Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«հետ» որոնման արդյունք՝ 1179 բառահոդված
· Էջ 41 / 118
Էջ 309, սյունակ 1
ԽԱԼԻ(Ն)Ճ
«մի ծաղիկ»
Ստուգաբանություն
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 315) հնարավոր է համարում համեմատել խալանճ (խալանջ) բառի հետ:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 310, սյունակ 1
ԽԱԾԱԲՐԵԼ
(խածբրել, խածփրել, խացփրել, բրբ. խասպրել)
«փչացնել»
Ծագումն անհայտ է (՞)
Կապ ունի՞ խած- արմատի հետ:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 311, սյունակ 1
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂ
I
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ու, -ի, -ից)
«խաղ, ծաղր, կատակ, թատրոն, երաժշտական մի ձայնանիշ, հող, շարժում, ընթացք, վազք, արշաւ, խայտալը»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«քշել, արագ շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khl- (կամ *khəl-))
Կապ ունի՞ արդյոք խեթ. kalai «շարժել» բայի հետ։ Խաղալիք-ի խաղ-ը թերեւս կապուած է *(s)k(h)el- «ծռել, հենել, ծուռ» արմատի հետ, որտեղից կան մարմնի մասերի զանազան անուանումներ, որտեղից ծագում է խեղ արմատը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղալ,
խաղալիկ,
խաղալիք,
խաղարար,
խաղազուրկ,
խաղատակ,
խաղաց,
արագախաղաց,
ծանրախաղաց,
բազմախաղաց,
թատերախաղք,
լարախաղացութիւն,
խաղագնդակ,
խաղաթուղթ,
խաղամոլ,
խաղասրահ,
խաղատոմս,
խաղարկութիւն,
թղթախաղ,
նարդախաղ,
խաղտուտ,
խաղտուտիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kaladati «ստիպում է, քշում է, տանում է, համարում է»
ալբ.
gil «բերել, տանել»
հուն.
κελλω «ափ քշել (նաւը)»
հուն.
κολεα, κολια «մի պար»
հուն.
κλονος «իրարանցում, արագ շարժում»
հուն.
κλονεω «քշել, արագ հալածել»
լատ.
celer «արագ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂ
III
«լաց»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«կանչել, կոչել, աղմկել, հնչել»
*k/kh անցմամբ
Հազիվ թե կապ ունենայ հնդեւրոպական *kel- «կանչել, կոչել, աղմկել, հնչել» արմատի հետ (*k/kh անցմամբ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղապատուիլ,
խաղապատանք
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂԱԽ
I
(խաղաղ)
«նավ, նավակ»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ պ. kalak
(թերեւս)
«տակալաստ»
Աղբյուր՝ թրք. kelek
(թերեւս)
թեեւ հնչիւնական համապատասխանութիւնը սովորական չէ (հմմտ. Աճ. ՀԱԲ 2, 320)։ Քիչ հաւանական է բնիկ հնդեւրոպական ծագումը (հմմտ. լիտվ. kėlnas «լաստ. նաւակ», kėltas «լաստ», ռուս. челн «մակոյկ, փոքր նաւակ», որոնք գալիս են *kel- «բարձ-»)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
kėlnas «լաստ. նաւակ»
լիտվ.
kėltas «լաստ»
ռուս.
челн «մակոյկ, փոքր նաւակ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 320
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱԽ
II
«կաշի, մորթ»
Ծագումն անհայտ է
Կապ ունի՞ արդեոք խաղախ «նավ, նավակ» բառի հետ, եթե սա բուն նշանակում է «տկալաստ» եւ ունեցել է «կաշի, անմագ կաշի, տիկ» իմաստները: Ավելի քիչ հավանական է համեմատութիւնը հ. իսլ. skjall «կաշի» բառի հետ, որ բխեցնում են հնդեւրոպական *(s)kel- «կտրել» արմատից (*khl- կամ *khol- >խաղ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղախորդ,
նորխաղախորդարան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
թրք.
kelek «մագաղաթ եւ տիկ»
հ. իսլ.
skjall «կաշի»
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱՂ
(կա նաեւ մ. հ. խաղոդիլ «խաղաղվել, հանգստանալ, մեղմանալ, թուլանալ»)
«խաղաղ, հանդարտ, հանգիստ»
Բնիկ հնդեւրոպական (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *khl-
(անմիջական նախաձեւ՝ *khl- (կամ *khəl-, *khəl-))
կրկնաւոր կամ -աղ ածանցով ձեւ
եթե ճիշտ է Մեյեի համեմատութիւնը հուն. χαχαω «արձակել, թողնել, թուլացնել» բայի հետ: Թերեւս հնարաւոր է նաեւ համեմատութիւնը կաղաղ «որջ» (սկզբնապես «հանգստավայր, ապաստարան») բառի հետ՝ կ/խ հերթագայութեամբ (հմմտ. կեղ «ծուռ» - խեղ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղաղանալ,
խաղաղական,
խաղաղակոյտ,
խաղաղարար,
խաղաղիկ,
խաղաղութիւն,
հետախաղաղ,
հողմախաղաղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
χαχαω «արձակել, թողնել, թուլացնել»
Մատենագիտություն
Meillet, EGCAC 36
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱՍՈՒԾ
«տխուր, տրտում, խոժոռ, մռայլ» եւ «տխմար»
Անստույգ (թերեւս)
Բաղադրյալ կազմութիւն, բայց թե՛ *խաղ եւ թե՛ *սուծ հնարաւոր արմատների բնոյթը պարզ չէ: մուծ-ը թերեւս կարելի է համեմատել հուն. μυγμαῖος «հառաչանք» բառի μυy (<*mug-) արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղամածիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
μυγμαῖος «հառաչանք» (μυy (<*mug-) արմատի հետ)
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱՍԱՄ
(-ի, -աց)
«վանդականդաղեր»
Անստույգ (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kolə-
«հյուսել»
*kh-ով ձեւ
Թերեւս կրկնաւոր խաղ արմատից, որ հազիվ թե կարելի լինի կապել հնդեւրոպական *kolə- «հիւսել» արմատի *kh-ով ձեւի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղխամետայ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։