Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որ» որոնման արդյունք՝ 4475 բառահոդված
· Էջ 435 / 448
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԳԱՆ
«աստուածագան, զարմանագան, սրբագան»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. zan
«տեսակ»
Կազմված է -ա- հոդակապից եւ բուն -զան բաղադրիչից, որ իրանական ծագում ունի (zan «տեսակ»)։ բազմազան, հրաշազան բառերը կամ ամբողջովին իրանական փոխառություններ են, կամ բազում, հրաշ իրանական փոխառություններից -զան-ով հայկական կազմություններ։ -զան-ը դերանվանական հիմքերի հետ կազմում է, այսպես կոչված, կցական բարդություններ, այլեւ հանդես է գալիս կրկնությամբ՝ զանազան։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աստուածագան,
զարմանագան,
սրբագան,
բազմազան,
հրաշազան,
բազում,
հրաշ,
հիզան,
որզան,
զանազան
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԺԵՏ
(աժետ, ուշ՝ -աժոտ, -աժատ)
«լուսաժետ, որկորաժետ, որովայնաժետ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. žatan (zatan)
«խփել»
Կազմված է -ա- հոդակապից (հին հիմքային տարրից) եւ բուն -ժետ բաղադրիչից, որ ծագում է իրան. žatan (zatan) «խփել» բայի հիմքից՝ «-հար» նշանակությամբ։ Հանդիպում է իրանական փոխառություններում։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լուսաժետ,
որկորաժետ,
որովայնաժետ,
ախտաժետ,
դիւաժետ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԼ
-(ո)լ, -ուլ
(-ել, -իլ)
«մնալ, ուտել, ուտիլ (-ել), գոլ, հեղուլ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-lo-
ածանց
Բայի անորոշ ձեւը կազմող այս ածանցը կազմված է -ա-, -ե-, -ի-, -ու- հիմքային ձայնավորներից եւ -լ- տարրից, որ ծագում է հ.-ե. *-lo- ածանցից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մնալ,
ուտել,
ուտիլ,
գոլ,
հեղուլ
Էջ 793, սյունակ 1
-ԱԼԻ
(-ելի, -իլի)
«զարմանալի, իմանալի, ուտելի, ընդունելի, հեղի»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *-liyo-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-l(o))- + *-iyo-)
բաղադրյալ ածանց
Դերբայական այս ածանցը կազմված է հիմքային ձայնավորներից (ընդ որում -ի-ն փոխարինվում է -ե-ով, իսկ -ու-ն սղվում է) եւ -լի տարրից։ Թոխարական զուգահեռը ցույց է տալիս, որ -լի, սեռ. -լւոյ ածանցը գալիս է հնդեւրոպական...
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զարմանալի,
իմանալի,
ուտելի,
ընդունելի,
հեղի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
թոխ.
-lye, -(l)le «գերունդիումի կազմիչ՝ պարտավորվածության իմաստով»
Մատենագիտություն
Тохарские языки 1959, 97
Էջ 794, սյունակ 1
(Ա,Ե)ԼԻ
Բնիկ հնդեւրոպական
շրջանից եւ ոչ թե հայկական նորագոյացում է՝ կազմված անորոշի -(ա,ե)լ-ով եւ -ի ածանցով: Զոլտան համեմատում է լատ. -ilis ածանցի հետ (agilis, docilis եւ այլն) (Solta 1974, 64), բայց այս դեպքում չի բացատրվում -լի-ին նախորդող ձայնավորների բնույթը: -(ա,ե)լի ածանցը հանդես է գալիս նաեւ հոգնակերտ -ք-ի հետ միասին
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արբեցիք,
լսելիք,
բառնալիք,
զարմանալիք,
գտելիք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
agilis, docilis
Մատենագիտություն
Solta 64
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԾ
«գթած, երկյուղած, ողորմած, հոգնած, ուսած (սրանք հետագայում դերբայացել են), ասած, գործած, կազմած, կոտորած, ծուլած»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ag-
(անմիջական նախաձեւ՝ *ag-yo-)
հ.-ե. g' > հայ. ծ անցմամբ
Ծագում է ած-ել բայի արմատից (հմմտ. գթած «գութ ածող»): հնարավոր է համարվում նաեւ գոյականակազմ -ած-ի հնդեւրոպական ծագումը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գթած,
երկյուղած,
ողորմած,
հոգնած,
ուսած,
ասած,
գործած,
կազմած,
կոտորած,
ծուլած
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
άρπαξ, -αγος «թալանչի, ավարառու, թալան, ավար»
Մատենագիտություն
Greppin 22
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԾՈՅ
«խարտածոյ, ձուլածոյ, կոփածոյ, կռածոյ, մթերածոյ, քերածոյ»
Բնիկ հնդեւրոպական
Կազմված է -ած եւ -ոյ վերջածանցներից. հակառակ Գրեպինի կարծիքի (Greppin, 1975, 23)՝ հանդես է գալիս որպես միասնական վերջածանց, այսինքն՝ սրանով կազմված բառերը -ած-ով բառերի երկրորդային ածանցումները չեն: նրանք հաճախ -ած-ով զուգահեռներ չունեն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարտածոյ,
ձուլածոյ,
կոփածոյ,
կռածոյ,
մթերածոյ,
քերածոյ
Մատենագիտություն
Greppin 23
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԿ
I
«աղյուսակ, անտառակ, գավառակ, գետակ, լճակ, տնակ»
Փոխառություն (հավանաբար)
Աղբյուր՝ իրան. -ak
(հավանաբար)
որ որոշ տարածքներում թերեւս ունեցել է փոքրացուցիչ արժեք (հմմտ. գնդակ-գունդ, նկանակ-նկան, սրահակ-սրահ իրանական փոխառությունները): հնարավոր է ենթադրել -ակ-ով կազմությունների բաղարկում հ.-ե. *kon > հայ. -կ(ն) ածանցով բնիկ հնդեւրոպական բառերի հետ, ինչպես -իկ եւ -ուկ ածանցների դեպքում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղյուսակ,
անտառակ,
գավառակ,
գետակ,
լճակ,
տնակ,
գնդակ,
նկանակ,
սրահակ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԿ
II
«բոլորակ, գիտակ, երգակ, էակ, հասակ, տեսակ, քանակ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. -ak
որ առկա է իրանական փոխառություններում՝ հաճախ առանց -ակ-ով ձեւերի առկայության
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բոլորակ,
գիտակ,
երգակ,
էակ,
հասակ,
տեսակ,
քանակ,
ախորժակ,
բուժակ,
դիմակ,
կամակ,
նուիրակ,
վրիպակ,
քանդակ
Էջ 794, սյունակ 1
-ԱԿԻ
«ետքնակի, երկակի, հնգակի, յոգնակի, հոլովակի, քառակի, արշաւակի, երեւակի, թեթեւակի, կողմնակի, ուղղակի»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
Ծագում է -ակ ածանցի սեռական-տրական հոլովաձեւից, որ հետո որպես ինքնուրույն ածանց տարածվել է առանց -ակ-ի ձեւերի վրա: այս մեկնության դեպքում պատահական պետք է համարել նմանությունը հուն. -ακις եւ խեթ. -anki
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
առանձնակի,
ընդելակի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
-ακις «հնգիցս, հինգ անգամ» (πεντάκις)
խեթ.
-anki «երկիցս, երկու անգամ» (2-anki)
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։