Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 300, սյունակ 1
ԼՈՂ
I
(լոյղ, լիւղ, լաւղ, լուղ, լեղ, ղող, ղոյղ, ղիւղ, ղաւղ, ղեղ)
«լող, լողալը»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *lel-
«օրորել, ճոճել, դես ու դեն շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *lul-, *lal-)
բնաձայնատիպ արմատից
բնաձայնատիպ արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լողալ,
լողել,
լողիլ,
լուղիլ,
լուղել,
լողակ,
լուղակ,
լողորդ,
լուղորդ,
ղողան,
լողլողալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
lolati
«դես ու դեն է շարժւում»
հ. հնդկ.
lēlayati
«օրորում է, ճոճում է»
գերմ.
lullen
«օրորվել, օրորելով հանգստացնել»
լիտվ.
leliúoti
«օրորել, ճոճել»
հին չեխ.
leleti
«հուզել»
ռուս. բրբ.
лелеять
«ալիքների վրայ օրորել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 293
Տե՛ս նաեւ
Էջ 317, սյունակ 1
ԽԱՉ
(խայչ, խէչ), -ի, -ից
«խաչ, խաչափայտ. (փխբ.) վիշտ, չարչարանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khet-
«փայտ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khotiō-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d/t-
«խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել»
փոխատու լեզու՝ թրք. խաչագող
փոխատու լեզու՝ թրք. խաչդուռ
փոխատու լեզու՝ թրք. խաչեղբայր
փոխատու լեզու՝ թրք. խաչերկաթ
փոխատու լեզու՝ թրք. խաչմերուկ
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *khotiō- *khet- «փայտ» արմատից։ Ջահուկեանը (ՀԼՊ 147) միացնում է հնդեւրոպական *(s)k(h)ai-d/t- «խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել» արմատի հետ՝ նրա համար նշելով ձայնաւորման եւ ձայնդարձի տարբեր տիպեր։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաչական,
խաչակիր,
խաչակից,
խաչել,
խաչելութիւն,
խաչամահ,
խաչափայտ,
խաչապան,
խաչկրան,
խաչվերաց,
խաչարձան,
խաչքար,
խաչագող,
խաչդուռ,
խաչեղբայր,
խաչերկաթ,
խաչմերուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
xada
«ուղիղ եւ երկար ճիւղ, ձող, կախաղան»
(հայ-իրանական զուգաբանութիւն)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 334;
Լիդեն None;
ՀԼՊ 147
Տե՛ս նաեւ
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼՈՒՐԴ
(-ի, -ից)
«խլուրդ, դաշտամուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
փոխատու լեզու՝ ասոր. *xulda
«խլուրդ»
Գոհացուցիչ չեն ինչպէս հնդեւրոպական, այնպէս էլ ասորական ծագման վարկածները. առաջին դէպքում ուշադրութեան արժանի է համեմատութիւնը սլաւ. *kroto «խլուրդ» (ռուս. крот) բառի հետ, բայց չի վերականգնւում գոհացուցիչ նախաձեւ. երկրորդ դէպքում համարւում է ասորական փոխառութիւն՝ *xulda* «խլուրդ» (Աճ. ՀԱԲ 2, 374), բայց չի բացատրւում *ր*-ն, ուստի հնարաւոր աղբիւր է համարում ասորական բարբառային մի ձեւ (հմմտ. xaldūdā համիմաստ բառը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլրդենի,
խլրդնի,
խլրդային
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սլաւ.
*kroto
«խլուրդ»
ռուս. крот
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 374
Էջ 344, սյունակ 1
ԽՈՐԴ
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ու)
(խորթ)
«կռունկ»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
Թերեւս բնաձայն բառ՝ կապված խորդալ բնաձայն բայի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խորդեան,
խորդապար,
խորթապար,
խորդենի
Էջ 368, սյունակ 1
ԾՈՓՈՐ
II
«մի բույս՝ ֆիլոդենդրոն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
նույն ծագումն ունի, ինչ նախորդը
Տե՛ս նաեւ
Էջ 388, սյունակ 1
ԿԱՏԱԿ
II
(կատիկ), -ի, -աց
«ծաղր, կատակ, կատակաբանութիւն, ծաղրածու, խեղկատակ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷet-
«խօսել, ասել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷed-)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. kalak
«քաղաք»
փոխատու լեզու՝ պ. kada
«տուն, բնակարան»
Կասկածելի է բխեցումը հնդեւրոպական *gʷet- «խօսել, ասել» արմատի *gʷed- տարբերակից. - Աճ. ՀԱԲ 2, 536 (ըստ Լիդենի)։ Եթե կապուած է Ներսեսովիչի կալաք «կատակ» բառի հետ, ապա հաւանական է բառի իրանական ծագումը. t/l յարաբերութեան համար հմմտ. մ. պ. kalak (հայ. քաղաք) < *kataka- «բերդ, ամրոց», թուրֆ. qdg, պ. kada «տուն, բնակարան»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կատակել,
կատականք,
կատակութիւն,
խաղակատակ,
այպանակատակ,
հացկատակ,
ծաղրակատակ,
կատակարան,
կատակախօս,
կատակասէր,
կատակերգու
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
gadati
«ասում է»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 536
Էջ 423, սյունակ 1
ԿՈՐԻ
«արտի առու, փոքր ջրանցք, ակոս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել, կամար կազմել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *goᵘeriio-)
արմատից։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 648) կասկածելի է համարում
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
γυρός
«կլոր, ուռուցիկ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 397;
Աճ. ՀԱԲ 648
Էջ 423, սյունակ 1
ԿՈՐԻԶ
I
(-ոյ)
«կորիզ, կուտ, ուռուցք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել, կամար կազմել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *-r- ածանցական մասնիկով (*-rio-) կազմված)
արմատից՝ *-r- ածանցական մասնիկով (*-rio-) կազմված (ըստ Լիդենի), բայց անբացատրելի է մնում զ-ն։ Կասկածելի է նաեւ *gorig'h- ձեւ ենթադրելը՝ *ger- «պտտել, ոլորել» արմատից
Մատենագիտություն
Pok. IEW 397;
Աճ. ՀԱԲ 648
Էջ 440, սյունակ 1
ՀԱՄ
II
-ի, -աց
«սեռական օրգան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sap/b-
«համ առնել, ընկալել»
ինչպես կարծում է Լիդենը (AS 67), հ. հնդկ. sάpa- եւ լատ. sōpiō «առնանդամ» բառերի հետ միասին կապված է հնդեւրոպական *sap/b- «համ առնել, ընկալել» արմատի հետ, որից ծագում է նաեւ համանուն համ «ճաշակ» բառը
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
sάpa-
«առնանդամ»
լատ.
sōpiō
«առնանդամ»
Մատենագիտություն
AS 67
Տե՛ս նաեւ
Էջ 441, սյունակ 1
ՀԱՄԱԿԴԵՆ
«կրոնագետ, զրադաշտական ուսմունքը լիովին իմացող»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. *hamākdēn
իրանական աղբյուրից
Մատենագիտություն
H. AG 177;
Աճ. ՀԱԲ 20;
Ջահ. ՀԼՊ 529
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։