Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 487, սյունակ 1
ՃԱՅ
-ի, -ից
«ուրուր, ագռաւացեղ մի թռչուն, մի արագիլ, մի տեսակ ծովաթռչուն»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
Բնաձայնական կազմութիւն, որի նման կազմութիւններ կան հնդեւրոպական եւ ոչ հնդեւրոպական լեզուներում։ Աճառեանը (ՀԱԲ 3, 180-181) բերում է այս ձեւերը, բայց դրանց յարաբերութիւնը անյայտ է համարում։ Կա նաեւ հայ. բ. ճարեց «սեւ կեռնեխ»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ճայեակ,
ճայեկ,
անտառաճայ,
մայրեճայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
чайка
«ուրուր»
վրաց.
čari, čaro
«ուրուր»
թրք.
çay
«ցին»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 180-181
Էջ 504, սյունակ 1
ՄԱՄ
«տատ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *mam(m)a
(անմիջական նախաձեւ՝ *mā)
բոբովաբառ է (մանկական բառ)
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *mam(m)a նախաձեւից, որ ունի նաեւ ոչ կրկնավոր *mā ձեւը եւ բոբովաբառ է (մանկական բառ)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մամխոտայ,
նախամամ,
երկմամ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
mām(ā,-i)
«մայր»
հուն.
μάμμη
«մայր, տատ»
լատ.
mamma
«ստինք, մայր»
լիտվ.
māmā
«մայր»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 604;
ՀԱԲ 242
Էջ 504, սյունակ 1
ՄԱՄԱՅ
«մամաց, կաթնանյութ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *mam(m)a
«մայր»
բոբովաբառից (մանկական բառից)
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական *mam(m)a բոբովաբառից (մանկական բառից), որ ուներ հիմնականում «մայր» իմաստը. բառը ուղեկցվում է նաեւ այլ իմաստներով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
mamma
«մայրիկ (մանկ.), ստինք, ծիծ»
Էջ 506, սյունակ 1
ՄԱՅՐ
I
(-աւր, -արբ, -արբք)
«մայր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *māter-
արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մայրաբար,
մայրակեր,
մայրակնութիւն,
մայրաքաղաք,
մայրաքոյր,
մայրեղբայր,
մայրեղբայբորդի,
անմայր,
գորովամայր,
եղբարամայր,
մանկամայր,
մատաղամայր,
կնքամայր,
ոսկեմայր,
կուսամայր,
համամայր,
միամայր,
միամաւրաց,
մայրատ,
մերատ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
mātar
ավ.
mātar
հուն.
μήτηρ
դոր. μάτηρ
լատ.
māter
հ. իռլ.
máthir
հ. վ. գ.
muoter
Մատենագիտություն
H. AG 472;
Աճ. ՀԱԲ 246
Էջ 506, սյունակ 1
ՄԱՅՐ
II
«անտառային մի ծառ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *māter
«մայր, մայր (պտղաբեր) ծառ, ծառանյութ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մայրի,
մայրակոկի,
մայրակոփեայ,
մայրարուսակ,
մայրագերան,
մայրատոր,
մայրետրութիւն,
մայրիփայտեայ,
թաւամայրի,
թանձրամայրի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
māteria
«պտղաբեր ծառի շառավիղ, փայտանյութ, նյութ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 247
Էջ 506, սյունակ 1
ՄԱՅՐ
III
«մթություն, խավար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *mer-
«առկայծել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *mrio- կամ *morio-)
թերեւս կապված կամ բաղարկված է *mer- «սեւացնել, մթագույն, կեղտոտ բիծ» արմատի հետ
(ի մայր մտանել, ի մայրն դառնալ «մայր մտնել», դարձվածքներում՝ ժողովրդական ստուգաբանությամբ վերաիմաստավորված որպես մայր «մայրիկ»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արեւմայր,
արեւմարք,
մարիլ,
անմար,
մարմրիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
мара
«մառախուղ, մշուշ»
հ. սլավ.
mryj
«մշուշոտ, մռայլ»
հ. սլավ.
merknotí
«մթնել»
ռուս.
меркнуть
«աղոտանալ, մարել, մթնել, խավարել»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 138
Տե՛ս նաեւ
Էջ 506, սյունակ 1
Էջ 509, սյունակ 1
ՄԱՆՈՒԿ
(-ան, -ունք)
«նորածին, երեխա պատանի, երիտասարդ, սպասաւոր, զինուոր, փոքր ձագ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *men-
«փոքր, փոքրացնել, առանձին, մեկուսի»
(անմիջական նախաձեւ՝ *mǝnu-)
*-u-ով հիմքով
-ուկ-ը համարւում է ուշ յաւելում, բայց հնարաւոր է ենթադրել *mǝnu-kon- սկզբնաձեւ՝ *-k-ի (անտեղաշարժ *k) պահպանմամբ՝ -կն (սեռ. -կան), ուղղականում -ն-ի ուշ անկմամբ (-ուկն-ի համար՝ հմմտ. ձուկն, մուկն, արմուկն)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մանլիկ,
մանլուկ,
մանլտի,
մանկանալ,
մանկամարդ,
մանկամայր,
մանկաբարձ,
մանկաբարոյ,
մանկապէս,
մանկակորուստ,
գեղեցկամանուկ,
մանկապարտէզ,
մանկավարժ,
մանկատուն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
μάνυ
«փոքր, քիչ»
ըստ Հեսիքիոսի
Մատենագիտություն
H. AG 272;
Աճ. ՀԱԲ 255
Տե՛ս նաեւ
Էջ 511, սյունակ 1
ՄԱՌ(Ն)
««մշուշ, մեգ, մառախուղ» (հանդիպում է ի մառն մտանել, ի մառն դառնալ դարձվածքներում, որոնք զուգահեռ ունեն ի մայր մտանել, ի մայրն դառնալ դարձվածքներում)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *mer-
«առկայծել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *mr-no-)
արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մառնամուտ,
մառախուղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
մայր
(*mr-io-)
հուն.
μορτός
«մթին, մթագույն»
հ. սլավ.
mryj
«մշուշոտ, մռայլ»
լիտվ.
merknotí
«մթնել»
Էջ 513, սյունակ 1
ՄԱՏԱՂ
(-ոյ)
«մատաղ, մատղաշ մանուկ մատաղ հորթ, զոհ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *mad-
«թաց, խոնավ. կաթել. հյութեղ, պարարտ, բտած»
որտեղից նաեւ մածառակ, մաճար/ռ, այլեւ պ. maskah «թարմ յուղ», հ. վ. գ. Mast «գիրացում, բտում»: Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 267), հենվելով սլավոնական զուգահեռների վրա (հ. սլ. mladŭ, ռուս. младший «երիտասարդ, մատաղ»), բխեցնում է *mel- «մանրել» արմատից՝ *-d- աճականով եւ դրափոխությամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մատաղածին,
մատաղական,
մատաղամայր,
մատաղատուն,
մատաղել,
մատղաշ,
մատաղահաս,
մատաղատի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
maskah
«թարմ յուղ»
հ. վ. գ.
Mast
«գիրացում, բտում»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 694;
Ջահ. ՀԼՊ 136;
Աճ. ՀԱԲ 267
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։