Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 95, սյունակ 1
ԱՐՈՒՍԵԱԿ
(արաւսեակ, արօսեակ, արիւսակ)
«լուսաստղ, Վեներա (մոլորակ)»
(աստղաբաշխական)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. *arōsī
«արշալույս»
մ. մեղ. (մար.) *arōsī «արշալոյս»:– Պերիխանեան, МЭСДЯ 26, ըստ Աճառեանի (ՀԱԲ 1, 333)՝ պհլ. arūs «սպիտակ», աւ. aroš «սպիտակ, լուսափայլ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արուսեկաձեւ,
արուսական
Մատենագիտություն
ՄԷՍԴЯ 26;
Աճ. ՀԱԲ 333
Էջ 96, սյունակ 1
ԱՐՏԱՇ
««իշխան» (?)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
Էջ 98, սյունակ 1
ԱՐՔԻՏՐԻԿԼԻՆՈՒՍ
««սեղանապետ» (ԲՀ՝ «իշխան ընթրիսարանի»)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ լատ. architriclinus
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 348
Էջ 99, սյունակ 1
ԱՒԳՆ
«օգնություն»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *au-
«լավ վերաբերվել, սիրել, տրամադրված լինել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *au- (*au-))
փոխատու լեզու՝ իրան. *apigūn-
փոխատու լեզու՝ պրթ. *apigūn-
Փոխառութիւն իրանական աղբյուրից՝ թերեւս պրթ. *apigūn- < *abi-gūna- (Բենվենիստ) կամ *abigan (Մեմերենյի)։ հմմտ. Պերիխանյան, МЭСДЯ, 103։ Ավելի քիչ հավանական է բնիկ հնդեւրոպական լինելու վարկածը՝ *au-s- (*au-) «լավ վերաբերվել, սիրել, տրամադրված լինել» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աւգնել,
աւգնութիւն,
աւգնական,
աւգնականութիւն,
անաւգ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 606
Էջ 102, սյունակ 1
ԱՒՃ
«պատասխան, պատգամ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *aued-
«խոսել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *au-)
*auēd-io > *աւիճ>աւճ
Եթե բնիկ հայերեն է, ապա թերեւս ծագում է հնդեւրոպական *aued- (*au-) «խոսել» արմատից` *auēd-io > *աւիճ>աւճ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աւճումն
Էջ 110, սյունակ 1
ԲԱԶՈՒԿ
II
(-ի, -աց)
«թեւի վերնամաս, թեւ, ճյուղ, որթատունկի ճյուղ, արմավի ողկույզ, զորություն, իշխանություն»
Ստուգաբանություն ()
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բազկակից,
բազկատարած,
բազկանոց,
բազկարձակ,
բազկացի,
բազկել,
երկայնաբազուկ
Էջ 116, սյունակ 1
ԲԱՅՑ
«բայց, սակայն միայն», բայց ի «բացի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *b(h)e(g'h)-
«բացի»
բաղարկությո՞ւն
Հավանաբար կապված է բաց (բաց ի, ի բաց) ձեւի հետ, բայց հնչյունական համապատասխանութիւնը չի բացատրված։ Կապ ունի՞ արդյոք հնդեւրոպական *b(h)e(g'h)- «բացի» նախաձեւի հետ (բաղարկությո՞ւն)։
Տե՛ս նաեւ
Էջ 123, սյունակ 1
ԲԴԵ(Ա)ՇԽ
(բդիշխ), -ի, -աց
(բդիշխ)
«կուսակալ, մեծ իշխան, հյուպատոս, երաժշտական մի եղանակ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. *bidiaxš
Փոխառություն իրանական աղբյուրից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բդեշխափոխ,
բդեշխութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրթ.
bythš
մ. պ.
pād(i)šāh
հուն.
πιτιάξης
<իրան.
վրաց.
pitiaxši
<իրան. patiaxši
Մատենագիտություն
H. AG 119;
Աճ. ՀԱԲ 434
Էջ 124, սյունակ 1
ԲԵԿ
«բեկված, կոտրված, խեղանդամ, խոնարհ, հեզ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bhe(n)g-
«կոտրել, բեկել, ջարդել»
արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բեկ(ան)ել,
բեկումն,
դիւրաբեկ,
գազանաբեկ,
նախանձաբեկ,
հրամանաբեկ,
կաշառաբեկ,
խեցբեկ,
լերդաբեկել,
աղեբեկ,
բեկբեկել,
բեկբեկումն,
բեկոր,
բեկտորել,
բեկտել,
բեկտու,
բեկտումն,
բեկտոր,
բեկչիլ,
անբեկչելի,
բեկաբոյժ,
բեկաբուժութիւն,
բեկուն,
բեկբեկունք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
banákti
«կոտրում է բեկում է»
հ. իռլ.
bongid
«կոտրում է, հնձում է, հաղթում է»
հ. իսլ.
banga
«խփել»
Մատենագիտություն
H. AG 429;
Աճ. ՀԱԲ 436
Էջ 126, սյունակ 1
ԲԵՐԿՐԻԼ
«ուրախանալ, հրճվել, զվարճանալ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Թեեւ հնարավոր է բերկր- հիմքի հնդեւրոպական ծագումը, բայց առայժմ հավաստիորեն չի որոշված։ Դյումեզիլի կարծիքը բերկրիլ եւ բարկ ձեւերի՝ *bheru- եւ *bhru- «արագ շարժվել, հուզվել» նախաձեւերից ծագելու մասին խիստ կասկածելի է (Pok. IEW 1, 144), եւ որեւէ հնչյունական հիմք չկա կապելու հ. հնդկ. *bhad-ra «բարություն, երջանկություն, լավ, երջանիկ, ուրախ» եւ գոթ. batira «ավելի լավ» ձեւերի հետ, որոնց համար վերականգնվում է *-a ձայնավորով *bhad-a- «լավ» արմատը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բերկրական,
բերկրություն,
բերկրումն,
բերկրել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
*bhad-ra
«բարություն, երջանկություն, լավ, երջանիկ, ուրախ»
գոթ.
batira
«ավելի լավ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 144;
Pok. 106
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։