Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«մար» որոնման արդյունք՝ 944 բառահոդված
· Էջ 40 / 95
Էջ 344, սյունակ 1
ԽՈՐԹ
ուշ՝ -ոյ, -ու, -ի, -ից
«հարճորդի, պոռնկորդի, խորթ (անհարազատ) որդի, խորթ, կեղծ, կոշտ, անհարթ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կնճռոտվել, կծկվել, անմշակ կաշի, թեփ, կեղեւ, չորացած, նիհար, հյուծված»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khorth-)
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *khorth-` *(s)ker- «կնճռոտվել, կծկվել, անմշակ կաշի, թեփ, կեղեւ, չորացած, նիհար, հյուծված» արմատից: հմմտ. ատամնային ածականով՝ հ. վ. գ. scrato «չար ոգի», շվեդ. skratte «ուրվական», նորվ. screda «թույլ մարդ», մ. ն. գ. schrade «բարակ, նիհար, խղճուկ», հ. իսլ. skydda «կծկված կաշի», լիտվ. skràusti (skraudù) «խորդուբորդանալ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խորթանալ,
խորթութիւն,
խառնախորթ,
աւտարախորթ,
խորտուբորտ,
խորդուբորդ,
խորթուբորթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scrato «չար ոգի»
շվեդ.
skratte «ուրվական»
նորվ.
screda «թույլ մարդ»
մ. ն. գ.
schrade «բարակ, նիհար, խղճուկ»
հ. իսլ.
skydda «կծկված կաշի»
լիտվ.
skràusti (skraudù) «խորդուբորդանալ»
Էջ 344, սյունակ 1
ԽՈՐԻՍԽ
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ի, -ից)
(«խորիխս, մեղրահաց, մոմով մեղր, յուղով եւ մեղրով պատրաստված խմորեղեն»)
«խորիխս, մեղրահաց, մոմով մեղր, յուղով եւ մեղրով պատրաստված խմորեղեն»
Անստույգ (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kār-
«մեղրամոմ»
բայց լատիներենը (եթե փոխառություն չէ հունարենից) եւ հայերենը (եթե իրոք պատկանում է այս խմբին) ցույց են տալիս այլ ձայնավորում (հայերենը նաեւ *k>*kh անցում)
Թերեւս պատկանում է զուգահեռների այն խմբին, որոնց համար Պոկոռնին (Pok. IEW 1, 532) վերականգնում է *kār- «մեղրամոմ» արմատը, բայց լատիներենը (եթե փոխառություն չէ հունարենից) եւ հայերենը (եթե իրոք պատկանում է այս խմբին) ցույց են տալիս այլ ձայնավորում (հայերենը նաեւ *k>*kh անցում):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մեղրախորիսխ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κηρός «մեղրամոմ»
հուն.
κηρίον «մեղրահաց»
լիտվ.
krys «խորիսխ, մոմով մեղր»
լեհ.
skárzyk «խորիսխ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 532;
Bugge KZ 10
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՃ
(խունջ)
«խրտվիլակ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keud-
«նետել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khudio-)
*k>*kh անցումով
այս նույն *(s)keu- արմատի *-k աճականով ձեւից է ծագում հ. վ. գ. sciuhen, գ. scheuchen «վախեցնել» բայը. (խրտվիլակ-ը նշանակում է «խրտնեցնող, վախեցնող»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խուճիճ,
խունջիճ,
խնջակ,
խունջակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
cōdati «քշում է, ստիպում է»
հ. հնդկ.
skundatē «շտապում է»
հ. վ. գ.
hossen, hotzen «արագ վազել»
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՄԱՐ
«հարբած, արբեցումից նոր սթափված, խենթ, գիժ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. xumār
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խումարութիւն,
խում(ա)րիլ
Մատենագիտություն
H. AG 268;
Աճ. ՀԱԲ 419
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՒՓՆ
(խուփ «փակ»)
«խուփ, կափարիչ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«ծածկել, փաթաթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-ph-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խփ(ան)ել (-նուլ),
խփրնկեց,
բացխփ(ն)իկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
skāuti, skunāti «ծածկում է»
հայ.
ցիւ
հուն.
σκυνια «հոնքեր»
լատ.
cucullus «գլխադիր, գլխանոց»
հ. վ. գ.
scūr «ծածկ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 951;
ՀԱԲ 423
Տե՛ս նաեւ
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՓ
-ոյ
(խոբ)
«խոփ, գութանի կամ արորի երկաթյա մաս»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ (s)kep-, *(s)kap-
«սուր գործիքով կտրել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khopho-)
խ/կ հերթագայությունը թերեւս առկա է խոփ/կոփել ձեւերի մեջ: Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 423-424) հնարավոր է համարում բխեցնել կովկասյան աղբյուրից՝ նշելով վրաց. xopi, xophi, մեգր. xopi, xobi, xophi «թի», կուր. hob «բահ» զուգահեռները:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոփակալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
kāf «ճեղք»
ալբ.
kep «տաշել, փորել»
հուն.
κοπτω «խփել, կոփել, կտրել, փշրել»
հուն.
κοπευς «հատիչ, դուր»
ռուս.
копать «փորել»
ռուս.
копье «նիզակ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 423-424
Էջ 353, սյունակ 1
ԽՏԻՂ
(բրբ. խստուտ, խստոռ, խտիկ)
«գրգիռ, մարմաջ, խտղտանք, խուտուտ»
Բնիկ հնդեւրոպական (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *k"ed-
«խայթել, ծակել, սրել, մղել, խթանել, դրդել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k"hēdilo-)
՞
Արմատը թերեւս պատկերավոր-բնաձայնական բնույթ ունի, եւ նման ձեւեր տարածված են նաեւ ոչ հնդեւրոպական լեզուներում
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտղտել,
խտղտանք,
խտղտումն,
խտղտելի,
խստողումն,
խստողտիլ,
խստողոտել,
ակնախստիղ,
ակնախստիտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. խլ.
hvot «մղում, խթանում, դրդում»
հ. վ. գ.
(h)wezzen «գրգռել, բորբոքել, սրել»
ֆինն.
kutittaa «խտղտել, խուտուտ ածել»
Մատենագիտություն
Ջահուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 140
Տե՛ս նաեւ
Էջ 355, սյունակ 1
ԽՐՈԽՏ
(խորոխտ)
«խրոխտ, համարձակ, հպարտ, խրոխտություն, համարձակություն, հպարտություն»
Ծագումն անհայտ է (՞)
(իրանականա՞ն)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խրոխտանալ,
խրոխտումն,
խրոխտաձայն,
դիւախրոխտ,
ճխախրոխտ
Էջ 357, սյունակ 1
ԾԱԽ
(-ոյ, -ի, -ից)
«ծախս, վատնում, սպառում, վաճառում, վաճառք»
Ծագումն անհայտ է
Հազիվ թէ կապ ունի օս. cūx/cox «պակաս. զուրկ» արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծախել,
ծախսումն,
ծախիչ,
մարդածախ,
մեծածախ,
բազմածախ,
գազանածախ,
դիւրածախ,
եզնածախ,
հացածախ,
անծախ,
անծախական,
անծախող
Նոր՝
ծախսել, ծախսարար, մանրածախ
ծախսել, ծախսարար, մանրածախ
Էջ 358, սյունակ 1
ԾԱՄ-(ԵԼ)
«ծամելը, ծամում, որոճում, մտքով որոճում»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *g'embh-
«կծել, կրծել, ատամներով ջարդել, ծամել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'mbh-)
արմատից. հմմտ. հ. հնդկ. jámbhatē, jábhatē «ատամներով բռնել», հուն. γομφίος «ատամ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծամել,
ծամելի,
ծամն,
անծամ,
մեղմածամ,
ծամոն
Նոր՝
անծամելի, դժվարածամ, անծամել, ծամծմել, ծամծմուտ, ծամծմորել, ծամծմացնել, ծամարան, ծամանիկ, ծամուկ
անծամելի, դժվարածամ, անծամել, ծամծմել, ծամծմուտ, ծամծմորել, ծամծմացնել, ծամարան, ծամանիկ, ծամուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jámbhatē, jábhatē «ատամներով բռնել»
հուն.
γομφίος «ատամ»
Մատենագիտություն
H. IF Anz. 42;
Աճ. ՀԱԲ 441
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։