Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«մար» որոնման արդյունք՝ 944 բառահոդված
· Էջ 38 / 95
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԵՒ
«հիմար, խենթ»
Բնիկ հնդեւրոպական (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kebh-
«կտրել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khebh-)
խեւ °
Կապ ունի՞ հնդեւրոպական *(s)kebh- «կտրել, ճեղքել» արմատի հետ (*khebh- > խեւ °), որտեղից ծագում են հ. սլավ. xabiti, ռուս. խաբիտյ «փչացնել», չեխ, բրբ., սլովակ. chábit «հիմարացնել», չեխ. pochabý «խելագար, խեւ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեւ(ա)նալ,
խեւութիւն,
խեւուկ,
խեւաբար,
խեւանոց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. սլավ.
xabiti
ռուս.
хабить «փչացնել»
չեխ.
pochabý «խելագար, խեւ»
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԻԶԱԽ
«խիզախ, համարձակ, ինքնավստահ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *kē-
«շարժ(վ)ել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēi-gh-)
*k>*kh անցումով (*khēi-gh-> xiz + -ախ)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խիզախել,
խիզախական,
խիզախումն,
քաջախիզախ (քաջախիզգակ)
Նոր՝
խիզախօրէն
խիզախօրէն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ալբ.
syei, syen «հարձակվել»
հուն.
σευω «քշել, հալածել, նետել»
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԻԶԱՐ
«մեծ սղոց»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēi-gh-)
*k>*kh անցմամբ եւ *-gh- աճականով
ավելի հավանական է փոխառություն լինելը, թեեւ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 364) ճանճ. (լազ.) xizari-ն փոխառություն է համարում հայերենից (ինչպես նաեւ քրդ. xəzar-ը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խիզարել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ճանճ. (լազ.)
xizari-
քրդ.
xəzar-ը
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 364
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻՃ
ուշ՝ -ի, -ից
«խիճ, կոպիճ, քարի կտորտանք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khidio-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)h(h)ēd-
«ճեղքել, պատռել»
Կապ ունի՞ կիճ «մարմար» բառի հետ՝ կ/խ լծորդությամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խճաքար,
խճամած,
խճել,
խճեայ,
մանրախիճ
Նոր՝
խճուղի
խճուղի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
ցոփլ
հուն.
σχιδαξ «տաշեղ»
լիտվ.
skiedà «տաշեղ, եղան»
լիտվ.
skiedarèi «տաշեղ, եղան»
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՒՍ
(-ոյ, ուղ` նաեւ -ի, -ից)
«խյուս, լույծ ուտելիք, նորածին ցորենի միջի հյութ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *k'euk'-
*k > *kh անցմամբ զուգահեռ ունի հուն. κυπαω «խառնել, պղտորել» բառի հետ, որ ենթադրում է *k'euk'- հնդեւրոպական արմատ. սակայն հուն. բառի համեմատությունը լիտվ. šáukštas «գդալ», šíùkšmes «աղբ» բառերի հետ համարվում է անհավաստի:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κυπαω «խառնել, պղտորել»
լիտվ.
šáukštas «գդալ»
լիտվ.
šíùkšmes «աղբ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 597
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԻԿ-Ք
(խլին-ք, -ամբք, խլնիք)
«խլինք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«բծերի, գորշ եւ սեւ գոյների նշանակման համար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēl- (+ -իկ), *khēl-no-, *khēlniio-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalana «բիծ, կեղտ»
հուն.
κελαίνος «սեւ»
հ. վ. գ.
huiwa «խոնաւութիւն, տիղմ, ջրի կեղտ, ցեխ»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻՄՊԱՅ 119
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԻՐՏ
«խլրտում, շարժում, երերում»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«քշել, արագ շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēl-)
*khēlidro- > խլիրտ ՞
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլրտել,
խլրտական,
խլրտումն,
անխլիրտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kaláyati «քշում է»
հուն.
κέλλω «քշել (ափ)»
հուն.
κλονέω «քշել, շարժել»
հուն.
κλόνος «իրարանցում, խլրտութիւն»
լատ.
celer «արագաշարժ»
լատ.
celeber «բազմամարդ, աշխոյժ»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻՄՊԱՅ 115
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼՈՒՐԴ
(-ի, -ից)
«խլուրդ, դաշտամուկ»
Անստույգ
Փոխառության աղբյուր՝ ասոր. *xulda
«խլուրդ»
Գոհացուցիչ չեն ինչպէս հնդեւրոպական, այնպէս էլ ասորական ծագման վարկածները. առաջին դէպքում ուշադրութեան արժանի է համեմատութիւնը սլաւ. *kroto «խլուրդ» (ռուս. крот) բառի հետ, բայց չի վերականգնւում գոհացուցիչ նախաձեւ. երկրորդ դէպքում համարւում է ասորական փոխառութիւն՝ *xulda* «խլուրդ» (Աճ. ՀԱԲ 2, 374), բայց չի բացատրւում *ր*-ն, ուստի հնարաւոր աղբիւր է համարում ասորական բարբառային մի ձեւ (հմմտ. xaldūdā համիմաստ բառը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլրդենի,
խլրդնի
Նոր՝
խլրդային
խլրդային
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սլաւ.
*kroto «խլուրդ» (ռուս. крот)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 374
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
Փոխառության աղբյուր՝ վրաց. xweça
(քիչ հավաստի է)
«քերթել, թելը մաքրել»
Փոխառության աղբյուր՝ մեգր.-ճան. xoc
(քիչ հավաստի է)
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 335, սյունակ 1
ԽՆԱՄ
(-ոյ)
«խնամք, հոգատարություն»
Ծագումն անհայտ է
հ.-ե. արմատ՝ *ken-
«ջանալ, ձգտել, շտապել»
հ.-ե. արմատ՝ *kʷenth-
«տառապել, համբերել, հանդուրժել»
*k > *kh անցումով
Ակնհայտորեն կապված է խնայ- «խնայում» արմատի հետ, որի ծագումը նույնպես անհայտ է: Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական արմատներից մեկի հետ` *k>*kh անցումով: Խնամ/խնայ արմատների մ/յ հերթագայությունը ցույց է տալիս հայերենից տարբեր աղբյուր:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնամել,
խնամոտ,
խնամարկել,
խնամատարություն,
խնամակալ,
խնամագութ,
խնամած,
խնամի,
խնամունի,
խնամություն,
խնամենալ,
խնամեխոս,
բարեխնամություն,
բազմախնամ,
ժողովրդախնամ,
նախախնամություն,
վերնախնամ
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։