Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՒԹ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ti-
ածանց
Անկասկած, -թ- տարրը ծագում է հ.-ե. *-ti- ածանցից, բայց -աւ-ի ծագման հարցը միանշանակ լուծում չունի. այն կարող է գալ *-au-ից (Մէյե. հմմտ. *-eu-ti > -ոյթ), *-ap-ից (Շարպանտիէ. հմմտ. հ.հնդկ. jñapti «իմացութիւն») կամ *-ak-ից (Գորդել որ ենթադրում է *-ak-ye- > աչ- եւ *-ak-ti- > -աւթ անցումներ). հնարաւոր է նաեւ ւ-ի նոյնպիսի յաւելում, ինչպէս յատանեմ- յաւտ տիպի դէպքում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծանաւթ,
այլեւ,
թերեւս,
աղաւթ-ք,
ամաւթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ.հնդկ.
jñapti
«իմացութիւն»
Մատենագիտություն
Մէյե. None;
Շարպանտիէ None;
Գորդել None
Տե՛ս նաեւ
Էջ 803, սյունակ 1
-ԵԱՆ
I
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ti-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-tiyn- կամ *-tiHn-)
Համընկնում է -ունդ, -իստ, -ուստ ածանցներով վերջացող բառերի սեռական-տրականի վերջաւորութեան հետ, որ պարունակում է հ.-ե. *-ti- եւ *-n/n- հիմքային տարրերը՝ *-tiyn- կամ *-tiHn- > -տ/թ/դեան. այս դէպքում -եան-ի համար պէտք է ենթադրել *-iyn- կամ *-iHn- > -եան զարգացումը. պէտք է ենթադրել, որ հետագայում վերջնավանկային *-i-ի անկմամբ -եան-ն ընկալվել է որպէս ինքնուրոյն ածանց եւ տարածվել սկզբնապէս *-i- չպարունակող բառերի վրայ. ածանցի ծագման ընթացքը լավ երեւում է արդ (<*rti-) -արդի եւ արդեան ձեւերի համեմատությամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
առաւօտեան,
աստուածեան,
երեքեան,
եայկեան,
ներբողեան
Տե՛ս նաեւ
Էջ 804, սյունակ 1
-ԵԿԱՆ
«շայեկան (շահեկան)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Անկասկած, -ական ածանցի տարբերակն է` միացած շահ, -ի «օգուտ» բառի հիմքային -ի-ով ձեւի հետ (*շահ/ -ի- ական > շահ / յեկան):
Տե՛ս նաեւ
Էջ 804, սյունակ 1
Էջ 806, սյունակ 1
-ԻԿ
«աղջիկ, այրիկ, աչիկ, մասնիկ, փոքրիկ, այլեւ Աստղիկ, Ձուիկ, Յուսիկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-kon-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-i-)
բաղադրյալ *-kon- ածանցից՝ *-i- հիմքակազմ տարրով
Ինչպես ցույց է տալիս իկ-ով բառերի թեք հոլովների -ն- ով հիմքը (աղջիկ, -ան, աչիկ, -ունք եւ այլն), ծագում է հնդեւրոպական բաղադրյալ *-kon- ածանցից՝ *-i- հիմքակազմ տարրով եւ *-kon- > -կն ածանցմամբ: *k-ն ն-ից առաջ չի շնչեղանում, ինչպես ակն, ձուկն, մուկն (հմմտ. նաեւ մատն < *-mat-) բառերում: Եզակի ուղղականի համար հնարավոր է ենթադրել սկզբնական *-n-ի անկում եւ թերեւս...
Էջ 808, սյունակ 1
-ԻՒՆ
«բախիւն, գոչիւն, լալիւն, սասափիւն, փայլիւն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-iōn-
ածանց
Ծագում է հ.-ե. *-iōn- ածանցից, որ թերեւս, մասամբ խառնվել է հ.-ե. դերբայական *-mno-ով կազմությունների հետ, ինչպես ցույց են տալիս գոչիւն-գոչումն, լալիւն-լալումն տիպի զուգահեռ ձեւերը: Թերեւս միեւնույն ածանցն է առկա մքագնած հիմքով ածին, անկիւն, արդիւն, արիւն, հերիւն բառերում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բախիւն,
գոչիւն,
լալիւն,
սասափիւն,
փայլիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
regio
«ռեգիոն»
սեռ. -ionis
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԱԾ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է բայական -ու- հիմքակազմ տարրից (հմմտ. կալուած-կալում, հարուած-հարում, հեղուած-հեղում, յաւելուած-յաւելում, եւ -ած վերջածանցից. հետագայում տարածուել է -ու- հիմք չունեցող ձեւերի վրայ (հմմտ. գործուած - գործեմ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անկուած,
արբուած,
գործուած,
հաստուած
Էջ 812, սյունակ 1
-ՈՒՆՔ
«արտեւանունք, երիցունք, խրախունք, կոչունք, հրաշունք, մկանունք, ցցունք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-on-es
հ.-ե. *-n-ով հիմքերի հոգնակի ձեւ
Հաւաքականակերտ այս ածանցը ծագում է հ.-ե. *-n-ով հիմքերի հոգնակի *-on-es ձեւից՝ հանդիպելով -ն-ով եւ -ո-ով վերջացող մի շարք բառերի հոգնակիում՝ թոռն-թոռնունք, հարս-հարսունք, ողն-ողնունք, տոռն-տոռնունք եւ բարձր-բարձունք, մանր-մանունք։ մի կողմից -ն-ով հիմքերի վաղ անկումը եւ մյուս կողմից՝ -ք-ով ձեւերի հոգնակիի անկախ գիտակցումը հանգեցնում են -ունք-ի անկախացմանը՝ որպես հավաքական հոգնակերտի, այս գործընթացը հար եւ նման է -ինք-ով ձեւերի տարածման գործընթացին:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արտեւանունք,
թոռնունք,
երիցունք,
հարսունք,
խրախունք,
ողնունք,
կոչունք,
տոռնունք,
հրաշունք,
բարձունք,
մկանունք,
մանունք,
ցցունք
Էջ 813, սյունակ 1
-ՈՒՐ
(հմմտ -ար, -իր, -որ)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ro-
նախորդող համաբանական կամ *-ծ-ից ծագող -ու-ով
Ծագում է հ.-ե. *-ro- ածանցից՝ նախորդող համաբանական կամ *-ծ-ից ծագող -ու-ով (հմմտ. թաքուր-թարթափուր եւ *bhlo-ro > բլուր)։ սլուր-ի հիմքը հավանաբար *սուլ-ն է, որ պահպանվել է սլաք բառի մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թափուր,
թարթափուր,
թաքուր,
սլուր,
բլուր
Էջ 814, սյունակ 1
-ՏԻ
«մանկտի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կարելի է ենթադրել, որ ինչպես -ոտի հավաքականակերտ ածանցը կազմված է -ոտ եւ -ի ածանցներից, այնպես էլ -տի-ն կազմված է -ոտ եւ -ի ածանցներից. սակայն այս ենթադրության համար առայժմ որոշակի ապացույցներ չկան:
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։