Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Արդյունք՝ 11298 բառահոդված (շտեմարանում ընդհանուր՝ 11298) · Էջ 405 / 1130
Արտահանման համար ընտրեք որեւէ զտիչ (լեզու, ծագում, կասկածելիություն կամ բառ)
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
Խ(Ի)ԼԱԼ «մի բոյս՝ bunium bulbocastanum» (բուսաբանական)
Փոխառություն
Աղբյուր՝ պ. xīlāl < արաբ. xilāl «քչփորիկ» «մի բոյս»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 372
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
Խ(Ի)ԼԱՅ (ղիլայ, խլ(ղ)աթ, խիշայ) «նուիրատրուած թանկագին զգեստ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. *xīlā
Աղբյուր՝ արաբ. xilat
հմմտ. արաբ. xilat
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլատեռ, խ(ի)լայել, խ(ի)լաթել
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 372
Տե՛ս նաեւ
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻԽԱԲԱՍ (եխիխասար՞) «խուխ, թուք, կեղտոտ բան»
Ծագումն անհայտ է
կրկնաւոր կազմութիւն՞
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻԾ «մեղադրանք, ստգտանք»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-d- «կտրել, անջատել»
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ed- «ճեղքել, պատռել» փոխաբերութեամբ եւ *k>*kh անցմամբ
Քիչ հաւանական է նաեւ կապը խիղձ կամ խեղճ արմատների հետ (Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծբիծ, խծբծել
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻԿԱՐ «իմաստուն»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. Hiqār «հատուկ անուն»
հատուկ անունից
Մատենագիտություն
H. AG 268; Աճ. ՀԱԲ 365
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻՂԲ «շատ, ստուար, որոշ քանակի»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-(e)p- «կտրել»
որտեղից՝ գոթ. halbs, հայ. խեղփ «կես»
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ. halbs
հայ. խեղփ «կես»
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻՂՃ (-ի, -ից) (խեղճ, խիղծ) «խիղճ, խղճմտանք, կարեկցանք. չար»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kheldio- «պարտաւոր լինել» (անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kel-)
Քիչ հաւանական է կապը հնդեւրոպական *(s)kel- «կտրել» արմատի հետ, որտեղից՝ հուն. κολονω «վնասել, փչացնել, ստորացնել», լատ. calamitas «դժբախտութիւն», clādēs աղէտ»։ - Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114 (ընդհանրապէս հնարաւոր է հնդեւրոպական երկու արմատների կապը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խղճել, խղճալ, խղճական, խղճամիտ, խղճմտանք, խղճալի, անխիղճ
Նոր՝
խեղճմութիւն, խղճահարութիւն, անխղճօրէն, անխղճմտանք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ. kaltė «հանցանք, մեղք, պարտականութիւն»
լիտվ. kaltas «մեղաւոր, հանցաւոր, պարտական»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻՃ ուշ՝ -ի, -ից «խիճ, կոպիճ, քարի կտորտանք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d- «կտրել, անջատել» (անմիջական նախաձեւ՝ *khidio-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)h(h)ēd- «ճեղքել, պատռել»
Կապ ունի՞ կիճ «մարմար» բառի հետ՝ կ/խ լծորդությամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խճաքար, խճամած, խճել, խճեայ, մանրախիճ
Նոր՝
խճուղի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ. ցոփլ
հուն. σχιδαξ «տաշեղ»
լիտվ. skiedà «տաշեղ, եղան»
լիտվ. skiedarèi «տաշեղ, եղան»
Էջ 331, սյունակ 1 Էջ 331
ԽԻՏՈՒԼԱԿԱՆ «մի տեսակ կավ»
Բնիկ հնդեւրոպական
Բաղկացած է խիմուլա կղզանունից եւ հայ. կան բառից որպէս թարգմանութիւն հուն. Կիմոլիա գի բառակապակցության:
Էջ 331, սյունակ 1 Էջ 331
ԽԻՆ «կարագ, յուղ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ (s)kei-(d)-o- «կտրել, անջատել» (անմիջական նախաձեւ՝ *khi(d)-no-)
թերեւս նաեւ հայ. խեժ: Այս արմատից են *ski-no- հիմքով գերմաներեն մի շարք բառեր:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնոցի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ. skiesti (skiedziu) «նոսրացնել, ջրիկացնել»
ռուս. цедить «քամել»
ռուս. чистить «մաքրել»