Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 767, սյունակ 1
ՓՈՍ
(-ոյ, -ի)
«փոս»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. φόσσα
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
փոսել,
փոսեալ,
փոսափորել,
դարափոս
Մատենագիտություն
H. AG 387;
Աճ. ՀԱԲ 517
Էջ 769, սյունակ 1
ՓՈՒՐՓՈՒՂՆԱՅ
«մի տեսակ խաղող»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արաբերեն fürfusna
(հունարենի սխալ տառադարձությունից)՝ fürfusna:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 528-529
Տե՛ս նաեւ
Էջ 784, սյունակ 1
ՔՄԻՆ
«դարան, ծուղակ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պրս. kamīn
փոխատու լեզու՝ արաբ. kamīn
Մատենագիտություն
H. AG 278;
Աճ. ՀԱԲ 582
Էջ 786, սյունակ 1
ՔՈՐ
II
«քոր, մարմաջ, եղբ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Ձայնդարձն է քեր բառի (տե'ս):
Տե՛ս նաեւ
Էջ 788, սյունակ 1
ՔՈՒՏԵԼ
(քռոտել, քոստել)
«պճնել, զարդարել»
((բբ))
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅԻՆ
«ամառային, ամսային, գարնանային, երկնային, մարդկային, իւրային, ծերային, մերային, նոցային»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է -ա(յ) տարրից եւ -ին ածանցից: Հմմտ. նախ՝ իւրային-իւրոյին, ծերային-ծերոյին, մերային-մերոյին տարբերակները՝ իւրոյ, ծերոյ, մերոյ ձեւերի կողքին՝ իւրոյ-իւրոյին-իւրային զարգացմամբ (վերջինս՝ համաբանութեամբ): Երկրորդ՝ նոցա-նոցային կազմութիւնը՝ հիմքային ա-ի պահպանմամբ եւ -ին ածանցով: Երրորդ՝ ա-ով հիմք ունեցող բառերի -ային-ով կազմութիւնները՝ հնդեւրոպական դարբին, -ա-ց-դարբնային, երկիր, -ա-ց-երկրային, լեզու, -ա-ց- լեզուային եւ այլն (հերթագայական են ամարային, ձմերային ձեւերը ամառն, -րան, ձմեռն, -րան ձեւերից՝ ամառնային, ձմեռնային ուշ ձեւերի կողքին), ոչ հնդեւրոպական ագարակ, -ա-ց - ագարակային, աշխարհ, -ա-ց - աշխարհային, խաւար, -ա-ց - խաւարային, հրեշտակ, -ա-ց - հրեշտակային եւ այլն: Հիմքային -ա-ի անկումից յետոյ ընկալուելով որպէս ինքնուրոյն ածանց՝ -ային-ը բառեր է կազմել նաեւ ոչ -ա-ով հիմքերից՝ աշուն, -նան - աշնանային, երկին, -ի-ց - երկնային, հող, -ոյ հողային, ջերմ, -ոյ ջերմային եւ այլն: Անհաւանական պէտք է համարել իրանական ծագման վարկածը՝ -aina- (աւեստ. -aēna-, հ. պրսկ. -aina-) ածանցից, որ նիւթական ածականներ է կազմել՝ աւեստ. zaranaēna- «ոսկեայ», հ. պրսկ. aθangaina «քարէ» եւ այլն: Իրանական ածանցը գործածութեամբ շատ աւելի նեղ է եղել եւ միջին շրջանում ունեցել է -են տեսքը: Կարելի է կարծել, որ իրանական ածանցը նպաստել է հայերեն ածանցի բաղադրիչների միասնացմանը եւ տարածմանը, եթէ ունենայինք նիւթ նշանակող իրանական ծագման հիմքերից -ային-ով կազմութիւններ, բայց այդպիսիք չկան: ուրարտական -aini-ով հատուկ անունները պէտք է հայկական եւ իրանական կազմութիւններ լինեն, կամ կազմուած լինեն ուրարտական -ni-ով՝ -ia-ով հիմքերից:
Էջ 800, սյունակ 1
-ԱՐ
I
(հմմտ. -իր, -որ, -ուր)
«մեծար, մթար, մոլար... այլեւ՝ գրաբարում այլեւս անվերլուծելի արդար, գալար, դալար, երկար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ro-
(անմիջական նախաձեւ՝ *(e)ro-)
*-ro-ի դէպքում նախորդ ձայնաւորով
հ.-ե. *-(e)ro- ածանցից՝ *-ro-ի դէպքում նախորդ ձայնաւորով։ թերեւս մասամբ խառնուել է առնել բայի ար- հիմքից ծագող ձեւերի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մեծար,
մթար,
մոլար,
արդար,
գալար,
դալար,
երկար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
δ(φ)αρόν
«երկար ժամանակ»
հուն.
*μεγαρος
«մեծարել»
որտեղից μεγαίρω = մեծարել
աւ.
arə dhra-
«հաւատարիմ»
հուն.
θαλερός
«մատաղ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՑԻ, -ԵՑԻ, -ՑԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sko
հ.-ե. արմատ՝ *iyo
(անմիջական նախաձեւ՝ *skyiyo-)
Կազմուել է հ.-ե. *-sko եւ *-iyo- ածանցների բաղադրի վրայ (*-skyiyo-)` նախորդող ձայնաւորով կամ առանց դրա. տեղային իմաստը, ինչպէս -ոց-ի դէպքում, զարգացել է հայերէնում, եթէ տեղի չի ունեցել *-tyo-ից ծագող ձեւերի հետ բաղարկում. մակբայական ձեւերի համար (աբացի, մուրացի եւ այլն) թերեւս կարելի է ենթադրել -աց-ով, -եաց-ով հիմքային ձեւերի սեռական-տրականի հետ բաղարկութիւն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
այրա-ցի,
արդարացի,
աբացի,
բառացի,
բերանացի,
խելացի,
հայացի,
հայեցի,
ձերբացի,
մուրացի,
հարեւանցի,
բաբելացի,
դրացի,
քաղաքացի,
երբայեցի,
հռովմայեցի
Տե՛ս նաեւ
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՒԱՆԴ
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *bhendh-
«կապել»
փոխատու լեզու՝ իրան. -βand
«կապել»
Այս վերջածանցի -աւանդ բաղադրիչը ծագում է իրան. -βand (իրան. *band- < հ.-ե. *bhendh- «կապել») արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գահաւանդ,
դարաւանդ,
սարաւանդ
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՆ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-men
(անմիջական նախաձեւ՝ *-mn-)
ձայնդարձային ձեւ
Ինչպես ցույց է տալիս մրջիւն-մրջման, գոջիւն-գոջման, այլեւ իրանական ծագմամբ պաշտամն-պաշտաման ձեւերի l (ն-ից առաջ) /մ (ձայնավորից առաջ) հերթագայությունը, -ն-ը ծագել է հ.-ե. *-men ածանցի *-mn- ձայնդարձային ձեւից՝ նախորդող -ա- ձայնավորով: հմմտ. զգամ -զ-գա-ն: հետագայում համաբանությամբ տարածվել է այլ հիմքերի վրա: ավելի քիչ հավանական է -նի-ի *-tnos ձեւից ծագելու վարկածը (Greppin, 1973, 61), եթե նկատի առնենք իմաստային տարբերությունը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գեղան,
գողան,
գործան,
զգան,
կտրան,
կրան
Մատենագիտություն
Greppin 61
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։