Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 336, սյունակ 1
ԽՆՋՈՅՔ(-Ք)
((խնճոյ(-ք)), -ի, -ից)
«ուրախության սեղան, հանդիսավոր հացկերույթ, խրախճանք, հանդիսականների բազմություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khendh-
«խնդալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khendhi-o-)
Աբաեւը (Абаев, ИЭСОЯ 265) եւ Հ. Բեյլին (Bailey, DKS 483) համեմատում են օս. xyncyn «հյուրասիրել, պատվել» բայի հետ՝ համարելով իրանական փոխառություն, բայց նրանց անծանոթ է հայ-իրանական *k(h)endh- «խնդալ» զուգաբանությունը (տե՛ս խինդ)։ Աբաեւը խնջոյ-ք-ը բխեցնում է ալաներենից։ Օսերեն բայը Աբաեւը համարում է նույնական xyncyn «հաշվել, համարել» բայի հետ, իսկ Բեյլին աղբյուր է համարում *haik-/*hik- «հագեցնել, կշտացնել» արմատը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնճոյական,
բազմախնճոյ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խինդ, խինձ (խնձիղ)
մ. պ.
xandītan
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 131
Տե՛ս նաեւ
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՇՏՐԵԼ
(սխալ ընթերցմամբ՝ իշտրել)
«արհամարհել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
թերեւս սխալ ընթերցմամբ՝ իշտրել
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՈԹ
II
«ծովային մի թռչուն»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Կապ ունի՞ խոթ- (խոթել) արմատի հետ (կտուցի համար ասված)։
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՈԺՈՌ
«կոշտ, անհարթ, դաժան»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
խոշոր բառի հնչյունիմաստային տարբերակն է։ Ենթաշերտային բառ կամ, թերեւս, պատկերավոր-բնաձայնական կազմություն։ Թերեւս կապված է նաեւ խլուրդ համիմաստ բառի հետ ժ/լ հերթագայությամբ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոժոռադէմ,
խոժոռիլ,
խոժոռագեղ,
խոժոռութիւն,
խոժոռուտ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 338, սյունակ 1
ԽՈԽՈՏԻԼ
«հանդգնել, համարձակվել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 338, սյունակ 1
ԽՈՀ
(-ի, -ից)
(խահ, -ի, -ից, խոխ, խախ)
«կերակուր, ուտելիք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *xva(r)h
փոխատու լեզու՝ ավ. xvarəθa
փոխատու լեզու՝ պ. xvāl
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոհանոց,
խոհավաճառ,
խոհապետ,
խոհագործն,
խահարար,
խահարարութիւն,
խահամոր,
խահագործել,
խահագործութիւն
Մատենագիտություն
H. AG 160;
Աճ. ՀԱԲ 388
Տե՛ս նաեւ
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈՅ
(-ոյ, -ի, -ից, -(ե)անք, -աւք)
«խոյ, արու ոչխար, մի կենդանակերպ, պատերազմական հին մի գործիք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *khoti-
բխեցվում է Պետերսոնի կողմից
փոխատու լեզու՝ չաղաթ. goy
փոխատու լեզու՝ թրք. koy
փոխատու լեզու՝ ավար. kuy
Փոխառութիւն, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: հմմտ. (թիւրք.) չաղաթ. goy, թրք. koy, կովկ. աւար. kuy (փոխառութիւն թիւրք. աղբիւրի՞ց): Պետերսոնը, KZ 40, 200, բխեցնում է հնդեւրոպական աղբիւրից՝ համեմատելով իռլ. cit, cetnayt «ոչխար» բառերի հետ, բխեցնելով *khoti- ձեւից եւ հայերենից համարելով թիւրքական ձեւերը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոյակ,
խոյակաւոր,
խոյալ,
խոյանալ,
խոյաթիթ,
խոյայթիթ,
խոյեղջիւր,
եզնախոյ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
իռլ.
cit
«ոչխար»
իռլ.
cetnayt
«ոչխար»
Մատենագիտություն
KZ 200
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՆԱՐՀ
(խոնահ), -ի, -աց, ուշ` նաեւ -ից
«ցած, ներքեւ, ծնրադիր, կոր, համեստ, հեզ, հլու, նվաստ, աղքատ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *hu-āna-ra>xo
աղբյուրից (հմմտ. -րհ), բայց բուն աղբյուրը չի հավաստված: Ըստ Հ. Բեյլիի (DKS 188), վերականգնելի է *hu-āna-ra>xo իրանական նախաձեւ, որտեղից` hu-ā > xo:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոնարհիլ,
խոնարհութիւն,
խոնարհաբար,
խոնարհագնաց,
խոնարհամիտ,
խոնարհահակ,
նախախոնարհ
Մատենագիտություն
DKS 188
Էջ 343, սյունակ 1
ԽՈՏԵԼ
(խոտան, խոտանի)
«արհամարհել, մերժել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *s(k)h(ed)-
«ճեղքել, ցրել»
կապ ունենա հնդեւրոպական *s(k)h(ed)- «ճեղքել, ցրել» արմատի հետ՝ ֆիզիկական իմաստի անցումով հոգեկանի:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոտան,
խոտանել,
խոտիչ,
խոտանալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
скудный
«աղքատիկ, նվազ»
Էջ 343, սյունակ 1
ԽՈՐ
(-ոյ)
«խոր, խորունկ, խոր տեղ, փոս, խորին, զորեղ, սաստիկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kerd-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khoro-)
արմատից, որտեղից՝ հայ. քերել, քորել. մերձավոր իմաստների համար. հմմտ. հ. խլ. skar «քարթ, կտրվածք, անցք, ծակ», skor «քարթ, ճեղք», հ. սլավ. *červo «որովայն, փոր, արգանդ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խորել,
խորին,
Խորին Ասորիք,
խորամիջոց,
խորաջուր,
խորագույն,
խորաձոր,
խորագետ,
խորամանկ,
ծովախոր,
խորագին,
խորաթափանց,
խորահմուտ,
խորապես,
խորաքանդակ,
խորիմաստ,
խորխորատ,
խորխորիլ,
խորխորշել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. խլ.
skar
«քարթ, կտրվածք, անցք, ծակ»
հ. խլ.
skor
«քարթ, ճեղք»
հ. սլավ.
*červo
«որովայն, փոր, արգանդ»
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։