Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԻՆ
(-ի, -ից, ուշ՝ -աց)
«երկինք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dei-
«փայլել, շողալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *d(i)ui-n-)
*-u աճականով՝ «շողացող երկինք»
Կան հնչիւնական դժուարութիւններ: Հնարաւոր է երկիր բառի համաբանական ազդեցութիւնը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկնաբերձ,
երկնագէտ,
երկնագոյն,
երկնակեաց,
երկնահայեաց,
երկնահար,
երկնասլաց,
երկնաւոր,
յերկնուստ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
*dyau
«երկինք»
հ. հնդկ.
divām
«օր»
հայ.
տիւ
հ. սլավ.
dьnь
լիտվ.
diena
«օր»
Էջ 227, սյունակ 1
ԵՐԿԻՐ
(-ի, -աց, այլն՝ -իւ)
«երկիր, աշխարհ, երկրամաս, գետին, հող, բնակչություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *er-
«երկիր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *erdu(°)-)
*er-t-, *er-u-
Նախաձեւի *erdu վերականգնումը (հմմտ. *meldui > մեղկ) հեղինակային է: Պեդերսենը (KZ 38, 197) ենթադրում է *er-u- > երգ > (երկին-ի ազդեցությամբ) երկ-:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկրպագել,
երկրպագելի,
երկրավոր,
երկրագործ,
երկրածին,
երկրակալ,
երկրական,
երկրակեաց,
երկրաչափ,
երկրեայ,
երկրատես,
երկրաբան,
երկրաբանություն,
երկրագունդ,
ստորերկրեայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ερα
(°) (<*erpō, *erō>)
գոթ.
airþa
հ. վ. գ.
erda
«երկիր»
կիմր.
erw
«դաշտ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 332;
KZ 197
Էջ 239, սյունակ 1
ԶԻՍ
(-ի, -աց, ուշ՝ նաեւ -ից, -ոյ)
«ազդր, նավի նստարան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sed-
«նստել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *si-zdo-)
կրկնավոր կազմություն
հ.-ե. արմատ՝ *sed-
«նստել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sed-to-)
գ- նախածանցով բնիկ հնդեւրոպական կրկնավոր կազմություն։ Եթե հայերենում հնարավոր էր *dt>*tt>ստ փոփոխությունը, ապա հնարավոր է նաեւ նույն արմատից *sed-to- > *իստ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զստափոկ,
զստիկ,
զստոսկր
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 96
Էջ 257, սյունակ 1
ԹԱՄԲ
(-ի, -աց)
(թամպ)
«թամբ, համետ, կենդանու ազդր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *temp-
«ձգել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *tmp-)
հայ-գերմանական զուգաբանություն: Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 148) այս ստուգաբանությունը դնում է կասկածելիների մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թամբել,
թամբահարել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իռլ.
pamb
«ուռած, հաստ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 1064-1065;
Աճ. ՀԱԲ 148
Էջ 263, սյունակ 1
ԹԵԿՆ
(հին *թէկն), -ան, -ունք, -անց
«մեջք, թիկունք, կռնակ, հետնակողմ, հետնի կողմ, օգնութիւն (փխբ.)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *teigu-
«ուս, թեւ, ազդր (°)»
(անմիջական նախաձեւ՝ *toigu-no-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թիկնեղ,
թիկնաւէտ,
թիկնապահ,
թիկն(ան)ոց,
թիկնաթոռ,
թիկնեթեկին,
կիսաթիկնոց,
միջնաթիկունք,
թեկնածու,
թեկնածութիւն,
թիկնոցաւոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
կելտ.
*toibos
«կողմ»
(հ. իռլ. tōeb, tab)
ռուս.
стегно
«ազդր, զիստ»
(°)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 170;
Pok. IEW 1018
Էջ 264, սյունակ 1
ԹԵՐ
I
«կողմ, կողք, պակասավոր, սակավ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pet-
«տապալել, թռչել, ընկնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pter-)
Հնարավոր է *ter- «մի կողմ, հեռու» արմատի ազդեցությունը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թերապետութիւն,
թերանցուկ,
թերածու,
թերի,
թերալից,
թերակատար,
թերահաւատ,
թերանալ,
թերավարժ,
թերաքամեալ,
թերեւս,
ընթեր,
առընթեր,
անթերութիւն,
թերակիրթ,
թերակղզի,
թերուս
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πτερόν
«թեւ, ծայր, կողմնակառույց»
հ. վ. գ.
fedara
«փետուր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 174
Տե՛ս նաեւ
Էջ 276, սյունակ 1
ԹՈՔ
-ոյ
(թոգ)
«թոք, սպունգ, ծովային մի փափկամորթ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tēu-
«ուռչել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *touok- կամ *tou-)
եթե թոգ ձեւը նախնական է
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թոքատունն,
թոքացաւ,
թոքակէս,
թոքախտ,
թոքախտաւոր,
թոքախտաբոյժ,
թոքային,
լիաթոք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
tuccetum
«մի տեսակ երշիկ»
հ. վ. գ.
dioh
հ. անգլ.
thigh
«ազդր, զիստ»
մ. խոլ.
tōn (tūknā)
«հետույք»
լատվ.
tūks
«ուռուցք»
հ. սլ.
tukǝ
«ճարպ»
Էջ 297, սյունակ 1
ԼԻՆԴ
(-ի, -աց, -երք)
(լինտ)
«լինդ, ատամնամիս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *lendh-
«մարմնի մասի անվանումներ, հատկապես «ազդր, երիկամ»»
(անմիջական նախաձեւ՝ *lendhā-)
(ըստ Աճառյանի՝ «փափուկ միս» սկզբնական իմաստից)։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
lumbus
«զոտկատեղ»
հ. իսլ.
lend
ռուս.
лядвея, ляжка
«ազդր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 285
Էջ 319, սյունակ 1
ԽԱՐԱԶ
(վատաբանող մի ածական)
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Բաղադրություն՝ խարազդիմաց
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարազդիմաց
Էջ 326, սյունակ 1
ԽԵՂ
(-ի, -աց)
(խեղ, խիղ)
««խեղ, խեղված, հաշմ, պակասավոր, մեկ ոտքով կաղ» («գարշ, պիղծ, գազիր»)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)el-
«թեքել, ծռել, հենել, ծուռ, շրջված, խեղաթյուրված»
Հնչյունապես լավ չի հիմնավորված կապը կաղ եւ կեղ «ծուռ» բառերի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեղութիւն,
խեղել,
խեղաթիւր,
խեղանդամ,
խեղանք,
խեղ(ա)կատակ,
խեղկատակել,
խեղկատակութիւն,
խեղանցել,
խեղբեկ,
խեկբեկ,
խեղկիլ,
խեղկութիւն,
անխեղկեալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκολιός
«ծուռ. անարդար, խորամանկ»
հուն.
σκελίς (ատտ. σχελίς)
«հետեւի ոտք, ազդր»
ալբ.
tshale
«կաղ»
լատ.
scelus
«չարագործություն, խարդախություն, դժբախտություն»
հ. վ. գ.
scëlah
«ծուռ»
գ.
scheel
«շիլ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 356
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։