Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 583, սյունակ 1
ՇԱՐԺ
(-ի, -ից)
«երերում, շարժում, երկրաշարժ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«պտտել, դարձնել, շրջել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sker-gh-)
*gh > ժ անցման համար հմմտ. *eghi- > իժ
Կապ ունի՞ հնդեւրոպական *(s)ker- «պտտել, դարձնել, շրջել» արմատի հետ՝ *sker-gh- > շարժ (*gh > ժ անցման համար հմմտ. *eghi- > իժ)։ Կասկածելի է իրանական ծագման վարկածը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
շարժել,
շարժահիմն,
շարժումն,
շարժուն,
շարժիչ,
անշարժ,
գետնաշարժ,
դյուրաշարժ,
թեթեւաշարժ,
հողմաշարժ,
երկրաշարժ,
զինաշարժ,
արագաշարժ,
դժվարաշարժ,
շարժապատկեր,
շարժառիթ,
շարժօն,
անշարժութիւն
Տե՛ս նաեւ
Էջ 587, սյունակ 1
ՇԻԴԱՐ
(-ի, -աց)
(շիթար, ջիդար, շդառ)
«խելագար, դիւահար, չար ոգի, դեւ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ասոր. šətar
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 515
Էջ 593, սյունակ 1
ՇՈՒԱՐ
(շուայր, շիայր, շիար)
«շվար, շվարանք, շվարում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *skeu-
«ուշադրություն դարձնել»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
շուարիլ,
շուարումն,
շատաշուար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
caveo
«զգուշանալ»
լատվ.
kavek
«դանդաղեցնել, հապաղեցնել»
գոթ.
ur-skaws
«զգույշ, շրջահայաց»
Էջ 594, սյունակ 1
ՇՈՒՇՏ
I
«տարակուսող, երկբայող»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *skeu-
«ուշադրություն դարձնել»
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *skeu- «ուշադրություն դարձնել» արմատի հետ, որից, թերեւս շուար (տե՛ս)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անշուշտ,
արեւիշուշտ,
շուշտել,
շուշտիկ,
շուշտակ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 594, սյունակ 1
ՇՈՒՌ
(բ. ժուռ)
«շուռ տալը, դարձ, պտույտ»
Ստուգաբանություն ()
Էջ 595, սյունակ 1
ՇՈՒՐՋ
«շուրջ, բոլորտիք, շրջան, պտույտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«շրջել, ծռել»
*-k/gh- աճականների քմայնացմամբ (*-ki-, *-ghi-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kreu-
սահող ձայնդարձով
թերեւս այն արմատի սահող ձայնդարձով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
շրջել,
շրջշրջել,
շրջան,
շրջանակ,
շրջանակել,
շրջանկեալ,
շրջանակի,
շրջեալ,
յեղաշրջել,
շրջակի,
շուրջանակի,
շուրջառ,
շուրջտեսանելիք,
խելաշուրջ,
գաղտաշուրջ,
դժվարաշուրջ,
դիւրաշուրջ,
շուրջկալ,
շուրջպար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
virum
«շուրջ(ը)»
ռուս.
круг
«շրջան»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 597, սյունակ 1
ՇՓԱՆԱԼ
«խրոխտալ, պարծենալ, ամբարտավանություն անել, շփանալ, երես առնել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«ուշադրութիւն դարձնել»
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«նետել, հալածել»
արմատներից որեւէ մեկի հետ (*skhu-ph-> շուփ՞)
Էջ 602, սյունակ 1
ՈՂՋ
(-ոյ)
«առողջ, ամբողջ, ամբողջական, ողջամիտ, ողջախոհ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *solo-
«անվնաս, ամբողջական»
(անմիջական նախաձեւ՝ *solio-)
Հյուբշմանը (IF 19, 476) եւ Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 558) բխեցնում են *olyo- արմատից (հմմտ. հ. հոլ. oll «ընդարձակ, մեծ», գոթ. alla, հ. վ. գ. all, անգլ. all «ամբողջ, ողջ»): Հնարավոր է երկու հիմքերի բաղարկություն: Կապ ունի՞ ուրարտ. alguse «կյանք» բառը հայ. ողջ-ի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ողջանալ,
ողջոյն,
ողջախոհ,
նախողջոյն,
առողջ,
ամբողջ,
բխջախոհ,
ողջերթ,
անառողջ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
sarva
«ամբողջ, բոլոր»
հուն.
ὀλος
«ամբողջ, ամբողջական»
լատ.
salvus
«ողջ, անվնաս»
լատ.
salus
«առողջություն»
թոխս. A
salu
«ամբողջովին»
թոխս. B
solme
«ամբողջ, ամբողջական»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 979-980;
IF 476;
Աճ. ՀԱԲ 558
Էջ 603, սյունակ 1
ՈՍԿԻ
-ւոյ, -ւով, -եաց
«ոսկի, ոսկյա»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Կասկածելի են եւ՛ հնդեւրոպական մեկնաբանութիւնները (օրինակ՝ *aues- «լուսաւորել» արմատից), եւ՛ ոչ հնդեւրոպական (փոխառութեան) կասկածները
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ոսկեղեն,
բազմոսկի,
ոսկենկար,
յոգնոսկի,
ոսկեպատեան,
ոսկիածին,
ոսկեզարդել,
ոսկիակուռ,
ոսկերիչ,
ոսկեզօծել,
ոսկեատ,
ոսկեդար,
ոսկեած,
ոսկեդարեան,
ոսկիգիսակ,
ոսկեդրամ,
ոսկերչական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ֆինն.
aske
«պղինձ»
շումեր.
guškin
«ոսկի»
Էջ 605, սյունակ 1
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։