Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 191, սյունակ 1
ԴԵԳԵՐ
«ժամանակ անցկացնելը, հապաղում, դանդաղում», նոր՝ «թափառում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dheu-
«պտտվել, ցրիվ գալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *dheu-er-)
որի համար վերականգնվում է «պտտվել, ցրիվ գալ» իմաստը։ Այդ նույն արմատից է համարվում դեդեւիլ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դեգերանք,
դեգերումն,
դեգերել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
α-θυρω
«խաղալ, զվարճանալ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 196, սյունակ 1
ԴԵԶ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dheig'h-
«(կավ, խմոր) հունցել, շաղախել, ձեւավորել, քսել»
Հնարավոր է նույն արմատից ծագող իրանական ձեւի միջնորդություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դիզան,
բոցադեզ,
բազմադեզ,
բոլորադեզ,
երկայնադեզ,
փոփրադեզ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
dēhī
«թումբ, պատնեշ, ամբարտակ»
ավ.
duēzayeiti
«դիզում է, կանգնեցնում է, բարձրացնում է»
հուն.
tēīxos
«պատ, պարիսպ»
Մատենագիտություն
H. AG 439;
Աճ. ՀԱԲ 659
Էջ 199, սյունակ 1
ԴԻԿԼԻԿՈՆ
(դիկղիկոն)
«մի տեսակ թաղանթ (մարմնի մեջ)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. *δικλίκον
ճիշտ չէ δικλίδον ձեւ վերականգնելը, եթե նկատի առնենք, որ Թրակացու քերականության մեջ այս բառը հիշված է իբրեւ օրինակ նախահարաշեշտավոր բառի
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 668
Էջ 205, սյունակ 1
ԴՌԻՆՃ
«մի բոյս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dher-
(անմիջական նախաձեւ՝ *dh(ē)rendio- (՞))
տարբեր բոյսերի համար կասկածով վերականգնուող *dheregh-no-(e)s- հիմքերի կողքին
տարբեր բոյսերի համար կասկածով վերականգնուող *dheregh-no-(e)s- հիմքերի կողքին:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
կելտ.
drageno
««փշաբուփ»»
<*dhrg'h
գ. բրբ.
dirnlein
««հոն»»
լիտվ.
drigne
««բանգի (թունաւոր խոտ)»»
ռուս.
дерен
««հոն»»
հուն.
τρεχνος
««ճյուղ»»
Էջ 212, սյունակ 1
ԵԿԹԱՓՍՏԵԼ
(եկթափիստե, եկթամբիստե)
«հիանալ» կամ «տխրել» կամ «մտահույզ» (լինել) կամ «զարհուրել»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. εκθαμβεσθαι
«զարմանալ, ապշել»
բայց մի ձեւից: Ամալյանը (ԲՀ 363) բխեցնում է εκπλεκτικός «հիացական», εκπληξις «հիացում» (ավելի ճիշտ՝ «ապշած» եւ «ապշություն») բառերից, որոնք ձեւով հեռու են կանգնած:
Էջ 216, սյունակ 1
ԵՂՋԻՒՐ
(հին՝ եղջեր), -ջեր, -ջերց (-ջերաւ)
«եղջիւր, կոտոշ, պոզ, սրվակ, մի անկիւնազարդ, այծեղջիւր (պտուղ)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k’er-
«վերնամաս, գլուխ, եղջիւր, գագաթ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k’reuer- կամ *k’reuro-)
արմատից ենթադրված
*k՛reuer- կամ *k՛reuro- նախաձեւի դեպքում ենթադրվում է *k՛r-ի նույնպիսի զարգացում, ինչպես *bhr-ի դեպքում (աղբիւր եւ եղբայր բառերում), որը քիչ հավանական է․ անհավանական է նաեւ խեթ․ *karauar «եղջիւր» եւ հայ․ եղջիւր բառերի համար *ghr-ով նախաձեւի վերականգնումը (փոխանակ *k՛r-ով նախաձեւի)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եղջերու,
եղջերատր,
եղջերիկ,
եղջերուաքաղ,
եղջերցել,
միեղջերու,
մահիկեղջիւր,
ռնգեղջիւր,
այծեղջիւր,
միեղջիւր,
եղջերենի,
եղջերաւոր,
եղջիւրաքոյս,
եղջիւրահանդիպեալ
Էջ 223, սյունակ 1
ԵՐԵՐ
(երր)
«երերում, տատանում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tres-
«դողալ, երերալ»
կրկնությամբ կազմված
հ.-ե. արմատ՝ *rei-r(ēi)-
«դողալ, դողդողալ»
վերականգնում
Բնիկ հնդեւրոպական` *tres- «դողալ, երերալ» արմատից` կրկնությամբ կազմված: Մոկռոնին (Pok. IEW 1, 1095) հանում է *tresri- ձեւից, բայց սա պիտի տար *երեռ: Եթե ճիշտ է հնդեւրոպական կրկնավոր *rei-r(ēi)- «դողալ, դողդողալ» ձեւի վերականգնումը (հմմտ. գոթ. reiran «դողալ», հ. հնդկ. lēlāyáti «օրորվում է, երերում է, դողում է»), ապա հնարավոր է երեր-ի պատկանելությունը սրան:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երերիր,
երերագին,
երերում
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
trasati
«դողում է»
հուն.
τρεω
«դողալ, վախից փախչել»
լիտվ.
trĭšëti
«դողալ»
գոթ.
reiran
«դողալ»
հ. հնդկ.
lēlāyáti
«օրորվում է, երերում է, դողում է»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 48;
Pok. IEW 1095
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԻՐ
(-ի, -աց, այլն՝ -իւ)
«երկիր, աշխարհ, երկրամաս, գետին, հող, բնակչություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *er-
«երկիր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *erdu(°)-)
*er-t-, *er-u-
Նախաձեւի *erdu վերականգնումը (հմմտ. *meldui > մեղկ) հեղինակային է: Պեդերսենը (KZ 38, 197) ենթադրում է *er-u- > երգ > (երկին-ի ազդեցությամբ) երկ-:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկրպագել,
երկրպագելի,
երկրավոր,
երկրագործ,
երկրածին,
երկրակալ,
երկրական,
երկրակեաց,
երկրաչափ,
երկրեայ,
երկրատես,
երկրաբան,
երկրաբանություն,
երկրագունդ,
ստորերկրեայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ερα
(°) (<*erpō, *erō>)
գոթ.
airþa
հ. վ. գ.
erda
«երկիր»
կիմր.
erw
«դաշտ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 332;
KZ 197
Էջ 247, սյունակ 1
ԸՄՊԵԼ
((ըմբել, ըմպել), ումպ-)
«խմել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pi-be-
«խմել, ըմպել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pōi-pī-)
կրկնաւոր
ումպ ձեւը ը-ի երկրորդական համաբանական վերականգնման արդիւնք է. հմմտ. լատ. bi-bō (<*pi-bō), -ere, հ. իտլ. ibid (<*piberti) «խմում է». ոչ կրկնաւոր ձեւերից՝ հ. հնդկ. pāti, հուն. πινω, հ. սլաւ piti: - Ջահ. ՀԼՊ 144: Հիւբշմանը (AG 108) ընդունում է կասկածով. Աճառեանը (ՀԱԲ 3, 599-600) բերում է ումպ ձեւի տակ՝ առանց հաւաստի հնդեւրոպական վերականգնման:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ըմպելի,
ըմպան,
ըմբան,
ըմպանակ,
ըմպիկ,
գինըմպելիք,
գինըմպութիւն,
ըմբոց,
ըմպաման,
ըմպարան,
նախըմպել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
bi-bō
<*pi-bō
հ. իտլ.
ibid
«խմում է»
<*piberti
հ. հնդկ.
pāti
հուն.
πινω
հ. սլաւ
piti
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 144;
AG 108;
ՀԱԲ 599-600
Էջ 263, սյունակ 1
ԹԵՂ
(դեղ, դէղ)
«դէզ, շեջ, կոյտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *stel-
«դնել, կանգնեցնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *tel-)
Բաղադրութիւն՝ թերեւս անթեղ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անթեղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
sthali
«բարձրութիւն, բարձունք»
հայ.
ստեղծանեմ
հայ.
ստեղն
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։