլ աղբիւրից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
առնաւղ,
ասացաւղ,
գիտաւղ,
որկաւղ,
ստացաւղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
-ώλης
Մատենագիտություն
Schwyzer 1946, 49-58
Էջ 802, սյունակ 1
-ՈՂ
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *-olo-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-a-)
ցական ձեւերի հետ՝ μαινόλης «մոլեգնող», φαινόλης (լատ. paenula) «մի տեսակ թիկնոց» (հ.-ե. *-olo- /-a-), վերջին դեպքում պետք է ենթադրել -աւղ եւ -ող ձեւերի բաղարկություն. դերբայական այս ածանցից թերեւս տարբեր է այն -ող-ը, որ հանդիպում է ձախող, յաջող, նաեւ խճող ձեւերում, որոնք հանդես են գալիս որպես բայահիմքեր՝ խճողել, ձախողել, յաջողիլ. անհնար չէ սրանց ծագումը ուրարտ. -ul- (իմա՛ -ol-) ածանցից (հմմտ. ter-terul- «դնել») (Ջահուկյան, 1987, 438):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ձախող,
յաջող,
խճող
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
μαινόλης «մոլեգնող»
լատ.
paenula «մի տեսակ թիկնոց» (հուն. φαινόλης-ից)
Մատենագիտություն
Ջահուկյան 438
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՆ
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-men
(անմիջական նախաձեւ՝ *-mn-)
ձայնդարձային ձեւ
Ինչպես ցույց է տալիս մրջիւն-մրջման, գոջիւն-գոջման, այլեւ իրանական ծագմամբ պաշտամն-պաշտաման ձեւերի l (ն-ից առաջ) /մ (ձայնավորից առաջ) հերթագայությունը, -ն-ը ծագել է հ.-ե. *-men ածանցի *-mn- ձայնդարձային ձեւից՝ նախորդող -ա- ձայնավորով: հմմտ. զգամ -զ-գա-ն: հետագայում համաբանությամբ տարածվել է այլ հիմքերի վրա: ավելի քիչ հավանական է -նի-ի *-tnos ձեւից ծագելու վարկածը (Greppin, 1973, 61), եթե նկատի առնենք իմաստային տարբերությունը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գեղան,
գողան,
գործան,
զգան,
կտրան,
կրան
Մատենագիտություն
Greppin 61
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՐԷՆ
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ միջին իրանական abδēn
(թերեւս)
«կերպ, եղանակ»
Ծագում է արէն բառից, որի աղբյուրն է միջին իրանական abδēn «կերպ, եղանակ» բառը: թերեւս սրա տարբերակն է -արեն-ը (տե՛ս):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ազատարէն,
արքայարէն,
ինքնարէն,
հայարէն,
հմտարէն,
քաջարէն
Տե՛ս նաեւ
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՏՈՐ
(-ՈՒՈՐ)
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *bher-
«կրել, բերել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *bhor-)
ձայնդարձային ձեւ
Ծագում է հ.-ե. *bher- «կրել, բերել» (այստեղից հայ. բերել) արմատի ձայնդարձային *-bhor- ձեւից՝ նախորդող *-ā/ə- հիմքային տարրով՝ *medə-bhorā (բարդություն) > մտաւոր. հետագայում -ա-ն դարձել է հոդակապ եւ տարածվել նաեւ նախկին ոչ *-ā/ə-ով հիմքերի վրա. զինուոր, վարձուոր ձեւերը առաջացել են զէնու-ւոր, վար-ձու-ւոր ձեւերից (հմմտ. զէն, -ու, վարձ, -ու, որոնք իրանական փախառություններ են):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղեղնաւոր,
բանաւոր,
լուսաւոր,
մեղաւոր,
մտաւոր,
զինուոր,
վարձուոր
Մատենագիտություն
Meillet 165
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՔ
(հմմտ. -ոք)
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *k(o)-
ածանց
Ծագում է հ.-ե. *k(o)- ածանցից՝ նախորդող հիմքային -ա- ձայնավորով (հմմտ. բարիոք/բարւոք եւ փոքր ձեւերի համար բարի, -ւոյ, փոքր, -ոյ). հավանաբար նույն ծագումն ունեն -աք-ը արտաքին, արտաքս, եւ -ք-ն՝ ներքին, ներքոյ բառերում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բանաք,
սլաք
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։