Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 327, սյունակ 1
ԽԵՌ
(-ի, -ից)
«հակառակող, ըմբոստ, անսանձ, խոժոռ, խեթ, նախանձ, ոխ, հետ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«խոտորնակի, լայնակի (կտրել)»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khers- (*(s)kerts-))
Բնիկ հնդեւրոպական` *khers-` *(s)kerts- «խոտորնակի, լայնակի» ձեւից (*(s)ker- «կտրել»):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեռնել,
խեռալ,
խռել,
խեռութիւն,
խեռաբարոյ,
խեռային,
խեռական,
անխեռութիւն,
դժխախեռ,
խեղախեռ,
խեղախեռութիւն,
նենգախեռ,
խեռնակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
καρσιος
«շեղակի, անուղղակի»
(Հեսիք.)
հուն.
επι-καρσιος
«հակառակ, խոտորնակի»
լիտվ.
skēšas
«խոտորնակի, շեղակի»
ռուս.
через
«միջով»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 950
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԵՐԵՒԵՇ(Տ)
(հարէժ)
(-ի, -աց)
«մանրադրամ, լումա, բարակ թերթ, փոքր կտոր»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել»
*k>*kh անցմամբ
Կասկածելի է կապը հնդեւրոպական *(s)ker- «կտրել» արմատի հետ` *k>*kh անցմամբ։
Տե՛ս նաեւ
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԵՒ
«հիմար, խենթ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kebh-
«կտրել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khebh-)
խեւ °
Կապ ունի՞ հնդեւրոպական *(s)kebh- «կտրել, ճեղքել» արմատի հետ (*khebh- > խեւ °), որտեղից ծագում են հ. սլավ. xabiti, ռուս. խաբիտյ «փչացնել», չեխ, բրբ., սլովակ. chábit «հիմարացնել», չեխ. pochabý «խելագար, խեւ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեւ(ա)նալ,
խեւութիւն,
խեւուկ,
խեւաբար,
խեւանոց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. սլավ.
xabiti
ռուս.
хабить
«փչացնել»
չեխ.
pochabý
«խելագար, խեւ»
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԵՓ
«կարծր, պինդ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kep-
«կտրել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheph-)
խեփ (°)
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *(s)kep- «կտրել, ճեղքել» արմատի հետ` *kheph- > խեփ (°)։ Չկան վստահելի զուգահեռներ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեփանալ,
խեփոր
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԶԵԼ
(խուզ)
«պոկել, կտրել, խուզել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kēu-
«կտրել, անջատել, քերել, փորփրել, քչփորել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-gh-)
ձայնդարձային ձեւ
որտեղից նաեւ` խուզել ձայնդարձային ձեւը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խզումն,
խզելի,
խզտել,
խզրատել
Տե՛ս նաեւ
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԵԺ
(խիժ, խեճ)
«խեժ, թանձր հյութ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khei-gh-)
k>kh անցմամբ
որպես «ծառից անջատված»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զագիխեժ,
խեժուկ (խեզ)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
skiesti (skiedžiu)
«նոսրացնել, ջրիկացնել»
*-d աճականով լիով.
ռուս.
цедить
«քամել»
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԵԼ
(խիլ «եզր» ԲՀ)
«կողմ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khei-lo-)
k>kh անցմամբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խեշ
«կողքին»
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԵՇ
«կողքին, մոտ, «մի խեցեմորթ»»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-t-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheitio-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեշափառ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
skaidan
«բաժանել, անջատել»
հ. վ. գ.
suida
«սրի պատյան, բաժանում, սահման»
մ. վ. գ.
scheit
«բաժանում, ջրբաժան»
մ. վ. գ.
schit
«բաժանում, տարբերություն»
ռուս.
щит
«վահան»
ռուս.
защитить
«պահպանել»
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԻԶԱՐ
«մեծ սղոց»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēi-gh-)
*k>*kh անցմամբ եւ *-gh- աճականով
ավելի հավանական է փոխառություն լինելը, թեեւ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 364) ճանճ. (լազ.) xizari-ն փոխառություն է համարում հայերենից (ինչպես նաեւ քրդ. xəzar-ը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խիզարել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ճանճ. (լազ.)
xizari-
քրդ.
xəzar-ը
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 364
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻԼ
«փնտրտուք, որոնում, զննութիւն, անջատում, խզում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khēl-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kel-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլել,
խլխլել,
խլխլական,
խլումն,
խլոցք,
արմատախիլ,
արմատախլել,
թիկնախիլ,
լարախիլ,
դժուարախիլ,
տաշտախիլ,
տակախիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκύλλω
«պատռել, տանջել»
հ. իռլ.
skilja
«անջատել. տարբերել, հասկանալ»
հ. իռլ.
skil
«տարբերում, վճիռ»
մ. ն. գ.
schelen
«անջատել. տարբերել»
հ. անգլ.
scielian
«բաժանել. հեռացնել»
Մատենագիտություն
Mann, AIE 23;
Ջահուկյան, ՕԻԱՊԱՅ 113
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։